Keńestik kezeńdegi balalar úıi júıesinde kazarmalyq baǵytaǵy rejım alǵa shyǵyp, ondaǵy tárbıelenýshilerdiń úlken ómirge aldyn-ala qam jasaýyna eshkim basyn qatyrǵan joq. Jatyn jeri bar ma, tamaǵy toq, kıimi bútin be, boldy endeshe!? Qalǵany ne bolsa da báribir degen birjaqty kózqaras alǵa ustaldy. Ári kámelettik jasqa tolǵannan keıin jetimder balalar úıinen shyǵarylyp tastaldy. Sol kezde olar ne isterin, qaıda bararyn bilmeı, bastaryn taýǵa da, tasqa da soqty. Birqatary ómirden óz oryndaryn taba almaı, teris jolǵa tap boldy.
Táýelsiz qazaq eli «mundaı muradan» bas tartyp, jetimder men tastandy balalardy tárbıeleýdiń jańa modelin belgiledi. Soǵan sáıkes memleket aýmaǵyndaǵy balalar úıine ornalasqandardyń sanyn qysqartyp, olarǵa qamqorlyq jasaý men qoldaýdyń ózge túrleri engizile bastady. Patronattyq tárbıe berýdiń bastybaǵyttary aıqyndaldy. Sonymen birgi egemen elimizde otbasylyq úlgide tárbıe berý úlgisi qloǵa alynyp, tutastaı balalar aýyldary men qalashyqtary turǵyzyldy. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda buǵan «Bóbek» qaıyrymdylyq qorynyń tóraıymy Sara Nazarbaeva bastamashy bolǵany belgili.
Jetimderdi jebeı júrý men olarǵa aıaly alaqan jylýyn darytý máseleleri Aqtóbe oblysynda da oń sheshimin taýyp keledi. Bıylǵy 2015 jyldyń qańtar aıynda óńirdegi balalar úıi jabyldy. Munda budan 10 jyl buryn 585 bala bolǵanyn eskersek, bul úderiske deıin balalardy tárbıeleý men ornalastyrýǵa qatysty sanalýan jumystar kelgenin ańǵarý qıyn emes. Sonyń ishinde budan 2 jyl buryn óz qyzmetin bastaǵan «Meıirim» atty áleýmettik-beıimdeý ortalyǵynyń orny bólek. Atalǵan áleýmettik mekeme «Sábı» qaıyrymdylyq qorynyń qarajatyna turǵyzylǵan.
Búgingi kúni elimizde eshqandaı balamasy joq kelisti keshende balalar úılerinen aýystyrylǵan balalar turady, ári jumys jasaıdy. Eń bir jaǵymdy jáıt olar «Meıirimnen» mektepti bitirgennen keıin shyǵarylyp tastalmaıdy. 29 jasqa kelgenge deıin osynda tura beredi. Sóıtip olar munda úlken ómirge ázirlik jasaıdy, eńbekke aralasady. Keshen aýmaǵyndaǵy oqý-óndiristik kásiporynda bul úshin barlyq jaǵdaı bar.
Osyndaı keń aýqymdy óndiristik baza negizinde tárbıelenýshiler ónldiristik tájirıbeden ótedi. Keıin óz tańdaýlaryna sáıkes qajetti mamandyqtar alyp shyǵady. Buǵan deıingi zertteýler men taldaýlar, ásirese olardyń shashtaraz, gúl ósirý sheberi, jylyjaı sharýashylyǵynyń mamany jáne tiginshi kásipterine kóbirek den qoıatynyn kórsetedi. Qazirgi kúni osy mamandyqtar boıynsha jumys jasap júrgen «Meıirimniń» túlekteri óz isterine dáne rıza. Alyp júrge jalaqylaryna da qanaǵat kóńilmen qaraıdy.
О́tken jyly oblysta ótkizilgen «Baqytty bala» jobasy búgingi kún ólsheminen kóz tastaǵanda óńirdiń brendine aınala aldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Aıtaıyn degenimiz, elimizde tuńǵysh ret ótkizilgen teńdesi ijoq osyndaı jasampaz joba sheńberinde jetim balalarmen ata-analarynyń qamqorlyǵynsyz qalǵandar ózderiniń derbes baspanalaryna ıe bolǵany, bul úshin óńir kásipkerleri men bıznesmenderi olardyń arnaıy ashylǵan turǵyn úı jınaq esebine qajetti qarajattardy aýdardy.
Jetimdiktiń saldaryn joıý men erkelikti kótermeıtin ómir synyna olardyń tótep berý qabiletterin ornyqtyrý búgingi qoǵam músheliriniń ortaq paryzy. Beınelep aıtqanda muny da jetim balalardy úlken ómirge ázirleý profılaktıkasy dese de bolady. Osy maqsatta bıylǵy aqpan aıynda Aqtóbede «Aıala» atty ortalyq ashyldy. Atalǵan arnaýly qurylym óz ataýynan kórinip turǵanyndaı, bas bermes asaý ómirdiń kúrdeli kezeńderi men sátterinde ne isterin bilmeı, daǵdaryp qalǵan jetim ul-qyzdarǵa aıaly alaqan jylýyn darytýdy kózdeıdi. Olarǵa kómek pen qoldaý kórsetýdiń sanalýan joldaryn usynady.
Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, bıyl óńirde jabylǵan balalar úıi men kámeletke tolmaǵandardy beıimdeý ortalyǵynyń qyzmetin almastyrý maqsatynda qurylǵan. Áıtse de onyń qyzmet arnasy men aýqymy aldyńǵy áleýmettik balalar mekemesimen salystyra qaraǵanda múldem ózgeshe. Mundaǵy jańashyl kózqarastar jetimderdiń ýlken ómirge nyq qadam basýyna alǵysharttar qalaı alady desek, artyq aıtqandyq emes. Qazirgi kúni munda Alǵa balalar úıi men kámeletke tolmaǵandardy beıimdeý ortalyǵynan qalǵan 33 «mogıkannyń sońǵy tuıaqtary» ornalasqan.
Jańadan ashylǵan ortylqta ómir súre bilý men tárbme berýdiń ómirsheń ádisteri júrgizilmek. Eń bastysy tárbıelenýshilerdiń ómirden óz oryndaryn taýyp ketýi úshin barlyq múmkindikter men jaǵdaılar jasalmaq. Búginde t árbıelenýshilerge oqytý men tárbıe berý bar da, olardyń bos ýaqyttary men demalystaryn mazmundy ári tıimdi túrde uıymdastyra bilý bar. Ásirese sońǵy kezde óńirde keıingi aıtylǵan qaǵıdanyń saqtala bermeıtinine óńirde jetkinshekterdiń aýyr qylmystarǵa barý derekteri aıqyn aıǵaq. Ári qylmysqa boı urǵandardyń deni negizinen sabaq úlgerimi táýir delingen oqýshylar ekenin eskersek, bul arada áli de tereńirek oılastyratyn máseleler bar ekeni anyq.
Osy oraıda «Aıala» ortalyǵy pedagogtar men arnaıy mamandardyń kómegine súıene otyryp, balalarǵa moraldyq, medısınalyq jáne psıhologııalyq turǵydan qoldaý kórsetýge umtylys jasap otyr. Osyndaı jolmen tárbıelenýshilerge mamandyq tańdaý jóninde de aqyl-keńester berilerdi. Bul tásil qurǵaq sóz kúıinde emes, olarmen tepe-teń jaǵdaıda emin-erkin oı-pikir almasý turǵysynda júrgiziledi dedi gazet tilshisine Aqtóbe oblysy bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Gúlnaz Súleımenova.
Usha biler qanatqa dúnıe keń degendeı, usha bilý qabiletin balanyń 3 jasynan bastap ornyqtyra bastaýdy maqsat etken, «Aıala» ortalyǵynyń óz arnasyn keńeıter kezi áli alda ekeni anyq. Al tutastaı alǵanda jetim balalardy kóleńkeńmen qorǵaı júrýdiń jańasha kózqarasyn qalyptastyra bastaǵan aqtóbelik atqarý organdarynyń ilkimdi is-qımyly ózge óńirlerge de qozǵaý salyp jatsa, oıǵa alǵan maqsatymyzdyń oryndalǵany .
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE