Dári-dármek ónerkásibi qarqyndy damý ústinde

Dári-dármek ónerkásibi qarqyndy damý ústinde

Seısenbi, 19 maýsym 2012 7:34

Qazaqstannyń farmasevtıka salasy óziniń qarqyndy damý kezeńine kelip kirdi. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasymen ázirlengen jáne júzege asyrylý ústindegi elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq údemeli damý baǵdarlamasynyń bir baǵyty bolyp tabylatyn bul saladaǵy memlekettik strategııa otandyq dári-dármek ındýstrııasyn jańǵyrtý, qazaqstandyq kásiporyndarǵa dári-dármek jasaýdyń álemdik standarttaryn engizý, halyqty qajetti dári-dármekpen jetkilikti dárejede qamtamasyz etip, taıaýdaǵy jyldardyń ishinde syrtqy rynoktarǵa shyǵý sharalaryn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan.

Seısenbi, 19 maýsym 2012 7:34

Qazaqstannyń farmasevtıka salasy óziniń qarqyndy damý kezeńine kelip kirdi. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasymen ázirlengen jáne júzege asyrylý ústindegi elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq údemeli damý baǵdarlamasynyń bir baǵyty bolyp tabylatyn bul saladaǵy memlekettik strategııa otandyq dári-dármek ındýstrııasyn jańǵyrtý, qazaqstandyq kásiporyndarǵa dári-dármek jasaýdyń álemdik standarttaryn engizý, halyqty qajetti dári-dármekpen jetkilikti dárejede qamtamasyz etip, taıaýdaǵy jyldardyń ishinde syrtqy rynoktarǵa shyǵý sharalaryn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. «SQ-Farmasııa» JShS basqarmasynyń tóraǵasy Nazarbek Beısenmen aradaǵy áńgimemiz atalǵan is-sharalardyń qalaı oryndalyp jatqandyǵyn qamtydy.

– Nazarbek Esirkepuly, bizge belgili bolǵanyndaı, elimizdiń farmasevtıka salasy 2014 jylǵa deıin GMP halyqara­lyq sapa standartyna kóshýi tıis eken. Osy máselede salada­ǵy memlekettik operator retin­de «SQ-Farmasııa» JShS qan­daı ról atqarmaq?

– Elimizdiń ekonomıka sala­syn­daǵy basty qujat ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq údemeli damý baǵdarlamasyn júzege asyrý jeti baǵyttan turatyny belgili. Sol baǵyttardyń biri – elimizde bá­sekege qabiletti farmasevtıka salasyn qalyptastyrý bolyp tabylady. Osy mindetti júzege asyrý úshin bul salany 2014 jylǵa deıin GMP standarttaryna to­lyq­taı kóshirý máselesi jospar­lanǵan.

Árıne, mundaı úlken mindetti júzege asyrý úshin salaǵa aýqym­dy ınvestısııalar salý qajet. Al mundaı ınvestısııalardyń bere­tin paıdasy odan da zor. Muny esepteý qıyn emes. Máselen, soń­ǵy jeti jylda elimizde dári-dármekterdiń saýda aınalymy jyl saıyn 15-20 paıyzǵa ósip, ótken jyly 1,3 mıllıard dollardy qurady. Eger biz aldymyzǵa qoıǵan mindetke sáıkes otandyq dári-dármek óndirisin damytatyn bolsaq, munshama mol qarjy syrtqa ketpeı, elimizdiń óz ishinde qalatyndyǵy, osy arqyly halyq­tyń turmys jaǵdaıyn jaqsar­týǵa, ekonomıkanyń damýyna oń nátıjelerge qol jetkizýge yqpal etetindigi belgili.

Osy rette, Biryńǵaı dıstrıbıýtor retindegi «SQ-Farmasııa» JShS-na júktelip otyrǵan negizgi mindetterdiń biri dári-dármekter men medısınalyq maqsattaǵy buıymdardy satyp alǵan kezde preferensııalar berý arqyly otandyq óndirýshilerdi qoldaý bolyp tabylady. Osy arqyly biz bıznes qaýymdastyǵyna memle­ket­tik qoldaýdy kórsete otyryp, olardyń qoldanystaǵy óndiris­terin GMP halyqaralyq standarttaryna sáıkes qaıta jaraq­tan­dyrýlaryna, ımportty almas­tyratyn jańa dári-dármek ón­di­ris­terin ashýǵa eleýli yqpal ete­tin bolamyz.

– Endi otandyq óndiris­shi­lermen yntymaqtastyqtyń osy máselesine naqtyraq toqta­la ketseńiz.

– Bizde munyń naqty joldary men tetikteri ázirlengen. Eger dári-dármek shyǵaratyn otandyq zaýyttyń ónimi halyqaralyq sapa júıesine sáıkestendiriletin bolsa, olarǵa memleket qoldaýy kórse­tiletin bolady.

Muny júzege asyrýdyń bi­rinshi tetigi – memlekettik satyp alý jumystaryn júrgizgen kezde otandyq óndirisshilerge artyq­shy­lyqtar berilýi. Máselen, «SQ-Farmasııa» JShS-niń tegin me­dı­sınalyq kómektiń kepildi kó­lemi boıynsha dári-dármekter men medısınalyq maqsattaǵy buıym­dardy satyp alý kórsetkishi 2012 jyly 60 mıllıardtan astam teń­geni quramaq. Mine, osy qarjyny ornalastyrǵan kezde biz ishki rynoktaǵy ımporttyq taýarlardy otandyq ónimdermen almastyrý baǵytynda jumys istep jatqan óndirisshilerge birinshi kezekte nazar aýdaratyn bolamyz. Árıne, olar shyǵaratyn dári-dármekter men qural-jabdyqtardyń qansha­lyq­ty sapaly ekendigin de eskere­miz. GMP standarttaryn engizýdiń ózi osy talaptan týyndap otyr.

Al endi osy máseledegi otan­dyq óndiriske tıgizetin memleket kómeginiń kólemi qandaı deseńiz, eger biz 2009 jyly otandyq óndi­risshilerdiń dári-dármekterin satyp alýǵa ózimizge bólingen qarjy­nyń 10 paıyzyn ǵana jumsasaq, 2012 jyly bul kórsetkish 68 paıyz­ǵa deıingi natýralyq kórset­kishke jetip otyr. Bul kórsetkish­ten bir jaǵynan alǵanda, memle­ket­tiń otandyq óndiristi qansha­lyq­ty deńgeıde qoldap otyrǵan­dyǵyn ańǵarsaq, ekinshi jaǵynan alǵanda otandyq dári-dármek óndi­ri­siniń de qandaı qarqynmen damyp kele jatqandyǵyn baıqaımyz.

Qoldaý tetiginiń ekinshi bir túri – «SQ-Farmasııa» JShS-niń otan­dyq óndirisshilermen uzaqmerzimdi kelisim-sharttar jasaý. Bul keli­sim-sharttar jeti jyldyq merzimdi qamtıdy. Mundaı kelisim-sharttar­ǵa qol jetkizgen otandyq óndiris orny kóp jylǵy tapsyryspen qam­tamasyz etiletindikten, óz ju­mystaryn senimdilikpen júrgize alady. О́ıtkeni, mundaı jaǵdaıda olar jylda tenderge qatysý ma­shaqatynan qutylady. Árıne, ol úshin óndirisshiler eń birinshi kezekte GMP (dári-dármekter shyǵarý úshin) jáne ISO (medısınalyq maq­sattaǵy buıymdar shyǵarý úshin) standarttaryna sáıkes sertı­fıkattarǵa ıe bolý qajet.

–     Siz aıtyp  otyrǵan máse­lege baılanysty otandyq óndi­risshiler men dári-dármekter já­ne medısınalyq buıymdar satyp alý jóninde jasalǵan naq­ty kelisimder bar ma?

– Árıne, bar. Máselen, biz bir­qatar otandyq dári-dármek óndiri­si­niń iri kásiporyndarymen 14 uzaq­merzimdi kelisim-sharttar ja­sadyq. Qazir osynyń negizinde bul kásiporyndar óndiristerin jańǵyr­tý jumystaryn qolǵa alyp otyr.

Atap aıtqanda, «Nobel Almaty farmasevtıka fabrıkasy» AQ biz­ben kelisim-shart jasaýdyń nátı­je­sinde qazirgi kúni tehnologııalyq qaıta jaraqtandyrý jumystaryn júrgizip, qazaqstandyq rynokta birinshi ret GMP halyqaralyq stan­­darttaryna ıe boldy. Bul fabrıka óniminiń sapasynyń artqan­dy­ǵyn bildiredi jáne olar óz ónimderin sheteldik rynoktarǵa da erkin shyǵara alady.

Sondaı-aq bizdiń qoldaýymyz­dyń nátıjesinde Shymkenttegi «Hım­farm» AQ Polshadaǵy dári-dármek óndirisiniń kóshbasshysy bolyp tabylatyn «Polfarma» kompanııasymen birlese otyryp, óz ónimderiniń sapasyn kóterip, ha­lyq­aralyq standartqa qol jetkiz­di. Taıaýdaǵy tórt jyldyń ishinde elimizde qurylyp otyrǵan birles­ken kásiporyn aksıonerleri 80 mıl­lıon dollar qarjy salyp, tehnologııalyq jelilerdi jańǵyr­tý jumystaryn qolǵa aldy.

Tarazdaǵy Super Pharm kompanııasyna da osyndaı qoldaý kórse­tildi. Sonyń nátıjesinde bul kompanııa taıaý bolashaqta óz buıym­darynyń 20 paıyzyn eks­portqa baǵyttaı alatyn bolady.

Jasalǵan kelisim-sharttar aıasynda «SQ-Farmasııa» JShS atalǵan úsh kásiporynnan 2 mıllıardtan astam teńgeniń 37 túrli ónimderin satyp aldy.

Sonymen qatar, qazirgi kúni otandyq óndiriske sheteldik iri dári-dármek óndirisshilerin tartý jónindegi jumystar da qyzý qarqynmen júrgizilýde.

– Jýyrda ǵana elimizde V Astana ekonomıkalyq forýmy­nyń ótkeni belgili.  Onyń ju­mysyna sizder qatystyńyzdar ma?  

– Árıne, qatystyq. Osy forým aıasynda elimizdiń Densaýlyq saqtaý mınıstrligi jáne «Nazarbaev ýnıversıteti» aksıonerlik qoǵamymen birlese otyryp, «Medısına men farmasevtıka ónerká­si­bin damytýdyń ózekti problemalary» degen taqyrypta paneldik sessııa uıymdastyrdyq.

Forýmda júrgizilgen jumys­tar nátıjesinde Densaýlyq saq­taý mınıstrligi úsh iri shetel­dik farmasevtıkalyq kompanııalar – «Sanofı-Aventıs Qazaq­stan» (Fransııa), «Merk Sharp end Doým» jáne «Pfaızer Eıch-Sı-Pı Korporeıshn» (AQSh) kompanııalarymen ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Basqa da birqatar ekijaqty keli­sim-sharttar jasaldy. Osylardyń nátıjesinde elimizdiń dári-dármek jáne medısınalyq qural-jab­dyqtar óndirisi odan ári damıtyn bolady.

Qysqasyn aıtqanda, qazirgi kúni elimizdegi farmasevtıka salasy qaryshty qadammen alǵa basý ústinde. Buǵan Elbasynyń bas­shylyǵymen otandyq óndiristi jań­ǵyrtý men  damytý jóninde júr­gizilip jatqan jumystar úl­ken yqpal etýde.

Sebebi, tehnıkalyq turǵydan qaıta jaraqtandyrylǵan kásip­oryn óz ónimimen  jalpy kólemi 17 mıllıardtan astam dollardy quraıtyn Keden odaǵy rynogyna jáne Biryńǵaı ekonomıkalyq keńis­­­tikke shyǵa alady. Eger bizdiń otandyq ishki rynogymyzdyń kólemi 1,1 mıllıard dollardy ǵana quraıtyndyǵyn eske alsaq, bizge bul rynokqa shyǵýdyń mańy­zy zor. Al bul ortaq ekono­mıkalyq keńistikte dári-dármek óndirýshiler úshin negizgi qujat GMP erejeleri bolyp tabylady. Tipti, marketıngtik kózqaras tur­ǵysynan óte tamasha da qyzyqty ónimińiz bolsa da GMP qujatta­rynsyz oǵan, ıaǵnı Biryńǵaı eko­no­mıkalyq keńistikke shyǵý múm­kin emes. Sondyqtan salany taıaý­daǵy jyldardyń ishinde GMP halyqaralyq standarttaryna kó­shirý talaby eshbir ózgermeıdi. GMP bizge dári-dármekterdiń sapasy týraly problemalardy sheshýge, qazaqstandyq dári-dármek­ter­diń eksportyn ulǵaıtyp, ony ǵalamdyq dári-dármekter rynogy­nyń ózindik bir bólshegine aınal­dyrýǵa múmkindik beredi.

– Áńgimeńizge rahmet. Ju­mys­taryńyz jemisti bolsyn

Áńgimelesken  Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan».