2018 jylǵy medısına salasyndaǵy Nobel syılyǵy tegi japonııalyq AQSh azamattary Djeıms Ellıson men Tasýko Hondzege berildi.
Qazir sarapshylar «olar ashqan jańalyqtyń ereksheligi nede?» degen suraqqa jaýap izdep jatyr. Nobel komıtetiniń baspasóz baıanynda «Tasýko Hondze obyr dertiniń sońǵy kezeńinde ımmýndyq júıede dertti qozdyryp turǵan jasýshalardy joıyp jiberetin terapııany oılap tapty» dep jazylǵan. «Obyr isigin sońǵy kezeńinde de emdeýge múmkindik týdy» deıdi amerıkalyq ǵalymdar. Olar mıkroRNK prosesi kómegimen obyr isigi kletkalaryn transformasııalaýdyń tásilin tapqan.
«Ǵalymdar ony mıkroRNK jasaýǵa qatysatyn bıologııalyq mıkroprosessormen adgezıvti aqýyzdardyń ózara is-qımylyn baqylaǵan kezde tapty» dep jazdy IBTimes. Olar sol kezde rak kletkalarynda mıkroRNK deńgeıin qalpyna keltirgennen keıin ósý prosesi toqtaǵanyn baıqaǵan.
Ellıson men Hondzeniń ımmýnologııadaǵy jańalyqtary buryn úmitti úzdirip kelgen raktiń túrlerin ımmýno-terapııamen emdeýge múmkindik beredi. Álem bul júıeni qoldanýǵa, úmiti úzilgen naýqastardyń ómirin uzartýǵa asyǵyp otyr.
Ǵalymdar osyǵan deıin dertti ımmýndyq júıe boıynsha anyqtaýdyń múmkin emestigin aıtyp kelgen. Zertteýshiler obyr isigin neniń aǵzaǵa jaıyp jiberetinin tappaı tyǵyryqqa tirelgen-di.
«Kózge kórinbeıtin, tyǵylyp júretin «bóten agentti» zertteı bastaǵanda ony jeke-dara jeńýge bolmaıtynyn bildik. Oǵan qarsy kúreske armııa kerek. Sebebi ol adam aǵzasynda ózin bıýrokrat retinde ustap, saý jasýshalarǵa qaýip tóndire bastaıdy. Osy tusta bizdi tańqaldyrǵan erekshe qubylysty baıqadyq. «Bóten agentpen» kúreste zaqymdanyp qalǵan ımmýnıtettiń jasýshalarynyń belsendi bolatynyn dáleldedik. «Bóten agentti» buǵattap tastaǵanmen, dertti qozdyrýynyń sebebin anyqtaı almadyq» deıdi Djeıms Ellıson.
Djeıms Ellıson jýrnalısterge bergen suhbatynda saý jasýsha myqty bolsa, jankeshti agentten keletin qaýip joq ekenin aıtypty. Saý jasýshanyń alarynan bereri kóp: 80%-y tánge qyzmet kórsetip, ózine tek 20%-yn qaldyrady. «Onda nege obyr jasýshasy paıda bolady? Onyń saý jasýshalarmen shekarasy qaı jerde bólinedi?» degen suraq ázirge jumbaq.
Djeıms Ellıson ntv.ru tilshisine bıylǵy 18 jeltoqsan kúni bergen suhbatynda hımııa terapııa kezinde radıasııa obyrly isiktiń oshaǵyna ǵana emes, saý aǵzalarǵa da aýyr soqqy jasaıtynyn aıtqan. «Bóten agentpen» kúreste jaraly bolyp qalǵan jasýshalardyń aǵzada bir blokqa birigetinin anyqtadyq. Endi solardyń kómegimen T-lımfosıtiniń betki qabatyndaǵy PD-1 jasýshasynyń qaterli ústińgi qabatyn buǵattap, tunshyqtyryp tastaımyz» deıdi Djeıms Ellıson.
2016 jyly sáýirde Vankýverdegi Brıtan Kolýmbııasy ýnıversıtetiniń professory Ýılfred Djeffrıstiń (Wilfred Jeffries) zertteýi osy sala mamandarynyń nazaryn aýdardy.
Ol «jendet» dep at qoıǵan jasýshanyń ımmýndyq júıede jasyrynyp júretinin, IL-33 aqýyzy (belok) azaıyp ketken kezde kúsheıetinin ańǵarǵan. Biraq jaralanǵan jasýshalardyń kómegimen jendetti qulyptap tastaıtyn tásildi taba almapty.
«Immýndyq júıe obyr isigi kúsh alyp, metastaza bastalǵan kezde dertti qozdyryp turǵan jasýshany kóre almaı qalady», – dep oıyn túıindepti.
Ǵalymnyń jańalyǵy «IL-33 jasýshasyn kúsheıtý ımmýndyq júıe rak kletkalaryn barlyq kezde tanyp, toıtarys berýine múmkindik beredi eken» degen tujyrymmen shektelip qalǵan.
«Obyr dertiniń sońǵy kezeńinen keletin qaýip seıildi. Jasandy ıntellekterdiń dáýiri týdy», – deıdi Djeıms Ellıson.
Bul jańalyq ǵylym úshin revolıýsııamen birdeı boldy:
AQSh jáne Japonııa klınıkalary hımııa terapııasynan bas tartyp, ımmýndy terapııaǵa kóshti.
Qazir rak isigin qozdyrýshy jasýshalardy emdeý ádisi 2019 jyldan bastap qoldanyla bastaıdy dep kútilip otyr.
Gúlbarshyn SABAEVA,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty