QYSYLǴANDA QOL UShYN BERETIN...

Shyǵys aımaqtyń aeroutqyrly jedel qutqarý jasaǵy oblys turǵyndarynyń alǵysyna ıe bolýda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń Shyǵys aımaqtyq aeroutqyrly jedel qutqarý jasaǵy osydan 16 jyl buryn qurylǵan. Bastapqyda ol Shyǵys Qazaqstan oblystyq jedel qutqarý jasaǵy dep atalǵan. Jasaqty sol kezde Qumarǵalı Nurjaqypov basqaryp, shaǵyn ujymnyń tez qalyptasyp ketýine zor eńbek sińirdi. – Budan úsh jyl buryn Qy­zylorda jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynda Syrdarııa ózeni býyrqanyp, arnasy kóterilip, boı bermeı jatqanda mınıstrlik bizdi de apat aımaǵyna jiberdi. Onda bir aı boıy apatpen arpalysyp, ózen arnasyna túsken kezde elge oraldyq. Halyqtyń sol kezdegi rızashylyq­ta­ryn eske alǵanda el ıgiligi úshin eń­bek etetinimizdi maqtan tuttyq. Ol ol ma, bıyl Kendi Altaıda qys qatty, úsh aı boıy qaqaǵan qys pen aqtútek boranmen arpalysyp, júzdegen adamdardy ajal tyrnaǵynan arasha­lap qaldyq, – deıdi atalmysh jasaq­tyń jetekshisi Igor Lapenlavskıı. Aımaqtyq aeroutqyrly jedel qutqarý jasaǵy apattyń 42 túri bolsa, sonyń 26-sy boıynsha qyz­met kór­sete alady eken. Olar qandaı túrler? Osydan eki apta buryn qalyń ný orman ishindegi Karagýjıha aýy­lynda 74 jastaǵy Nına Gýseva degen áıel qatty syrqattanyp, es-tússiz qulap qa­lady. Qa­­­­­lyń tu­man­nyń sal­darynan tikushaq aý­ylǵa bara almaı­dy. Qalyń qardyń bı­ik­tigi úsh metrden asa­tyndyq­tan jol qa­tynasy da úzilgen. Endi ne isteý kerek? Aeroutqyrly jedel qutqarý jasa­ǵyna keıýanany je­del oblys ortaly­ǵy­na jetkizýge buıryq túsedi. Aqyry úsh azamat dońǵalaǵy bı­ik, eki metrden asa­tyn “Nıva-Marsh” kóligimen anany aý­rý­hanaǵa jetkizedi. Nemese myna bir oqı­ǵany alaıyq. Kókpekti aýdanynyń Mırolıýbovka aýyly mańyndaǵy Buqtyrma teńiziniń tuńǵıyǵyna aýyr traktor batyp ketedi. Onda otyrǵan bir adam sekirip aman qalady da, ekinshisi traktormen birge qurdymǵa batady. Tez arada ishinde sýǵa súńgý­shiler bar bes adam apat bolǵan jerge jetip, batyp ketken adamdy alyp shyǵady. Amal bar ma, jyl ishinde osyndaı apat saldarynan birneshe adam opat bolǵan. Jasaq qyzmetker­leri qar tutqynynda qalyp qoıǵan bir­neshe adamdy aman-esen qutqaryp­ty. Jaqynda Rıdder qalasyna ba­ratyn jol boıyndaǵy Belokamenka aýyly mańynda aqtútek boranda ada­syp ketken taǵy bir azamatty jasaq qyzmetkerleri qutqaryp qalǵan. – Qazir bizde 32 adam eńbek etedi. Orynbasarlarym Evgenıı Egorov, Ivan Hýdıakov, ekinshi qut­qarý bólim­shesiniń jetekshisi Aman­geldi Qapa­nov, úshinshi synypty qutqarý­shy Oleg Tılle, “2009 jylǵy eń úzdik qutqarýshy” ataǵyn jeńip alǵan Tal­ǵat Dúzbaev sııaqty aza­mattar óz iste­riniń maıtalmandary. Bizde qazir ár­túrli tehnıkanyń 18 túri bar. Olardyń ishinde jeldi úrlep alyp, sý men qalyń qardy buıym qurly kórmeıtin keme, eki “Nıva-Marsh”, “Kamaz”, “Ýaz”, “Ga­zel” basqa da tehnıka bar. Solar­dyń kómegimen oblys joldarynda qar tutqynynda qalǵan kóptegen adamdarǵa der kezinde kómek kórsettik, – deıdi jasaq jetekshisi Igor Vasılevıch. Sýrette: jasaq qyzmetkerleri (soldan ońǵa qaraı) – Anatolıı Dýdnık, Igor Lapenlavskıı (bas­tyǵy), Amangeldi Qapanov, bas maman Sergeı Kýlıkov. Ońdasyn ELÝBAI, О́skemen. OMBY OQÝ ORYNDARYNYŃ KÚNDERI О́TTI Qazaqstan men Reseı arasyn­daǵy shekaralyq aı­maqtardyń mádenı-rýhanı baıla­nystaryn nyǵaıtý jónindegi keli­simshartqa sáıkes jýyrda Shá­­ká­rim atyn­daǵy Semeı memlekettik ýnı­ver­sı­tetinde Omby saýda-óner­ká­siptik palatasy jáne Omby jo­ǵary oqý oryndarynyń rektorlar keńesi Omby joǵary oqý oryn­darynyń kúnderin ótkizdi. Onyń sońy osy baǵ­darlama aıasynda ót­kizilgen “Bi­lim jáne ǵylym sala­syndaǵy Qa­zaqstan – Reseı yn­tymaqtas­ty­ǵy” atty dóńgelek ús­telge jalǵasty. Bul sharalarǵa Qazaqstan jaǵynan Semeımen birge О́skemen jáne Pavlodar qalalaryndaǵy joǵary oqý oryndarynyń ókilderi de qatysty. Eki eldiń mádenı- rýhanı salalardaǵy baılanysyn nyǵaıtý maqsatynda kórshiles aımaqtarda alǵash ret ótkizilgen kezdesý barysynda ózara tájirıbe almasýǵa, bilim men ǵylymdaǵy jańa úrdisterdi bólisýge óristi múmkindikter týǵyzyldy. Kezdesý sońynda Shákárim at­yn­daǵy Semeı memlekettik ýnı­ver­sıtetiniń rektory Erlan Sydyqov pen Omby joǵary oqý orynda­ry­nyń ókilderi arasynda yntymaq­tas­tyq kelisimine qol qoıyldy. Dáýlet SEISENULY, Semeı. “QYTAIDYŃ KО́KTEMGI SÁLEMI” О́ner keshinde qazaq, qytaı, orys ánderi shyrqalyp, elorda jurtshylyǵy Aspan asty eliniń merekelik shashýyn shyn júrekten qabyl aldy Elordaǵa kóktemniń alǵashqy úni men lebin sazdy áýenniń san alý­an boıaýyna syıǵyzyp ala kelgen qytaılyq ónerpazdarǵa áýe­li Astana qalasynyń ákimi Iman­ǵalı Tasmaǵambetovtiń quttyqtaý haty oqyldy. Onda qala basshysy mundaı mádenı sharalar kórshiles qos memlekettiń arasyndaǵy dos­tyq qarym-qatynas pen ynty­maq­tastyqty nyǵaıta berýge septigin tıgizetinine senim bildirip, qy­taı­lyq áriptesteriniń aldaǵy eńbek­terine tabystar tilegen. Qytaıdyń Qazaqstandaǵy elshiliginiń ókili bolsa óner keshin ótkizýdegi maqsat eki eldiń arasyndaǵy mádenı kó­pirdi nyǵaıtyp, rýhanı baıla­nysty burynǵydan da keńeıte berý ekendigin tilge tıek etken. Ortalyq Qytaı ónerpazdarynyń shyǵarma­shylyǵynan ázirlengen konserttik baǵdarlama elorda jurtshylyǵyna qýanysh pen shattyq, meıirimdilik pen izgilik syılasyn dep tilek aıt­ty. Qytaı Halyq Respýblı­ka­sy­nyń Mádenıet mınıstrligi, Qy­taıdyń Qazaqstandaǵy elshiligi, Má­denıet, radıo-telearna, kıne­mato­grafııa, baspasóz ben baspa is­teri jónindegi Nankın basqarmasy birlese uıymdastyrǵan kóktemgi sha­shýdy kómekeıi bulbulsha saıra­ǵan ǵajaıyp áýezdiń ıesi Lıý Iýanıýanniń júrgizýi keshtiń ajaryn asha túsken edi. Ulttyq kıimderindegi qyzyl-jasyl túster kóktem mezgiliniń kel­betin aına-qatesiz bederlegen bı­shi qyz-jigitter Jer-ananyń býsa­nyp, ǵajaıyp bir túrlengen, qul­pyrǵan sátin ásem plastıkamen sheber órip, múltiksiz qımyldarmen jurtqa shattyq sezim syılady. Barys jylyn qarsy alý dástúri ózgelerge qaraǵanda Qytaı elinde ózgeshe rýhta, basqa jyldardan góri odan ózgeshe syı kútip, yrys-bere­keniń, sáýlet pen dáýlettiń basy re­tinde asqan qurmetpen jyrlaýǵa qushtar sezimi Kongress-Holda ót­ken óner keshiniń ón boıynan ańǵa­rylǵan. Nankınniń taǵy bir tany­mal ánshisi Chja Mınanniń qońyr daýysyna tyńdarman tynymsyz qol soǵýmen boldy. Ol qytaıdyń “Sulý ańyz”, orystyń “Troıka” án­derin kelistire shyrqap, reper­týarynyń jan-jaqtylyǵymen tańyrqatty. Shyńjań óńirinde júzim jı­naǵan arýlardyń ómirinen órnek­telgen bıdi tolqymaı tamashalaý múm­kin emes edi. Shyǵystyń maqa­mynda myń burala bı bılegen qyz­dardyń qımyly sybyzǵy únimen syzylǵan ásem sazben úılese qa­bysyp, aspandaǵy kógildir bult­tardyń tolqynyndaı kólbeńdegen kók jelekter kóktemniń shýaǵyn sebelep ótkendeı. Taǵy bir aıta ketetin nárse, Qytaı órkenıeti óziniń bastapqy tunyǵynan ajyrap qalmaǵanyn, qaıta barlyq jetis­tikterin sol bastaýmen sabaqtas­ty­ra damyǵan el ekenin ómirsheń óne­rinen ańǵartty. Qytaıdyń halyq­tyq trıosy oryndaǵan “Kógildir naqyshty farfor” áýeni negizinen kóne mýzykalyq aspaptarmen óril­genmen búgingi kúnniń tynys-tir­shiligin jyrlaǵany kim kimge de uǵynyqty túıilgeni ras. Pıpa, gýchjen jáne erhý aspaptarynyń úni keshtegi árbir shyǵarmadan shymyrlaı taraǵan. Qytaı ónerpazdaryn akrobat­tyń ónerinsiz esh elestete almas edińiz. Qytaılar Lı Chen esimdi aıa­ǵymen de, qolymen de birdeı qı­myldap, bir japyraq shúberekten kádimgi qolshatyrdyń beınesin jasaıtyn naǵyz akrobat qyzdy áke­lipti. Ol 2006 jyly halyqara­lyq “Sáýir kóktemi” óner festı­va­linde ekinshi júldege ıe bolǵan júırik eken. Munan keıin Shen Syıýan men Chen Mınniń akro­batıkalyq kórinisteri munda bul salanyń keńinen damyǵanyn taǵy da bir pash ete túsken. Birde bas­ta­ryna qustyń qaýyrsynyn baı­lap, birde qoldaryna kóktemniń ja­ńadan búrshik jaryp kele jatqan balaýsa shybyqtaryn ala bı bı­legen bıshiler tobynyń óneri kisini ózine jipsiz baılaǵandaı. Qımyl­dary birdeı boıjetkenderdiń minsiz ónerine qyzyǵa qol soqpaǵan jan neken-saıaq. Bárin aıt ta, birin aıt, óner ke­shindegi qulaǵymyzǵa erekshe quı­ylǵany Lıý Iýanıýanniń shyr­qa­ǵan “Maıranyń áni” boldy. Osy­ǵan deıin ony talaı ánshiniń kó­meıin búlkildete shyrqaǵanyn es­ti­gen edik. Biraq shynyn aıtý ke­rek, dál mynadaı asqaq ekpinde, operalyq úlgide óńdelip, úlken bir dúnıege aınalyp marqaıǵan sátin keziktirmegenbiz. Aıtaıyn dege­ni­miz, qytaılyq ánshiniń Maıranyń ánin Qazaqstanda óner kórsetetin bolǵandyqtan ǵana repertýaryna jaı qosa salmaı, bul ánge qur­met­pen, erekshe iltıpatpen qarap, tań­daýy beker emes. О́nerińdi ózgeler osylaı baǵalap jatsa, qys kelbeti áli ózgere qoımaǵan Arqanyń ózi­nen kóktem sazy eskendeı seziledi. Qarashash TOQSANBAI. BALANY QAMQORLYQ О́SIREDI Elorda Arqa tósine taban tirep, shańyraq kótergende Astanada Jam­byl atyndaǵy №4 jalǵyz qa­zaq mek­tebi bar edi. Júz jylǵa taıaý tarıhy bar bul bilim uıasy keıin mektep-gımnazııaǵa aınalyp, qazaq tilinde bilim berý ádistemesiniń ortalyǵy dep tanyldy. Qashan da jaqsy istiń uıytqysy bolyp kele jatqan mektep ústimizdegi jyldyń 15 qańtary men 15 aqpany araly­ǵyn­da elimizde, sol sekildi qala­lar­da jal­ǵasyp jatqan “Qaıyrym­dy­lyq-qamqorlyq” aksııasyna atsa­lysý ústinde. Oıshyl danamyz Ál-Farabı: “Adam­dar baqytty bolý úshin bi­ri­ne-biri kómektesip otyrý maqsaty­men birlesken qala izgi qala bo­lady. Ha­lyq baqytqa jetý úshin ózara kómek­tesip otyrǵan qoǵam da izgi qoǵam bolady”, depti. Shynyn­da, adamǵa adamnyń nurly sharapa­tyn túsirip, kómek kórsetip otyrýy qaı zamanda da bolǵan. Sonyń dá­leli bolar, atal­mysh mektep aksııa aıasynda 30 ba­laǵa 118 myń teńge kóleminde kómek uıymdastyrypty. Buǵan “Sentr­Kre­dıt” banki, qala­lyq máslı­hat­tyń depýtaty Esen­jol Bekishevter erekshe úles qosty. Mektep dırek­tory Bazargúl Syz­dy­­qovanyń aıtýy­na qaraǵanda, elor­dadaǵy qaıyrymdy jandar árqashan bilim uıasynda oqyp jatqan oqýshylardyń arasynda az qamtylǵan otbasylardyń ul-qyzyna materıaldyq ta, moraldyq ta kómek kórsetip kele jatyr eken. Aksııaǵa baılanysty mektep-gımnazııada ótken basqosýǵa “Nur Otan” HDP qalalyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ámirhan Rahymjanov, máslıhat depýtaty Esenjol Bekishev, “Sent­Kredıt” bankiniń dırektory Shat­tyqbergen Myrzabekov, qalalyq bilim basqarmasynyń bastyǵy Ásıma Bımendına, taǵy basqalar qatysyp, qamqorlyqqa bólengen oqýshylardyń rızashylyǵyn estip, kórsetken ónerlerin tamashalady. Aldaǵy ýaqytta bilimge den qoıǵan, keler kúnge úlken úmitpen qarap júrgen oqýshylarǵa jaqsylyq jasala beretinin, qaıyrymdy adamnyń júregi qashan da jomart, jan jylýy mol bolatynyn alǵa tartty. Mysaly, atalmysh bank mek­tepke ár merekede qolushyn so­zyp, búkil bezendirý jumystaryna qarjylaı kómek kórsetse, Esenjol Túskenuly jalǵyzbasty ana Gúl­mıra Aıymbetovanyń otbasyna aı saıyn 10 myń teńge kóleminde azyq-túlik alyp turatyn kartochka tap­syrdy. Ol, sonymen birge, mu­ǵa­­lim­der bólmesin kúrdeli jón­deý­d­en ótkizip, jańa jıhazdarmen jab­dyq­tapty. Biz osyndaı ıgilikti isterdi atqaryp kele jatqan aza­mat­pen tildeskenimizde: halyq qa­laý­lysy bolý ońaı sharýa emes. Ha­lyq­tyń jetpeı jatqan jaǵyna qolushyn sozý, ásirese, erteńimiz sana­latyn jas urpaqqa janashyrlyq tanytý basty paryz ekeni sózsiz. Men shama-sharqym kelgenshe qaryzym men paryzymdy adal atqarýǵa tyrysyp kelemin, dedi ol. Bul qamqorlyq aksııasyna tek qana bank basshylyǵy, máslıhat depýtaty ǵana emes, mekteptiń ata-analary da ózderiniń úlesterin qosypty. Úlken-kishi bas qosqan jıynda qalalyq bilim basqar­ma­sy­nyń bastyǵy Ásıma Bımendına mun­­daı júregi jomart, jany jaı­sań jandarǵa alǵysyn aıtyp, il­tı­pat kórsetti. Olardyń qatarynda A.Dúısenbaeva, S.Tyrysbaeva, G.Ti­leý­baeva, A.Sansyzbaev, I.Ar­yn­ǵa­zın, J.Ábilova, taǵy basqalary bar. Bul ıgilikti is munymen toqtap qalmaıdy, aldaǵy ýaqytta jalǵa­syn taýyp, jaqsy jandardyń de­me ýimen júre beretin bolady, deıdi mektep dırektory B.Syzdyqova. Súleımen MÁMET.