Eýrazııalyq ıntegrasııa – taǵdyr tańdaýy

Eýrazııalyq ıntegrasııa – taǵdyr tańdaýy

Senbi, 7 shilde 2012 7:34

Bizdiń dáýirimizde san alýan ulttar men halyqtardyń ıntegrasııasy, úlken­di-kishili memleketterdiń saıası, ekono­mıkalyq, áskerı yntymaqtastyǵy jańa ǵasyrdyń basty nyshanyna aınaldy. Álemdi «órkenıetterdiń qaqtyǵysy» emes, órkenıetter men mádenıetterdiń únqatysýy ǵana qutqaryp qalatyndy­ǵyna kózimiz anyq jetkendeı.

 

Senbi, 7 shilde 2012 7:34

Bizdiń dáýirimizde san alýan ulttar men halyqtardyń ıntegrasııasy, úlken­di-kishili memleketterdiń saıası, ekono­mıkalyq, áskerı yntymaqtastyǵy jańa ǵasyrdyń basty nyshanyna aınaldy. Álemdi «órkenıetterdiń qaqtyǵysy» emes, órkenıetter men mádenıetterdiń únqatysýy ǵana qutqaryp qalatyndy­ǵyna kózimiz anyq jetkendeı.

Bul, ásirese, damyǵan elderdiń izin basqan, damýshy nemese Batys «úshinshi dúnıe elderi» atandyrǵan memleketter úshin asa mańyzdy ári qajetti aqıqat. Bul memleketter únemi álemdegi geosaıası, saýda-ekonomıkalyq, áskerı teńsizdikter­den zardap shegýmen keledi. Tipti, sońǵy ýaqytqa deıin Soltústik atlantıkalyq odaqtan ózge barlyq elderdiń osy kepti kıip kelgeni jasyryn emes. Alaıda, sońǵy on jyldyqtaǵy boljap bolmaıtyn ózgerister bir polıýsti álemdik tártiptiń de topsasy bosaı bastaǵanyn kórsetip otyr.

Ýaqyttyń qatań súzgisine túsip jatqan álemdegi aýqymdy ıntegrasııa­lyq úrdister osynyń aıqyn dáleli. Eýropalyq Odaq, BRIKS, MERKOSÝR, Shyǵys Azııa elderi­niń assosıasııasy, Shanhaı yntymaqtas­tyq uıymy, Latyn­amerıkalyq ıntegra­sııa­lyq assosıasııa jáne basqa da osy tektes úderister qazirdiń ózinde yntymaq­tastyqtyń jańa qaǵıdalary men talaptaryn qaıta túzip jatyr.

Bul álemdik úrdisten eshbir memleket tys qalmaq emes. Qazaqstan bul rette erte qamdanǵan memleket. Biz aımaqtaǵy, álemdegi eń aýqymdy da mańyzdy halyq­aralyq uıymdardyń beldi múshesi, belsendi qatysýshysymyz. Osy turǵydan alǵanda Qazaqstan, Reseı, Belarýs memleketteri qurǵan Birtutas ekonomı­kalyq keńistiktiń mán-mańyzy ólsheýsiz.

Belgili qoǵam qaıratkeri, dıplomat, Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdas­tyqtyń Bas hatshysy Taıyr Mansurov­tyń «Nursultan Nazarbaevtyń ómirde júzege asqan eýrazııalyq jobasy» atty jańa kitaby Qazaqstannyń búgini men bolashaǵy úshin asa mańyzdy osy bir uly bastamanyń tarıhynan syr shertedi. Ári kitapta Táýelsiz Qazaqstannyń jańa tarıhyna, bizdiń halqymyzdyń taǵdyry men memleketimizdiń damýyna tikeleı qatysy bolǵan álemdik, halyqaralyq úrdister, ishki, syrtqy saıasattaǵy eleýli oqıǵalar boıamasyz, naqty ári qyzǵylyq­ty jazylǵan.

Kitaptyń qundylyǵy da sonda, munda tarıh úshinshi jaqtan emes, sol tarıhqa kýágerdiń óz aýzymen baıandalyp otyr.

«Prezıdent Nazarbaev – birqatar respýblıkalardyń basshylarynyń ishin­degi asa iri tulǵa. Qazaqstan kóshbas­shysy – retine qaraı qatal, ómirge beıim, shapshań jáne batyl adam. Burynǵy Odaq respýblıkalary baǵalap, moıyndaǵandaı unamdy da talantty jáne tabandy kóshbasshy. Respýb­lıkany Nazarbaev bas­qaryp turǵanda Qazaqstannyń tabys­qa jetý múmkindigi aıtarlyqtaı mol ekeni sózsiz».

Atalmysh kitapta «Sıngapýr ǵajaıy­bynyń atasy» Lı Kýan Iýdyń Qazaqstan Prezıdenti týraly aıtqan osy pikiri keltiriledi. Álemdegi eń bedeldi saıasat­kerlerdiń biregeıi sanatyndaǵy Lı Kýan Iýdyń Elbasyǵa qarata aıtylǵan aq­jarma sózi bizdiń elimizge, memleke­timizge degen sheksiz qurmettiń rııasyz kórinisindeı, asa jyly áser qaldyrady.

Avtordyń ózi de: «Álemde bolyp jatqan oqıǵalardyń ishki mán-mazmu­nyna úńile qaraıtyn bolsaq, onda keıingi on jyl kóleminde tarıhı úderis­terdiń kúrt ózgeristi kezeńinde jahandyq qıyn­dyqtarǵa laıyqty jaýap bere alatyn saıası kóshbasshylardyń tulǵalyq sıpattaǵy rólderiniń artyp otyrǵanyn ańǵaramyz. Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev osyndaı asa kórnek­ti memleket qaıratker­leriniń qatary­na jatady», – dep aǵynan jarylady.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, sońǵy ýaqytta halyqaralyq saıası sahnada, ekono­mıkalyq keńistikte, qarjy nary­ǵyn­da oryn alǵan túbegeıli ózgerister halyqtar men memleketterdiń «jabyq júıede», jeke dara ómir súre almaı­tyndyqtaryn kórsetip berdi. Búkil álem búgingi tańda ıntegrasııalyq úrdisterdiń alyp qushaǵynda qaldy. Jáne bul úrdistiń basynda álemdegi aldyńǵy qa­tarly memleketterdiń jetekshileri, ozyq oıly, parasatty saıasatkerler, ǵalymdar men qaıratkerler tur. Solardyń aldyń­ǵy shebinde Qazaqstannyń Tuńǵysh Pre­zı­denti Nursultan Ábishuly Nazar­baev­tyń bar ekeni barsha qazaqstan­dyqtar úshin árdaıym maqtanysh.

1994 jyly, Máskeýde, M.V.Lo­­mo­no­sov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıver­sıtetinde N.Nazarbaev jarııa etken «Eýrazııalyq memleketter odaǵy» ıdeıasy búgingi tańda ómirsheńdigin dáleldedi.

T.Mansurov «Nursultan Nazarbaev­tyń ómirde júzege asqan eýrazııalyq jobasy» kitabynyń ekinshi, úshinshi taraýlarynda bul týraly keńinen toqtalady. О́tken ǵasyrdyń 90-jyldaryndaǵy úmitten góri kúdikke, senimnen góri úreıge toly ýaqyt. Jarty álemdi alyp jatqan KSRO-nyń kúıreýi. Saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik baılanys­tardyń kúrt úzilýi. Burynǵy alyp ım­perııanyń keıbir aýmaqtaryn sharpyǵan etnıkalyq, ultaralyq janjaldar, azamat soǵystary.

Osyndaı almaǵaıyp zamanda Nur­sultan Nazarbaevtyń «Eýrazııalyq memleketter odaǵyn» qurýǵa shaqyrýy, sol kezdiń túsinigine salǵanda kózsizdik bolyp kórinse de, búgingi tańda kóregendik­ke aınaldy.

Júzege asýy on jyldyqtarǵa sozylǵan osy bir bastamanyń basy-qasynda bolǵan avtor óz tujyrymyn bylaısha baıandaıdy: «Rasynda ýaqyt óte kele ekonomı­kalyq maqsat ustanymy beleń aldy. Postkeńes­tik aýmaqtaǵy ıntegrasııa – burynǵy KSRO respýblıka­larynyń óz betinshe ekonomıka­lyq jáne saıası damýyna eshbir qaıshy kelmeıtin, obektıvti úde­ris bolyp shyqty. Nur­sultan Nazarbaevtyń eńbegi postkeńes­tik keńistikte dezın­tegrasııalyq úderister damyp bara jatqan tusta, ýaqyt­tan ozyp, jańa onjyldyq­taǵy álemdik bas­ty qubylys – aımaqtyq derjavalar­dyń túrli bloktar men uıym­darǵa birigýin sezimtaldyqpen kóre bilýinde bolyp otyr».

Kitaptyń sońǵy taraýlarynda avtor Birtutas ekonomıkalyq keńistik, Keden­dik, Odaq aýqymyndaǵy búgingi tańdaǵy naqty is-sharalarǵa jan-jaqty sholý jasaıdy. Taıyr Mansurov Eýrazııa keńistigi aıasyn­daǵy bul ıntegrasııalyq úderisterdiń álemge úlgi bolatynyn jáne onyń basynda árdaıym Qazaqstan men onyń Prezı­denti turǵanyn umyt­paýdy eskertedi. Bir sózben aıtqanda, belgili dıplomattyń jańa kitaby saıasatkerler men ǵalymdar úshin, qalyń oqyrman úshin de taǵylymdy ári paıdaly bolaryna eshqandaı kúmán joq.

«Eýrazııashyldyq – bul bolashaqtyń ıdeıasy. Bul búgingi kúni jahandanýdy qajet etip otyrǵan ıntegrasııalyq úde­ris­terdiń tájindegi almas». Kitapta kel­tirilgen QR Prezıdenti, Elbasy N.Á.Na­zarbaevtyń osy ulaǵatty sózi Qazaq­stannyń, qazaq halqynyń taǵdyr tań­daýyn, tarıhı tańdaýyn bildirse kerek.

Darhan KÁLETAEV, «Samuryq-Qazyna» AQ basqarýshy dırektory.