Ǵylymdy qarjylandyrýdyń qaıtarymy kóp

«Ǵylym qory» – bastamalar baspaldaǵy

Bul rette Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qarasty «Ǵylym qory» aksıonerlik qoǵamy ǵylym men óndiristi jaqyndastyrý, ǵylymı jetistikterdi kommersııalandyrý boıynsha júıeli jumys atqaryp otyr deýge bolady. Aıtalyq, aksıonerlik qoǵam 2016 jyldan bastap ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrý maqsatynda boıynsha jobalardy granttyq qarjylandyrý 3 konkýrs ót­ki­zip, onyń nátıjeleri boıynsha 153 joba iske asyryldy. Tip­ti, jobalardyń 23-i qazirgi tań­da óndiris kezeńine shyǵyp, ónim men qyzmetterdi sa­týdan tús­ken tabys 852 mln teń­geni qura­dy. Jalpy, ǵylymdy qar­jy­landyrý ekonomıkany da­my­tý­daǵy birden-bir qajet tetik.

«Ǵylym qory» AQ bas­qar­ma tóraǵasy Ánýarbek Sul­tan­­ǵazınniń aıtýynsha, bú­ginde otandyq ǵalymdar 253 ja­ńa ónim shyǵaratyn úlken áleý­etke ıe. Bul elimizdegi bıznes-alań­dardyń otandyq ǵylymı zert­hanalarǵa bet bura basta­ǵa­nyn kórsetedi. «Úsh jyldyq qol­daýdan keıin tolyq qýatyn qa­lyptastyrǵan jobalar eki kon­kýrs boıynsha 253 jańa ónim túrin shyǵaratyn bolady», deı­di Á.Sultanǵazın. Basqarma tór­aǵasynyń aıtýynsha, atalǵan jo­balardyń negizinde 951 jumys orny ashylady. Sonymen qatar, ónimderdiń kommersııalyq sa­tylymynan 30 mlrd teńge ta­bys túsedi dep kútilýde. Bul ret­te is­ke asyrylǵan jobalarǵa bó­li­ne­tin qarajattyń 40,3 paıyzyn bız­nes ókilderi aýdarǵanyn aıta ket­ken jón.

Búginge deıin elimizdegi ǵa­lym­dardyń jobasy 850 mln teńge tabys tapqan. Bul rette grant berý sharttary tolyǵymen zań­dy negizde iske asyrylatynyn aıta ketken jón. «Ǵylym qo­ry» aksıonerlik qoǵamynyń jo­ba­lyq dıreksııa basshysy Qur­manǵazy Omarovtyń aıtýynsha, grant berý tártibi aıtarlyqtaı qarapaıym. «Basty talap – joba jetekshisi mindetti túrde Qa­zaqstan azamaty bolýy kerek. Sol sekildi joba Qazaqstan aýma­ǵynda júzege asyrylýy tıis. Granttyń kólemi 300 mıllıon teńgeden aspaıdy. Sondaı-aq ǵylymı jobany usynatyn top­tyń jeti adamnan aspaýy qada­ǵalanady. Álbette, joba úsh jylǵa deıin iske asýy tıis», deıdi Qurmanǵazy Quraluly. 

Jalpy, elimizdegi «Ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyz­met nátıjelerin kom­mersııa­landyrý týraly» zańdy iske asy­rý nátıjeleri búginde jaq­sy kórset­kish­terge ıe. Bul baǵyt­ta «Ǵylym qory» ǵy­lymı-tehnı­kalyq qyzmet nátıje­lerin kom­mer­­sııalandyrýdy granttyq qar­jy­­landyrý boıynsha jobalardy iske asyratyn ǵalymdar men ká­sipkerlerdiń arasynda altyn kópir bolyp otyr.

Senat depýtaty Asqar Beı­sen­baev atap ótkendeı, «Ǵylym qory­nyń» jumysy búginde óz je­misin bere bastady. «Memleket tara­pynan bólinip jatqan qara­jat­­ty atalǵan qor ıgi isterge ba­ǵyt­­tap otyr. Qor ótkizgen bir­neshe baıqaý nátıjesinde 100-den asa joba qoldaý tapty. Qazir onyń basym bóligi qoldanysqa enip, el ıgiligine qyzmet etýde. El­basy tapsyrmasyna sáıkes, qor­dy qurýdaǵy maqsat ta osy bola­tyn. Elimizde bastamashyl zert­teýlerge kóńil bólinip, táji­rı­belik-qurastyrmalyq ju­mys­tar damı bastady. Eń bastysy, ǵyly­mı ja­ńalyqtar el ekonomıkasyna úles qosa tústi», deıdi A.Beısenbaev.

Senat depýtaty sonymen qatar otandyq ǵalymdardyń qy­myz­­dan, sútten adam aǵzasyna paı­da­ly ónimder shyǵaryp jatqa­nyn aıtady. «Bul – ǵylym men mem­­le­kettiń, sondaı-aq bız­nes­­tiń qarym-qatynasyn bil­di­redi. Memleket tarapynan qar­jy bóli­nedi, ǵylym tara­py­­nan jańa oı usy­nylady, odan bólek bız­nes ókil­deri atal­ǵan júıeli jumys­tarǵa óz qara­jat­taryn quıa­dy», deıdi depýtat A.Beı­senbaev.

Ǵylym qorynyń taǵy bir erek­sheligi, jobaǵa qarjylaı qol­daý­dan bólek, naryqta óz ornyn tabýyna da atalǵan qor kómek­tesedi. «Árbir jobanyń ózin­dik kúntizbelik jospary men smetasy bar. Kúntizbelik jos­par boıynsha, 2018 jyldyń 31 jel­toq­sanyna deıin 6 jobany aıaqtaýy­myz kerek bolatyn. Biz bul jobalardy tolyq aıaqtadyq. Kúntizbelik jospar bo­ıynsha osy jyly 31 jobany bas­taımyz», deıdi Á.Sultanǵazın.

Jobalardyń jolyn ashatyn tarmaq kóp

Ǵylym qorynyń jumystary­men tanysqan ýaqytta óz jemisin bergen naqty jobalarǵa kóz jet­kizýge bolady. Máselen, Kókshetaý mı­­neraldy sýy óz ónimderin naryq­qa shyǵara otyryp, 441 mıllıon teń­­ge kommersııalyq kiris tapty. Son­­daı-aq ıgilikti jobalardyń qa­ta­­rynda «Qaztehnıkos» ónimi bar. Otan­­dyq ǵalymdar jaryqdıodty sham­­dar úshin arnaıy qýat kózin oılap tapty. Bul ónim jaryqdıodty sham­­dardyń qyzmet etý merzimin eki ese­­ge art­tyrady. Iаǵnı, osy ónim a­r­­­qy­­ly shamǵa artyq júkteme tús­­peı, qyz­­met kórsetý merzimi uza­­ra­­dy. Bul joba qazirdiń ózinde eli­miz­­diń 11 óńirinde iske asyrylyp jatyr.

«Biz aldymyzǵa eki strategııany belgi­lep aldyq. Onyń birinshi­si, ǵyly­mı jo­ba­laryn kommer­sııalandyrý baǵy­tyn­da ǵalym­­dar­dy keshendi túrde qol­daý bolsa, ekin­shisi – ǵalymdarǵa bız­nes­pen serik­testik ornatýda qoldaý kór­setý. Aldaǵy ýaqytta álbette, biz bul stra­tegııalardy konkýrs­tar arqyly iske asy­ramyz. Naryq­ta granttarymyz, kon­kýrs­tary­myz qyzyǵýshylyqqa ıe bo­lyp otyr», deıdi Á.Sultanǵazın. Onyń aıtýyn­­sha, «Ǵylym qory» ár­daıym bız­nes ókil­derine «eger ónim­deri­ńiz na­ryq­ta básekege qabiletti ári sapa­ly bol­syn de­seńizder, biz­diń ǵalym­dar siz­derge kó­mek­tese alady» dep baǵyt sil­teıdi. Bú­gin­de Astana men Almaty qala­la­ry kósh­­bas­shy retinde basqa óńir­­ler­ge úlgi bolýda. Sonymen birge, Túr­kis­­tan, Qaraǵandy oblys­taryn­da ǵylymı jo­­ba­lar kóbi­rek júzege asatynyn aıta ketý kerek. Atalǵan máselede Par­lament Sena­tynyń Ekonomıkalyq saıa­sat, ınnovasııalyq damý jáne kásip­ker­­lik komıteti men Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıteti­niń depýtat­tary, «Ǵylym qory» AQ ókil­deri, son­daı-aq ǵylymı teh­nı­ka­lyq qyzmet nátı­je­le­rin kom­mer­sııalandyrýdy grant­tyq qar­­jy­landyrý boıyn­sha joba­lar­dy iske asy­ra­tyn ǵalymdar men kásipkerler úl­ken qy­zy­ǵý­shy­lyqpen jumys istep jatyr. 

Aýqymdy jobalarǵa qa­tys­ty sena­tor Birǵanym Áı­timova ǵylymı jáne ǵylymı-teh­n­ı­kalyq qyzmettiń nátı­je­lerin kom­mersııalaý salasyndaǵy zań­na­­­ma­lyq bazany odan ári jetil­dirý qa­jet­­tigi týraly aıtady. «Ǵyly­mı zert­­teý­lerdi kommersııalan­dy­rý jáne jas ǵalymdar­dyń joba­la­ryna belsendi qoldaý kórsetý boıyn­sha odan ári jumys isteý qa­jet. Búgin­de bıznes-ǵylym de­gen memlekettiń óz ónim­derin eks­­­port­taýǵa múmkindik bere­tin jaqsy platforma quryldy», deı­di ol.

Atqarylyp jatqan ilkimdi isterge ǵalymdardyń ózderi de rıza eken­dikterin aıta ketý kerek. Mıkro­bıologııa jáne vırýso­logııa ǵylymı-óndiristik ortaly­ǵy­­nyń bas dırektory, akademık Amankeldi Sadanov otan­dyq ónim­derdiń na­ryqqa shyǵýy­na atalǵan qordyń septigi tıip otyrǵandyǵyn qýa­na jetkizedi. «Ǵylym qory eń al­dy­men biz­di qosymsha qarjymen demep, zerthanalarymyzdyń qural-jab­dyǵyn jasaqtaýǵa kómek berdi. Ke­ıingi eki jylǵa bólingen 300 mln teńge 31 jyl boıy zerthanada túrli tájirıbeden ótken ónimimizdi el ıgiligine jetkizýge sep boldy. Budan ári de «Ǵylym qory» AQ kó­­­­me­­gi­men ǵylymı nemese ǵy­ly­­­­mı-teh­nıkalyq zertteýlerdiń nátı­­­je­­lerin kommersııalandyrý, ón­­­di­riske engizý jáne satýdy je­til­­­d­ire bergen jón. «Ǵylym qory» ar­­­­qy­­ly kommersııalandyrýǵa beri­­le­­tin jobalardyń ereksheligi – bız­nes-serik­testiń jobany qosym­sha qar­­jy­l­andyrýy deýge bolady. Bul joba nátıjesin paıdalanatyn bıznes ókilderiniń qyzy­ǵý­­shy­­lyǵyn arttyrady, keıbir qa­jet­­­siz jobalardy qarjy­lan­dy­rý­­dan saq­taıdy. Sonymen qatar ǵy­lym­dy naqty óndirispen ushtas­ty­rý­ǵa múm­­kindik beredi. Bul jerde ta­ǵy bir eskere ketetin jaıt, jo­ba­­da­ǵy talaptar oryndalmaǵan jaǵ­­daıda, bólinetin qarajattyń 20%-dan 30%-ǵa deıingi mólsherin mem­le­ketke keri qaıtarýy kerek. Bul uıym basshylarynyń jáne jo­ba­nyń ǵylymı jetekshileriniń óti­nim­derdi berý, júrgizgen zert­teý­l­eri­­niń nátıjelerin ekonomıkanyń tıis­ti sektoryna engizý kezinde de jaýap­kershiligin arttyrady», deıdi akademık A.Sadanov.

Mıras ASAN,

«Egemen Qazaqstan»