Balyq sharýashylyǵy – Mańǵystaýdaǵy baıyrǵy sharýashylyqtyń biri. Ashqursaq kezeńderde, almaǵaıyp zamandarda kúneltý qamyn kúıttegen turǵyndardyń teńiz jaǵalaýynda balyq aýlap, ony óńdep, as retinde, sondaı-aq onyń maıyn, súıegin turmystyń ózge de qajettilikterine jaratqany málim.
Arnaıy balyq konservileý zaýyttary, balyq óńdeý kásiporyndary jumys istep, sol kezdiń ólshemimen zamanaýı aý-quraldary, qaıyq-saımandary túgel qazaq balyqshylary sý janýaryn aýlaýdyń, kádege jaratýdyń ádis-tásilin tolyq meńgerdi. Bul ótkenniń áńgimesi. Búginde Mańǵystaýda balyq sharýashylyǵy qalaı qolǵa alynýda?
Balyq sharýashylyǵyn damytý, ıaǵnı izi bar baıyrǵy sharýany qaıta jandandyrý talaı jyldan beri aıtylyp keledi. Qazirgi tańda atalǵan salaǵa jan bitip, qan júgirgen syńaı baıqalady. О́ńirde óndiristik balyq aýlaý aımaǵy Kaspıı teńiziniń Túrikmen shekarasyndaǵy Súıe jerinen Prorva jerine deıingi uzyndyǵy 1350 shaqyrymdy quraıdy. Teńiz jaǵalaýy boıynsha 6 balyq sharýashylyq aýdany 35 ýchaskege bólingen. Onyń ishinde 27 ýchaske 20 tabıǵat paıdalanýshyǵa bekitilgen bolsa, 8 ýchaske rezervte tur. Balyq aýlaýdy damytý maqsatynda 2018 jyly oblysqa 1859,1 tonna balyq aýlaýǵa kvota bólindi. Balyqshylar búginge deıin 1741,3 tonna balyq aýlaýǵa ruqsat alǵan bolsa, qazirgi tańda naqty aýlanǵany 1667,7 tonnany qurap otyr.
Sondaı-aq Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń buıryǵymen Mańǵystaý oblysy sektorynda bekire ósiretin sharbaqty balyq sharýashylyǵyn júrgizýge 2 ýchaskege konkýrs ótkizilip, bekitildi. Budan úsh jyl buryn bekitilgen nysannyń biri – Kendirli shyǵanaǵynda ornalasqan «Caspian Riviera» JShS. Aýdany 3500 gektar, uzyndyǵy 5,3 shaqyrym, eni 6,6 shaqyrym aýmaqta sharbaqty balyq sharýashylyǵynyń qurylysy júrip jatyr.
Ekinshisi – Aqshuqyr aýylyna jaqyn teńizde 20 shaqyrym qashyqtyqta, aýdany 324 gektar, uzyndyǵy 1,8 shaqyrym, eni 1,8 shaqyrym jer telimi «Caspian Sea Farm» JShS-ine bekitilgen. Osynda josparlanǵan jyldyq balyq ónimdiligi jylyna gektaryna 6 tonnany quraıdy. Mańǵystaý oblysynda taýarly bekire balyqtaryn shyǵaratyn «Kazakh osseter» ǵylymı óndiristik kásiporny» JShS qyzmet etedi.
Seriktestikte 2018 jyly 7 tonna bekire tuqymdas orys, sibir lenogi, shoqyr qortpa, gıbrıd tuqymdy balyqtar ósirildi. Jeke kásipkerdiń Qarakól kólinen qýaty jylyna 30 tonna toǵandyq sazan balyǵy sharýashylyǵyn damytý jobasy ınvest joba retinde qaralyp, jer telimin berý jumystary júrgizilýde. Jalpy, sońǵy jyldary óńirde balyq sharýashylyǵymen aınalysatyn brıgadalar sany 127-den 148-ge artty. 2017 jyly oblysta 1139 tonna balyq aýlansa, ótken jyly oblysqa 1 859 tonna balyq aýlaýǵa kvota bólinip, 1 668 tonna balyq aýlanǵan. Mańǵystaýda balyq sharýashylyǵyn jandandyrý baǵytynda Túpqaraǵan jáne Qaraqııa aýdandarynyń basshylyǵyna balyq qabyldaý pýnktterin, óńdeý, konservi sehtaryn qurý jumystaryn uıymdastyrý jumystary júktelgen.
Balyq aýlaýdy, sonymen qatar balyq kásipshiligin damytýda júzege asyrylýy tıis jumystar az emes. Bıyldan bastap ózdiginen júzetin jáne ózdiginen júzbeıtin, sondaı-aq sýústi jáne sýasty shaǵyn otandyq kemelerdiń, ózge de quraldardyń, muz ústimen jyljıtyn quraldardyń Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaqtyq sýlaryna (teńizine) jáne ishki sýlaryna shyǵýyna ruqsattamalar berý qaǵıdalaryna ózgerister engiziletin bolady. Bul jańalyq Kaspıı teńizindegi balyq óndirisin jolǵa qoıýǵa óz septigin tıgizetin bolady.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy