Jyl saıyn elimizde sý tasqynynan 300 myńǵa jýyq adam zardap shegedi eken. Tosynnan kelgen tabıǵat apattaryna tosqaýyl retinde mıllıondap qarjy jumsalatynyn eskersek, bul ekonomıkanyń damýyna da keri áserin tıgizbeı qoımaıtyny belgili. Qazaqstan úshin ǵana emes, jalpy Ortalyq Azııa memleketterine úlken shyǵyn ákeletin tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý máseleleri Almatyda ótken «Dúleı apattardyń táýekelin qarjylandyrý» aımaqtyq forýmynda jan-jaqty talqyǵa salyndy.
Ortalyq Azııa – dúleı apattardyń qaýpi tym joǵary aımaq sanalady. Sý tasqyny men qýańshylyq bul aımaqtyq aýyl sharýashylyǵy sektoryna da aıtarlyqtaı salqynyn tıgizip otyr. Almatyda bas qosqan aıtýly sarapshylar 2000-2001 jyldary Ortalyq Azııa aýmaǵyndaǵy elderdiń aýylsharýashylyq salasy tek qurǵaqshylyqtyń saldarynan 800 mıllıon dollar kóleminde zııan shekkenin alǵa tartady. Bul statıstıkanyń ishinde, ásirese aýyl halqynyń úles salmaǵy basym. Odan bólek qar kóshkini, jer silkinisi sekildi túrli tótenshe jaǵdaılardan keletin shyǵyndarǵa da qomaqty qarjy qajet.
– Qazaqstanda jyl saıyn jer silkinisinen 200 myńǵa jýyq adam zardap shegedi, al eldiń ishki jalpy ónimine zilzalanyń tıgizetin zııany – jylyna shamamen 1 mıllıard dollar. О́tken otyz jylda osy aımaqta oryn alǵan apattardan 10 mıllıonnan astam adam zardap shekti. Munyń ekonomıkaǵa tıgizgen zııany shamamen 2,5 mlrd dollar. Jyl saıyn zilzalanyń saldary IJО́-niń 2%-yn, al sý tasqynynyń zardaby – 1,6%-yn quraıdy, – dedi Dúnıejúzilik banktiń Dúleı apat táýekelderin basqarý isiniń aǵa mamany Ko Takeýchı.
Dúnıejúzilik banktiń Qazaqstandaǵy turaqty ókili Ato Braýn tabıǵat apattary ekonomıkaǵa orasan zııan keltirýmen qatar azamattardyń ózin-ózi qarjylyq qamtamasyz etý qabiletine keri áserin tıgizetinin aıtady. Almaty qalalyq tótenshe jaǵdaılar jáne apat táýekelin tómendetý ortalyǵynyń dırektory Valerıı Petrov: «Bul aımaqtarǵa qonystanǵan kez kelgen eldiń birinde oryn alǵan orasan apat búkil aımaqqa qaýip tóndirýi múmkin, bul osy saladaǵy yntymaqtastyqtyń mańyzdy ekenin kórsetedi», deıdi.
Forýmda sóz alǵan Dúnıejúzilik banktiń Áleýmettik máseleler, qala jáne aýyldyń damýy men ornyqtylyǵy boıynsha jahandyq tájirıbe jónindegi aǵa dırektory Ede Horhe Iııash Vaskez Ortalyq Azııa elderi dúleı apattardyń zııanyna qarsy kúresý isinde belsendilik tanytyp otyrǵanyn, dese de osy qyzmetti ári qaraı keńeıtý isinde áli de júzege asyrylmaı kele jatqan múmkindikter bar ekenin jetkizdi. Álemniń ár qıyrynan kelgen uzyn sany 80-nen astam sarapshy ortaq problemany birlese otyryp baǵyndyrýdyń ońtaıly tásilderin sarapqa saldy. Dúnıejúzilik banktiń apattar táýekelin basqarý salasyndaǵy yntymaqtastyq qyzmeti, sonyń ishinde Ortalyq Azııa memleketterindegi qarjylyq qorǵanys quraldaryn damytý isi boıynsha naqty usynystar aıtyldy. Qazirgi tańda Dúnıejúzilik banktiń osy aımaqtaǵy elderdiń jobalaryna quıǵan ınvestısııasy 100 mln dollardy quraǵan. Qoryta aıtqanda, mamandar bul aımaqtardy dúleı apattardan qarjylyq qorǵaýdy kúsheıtip, osy táýekelderdi basqarý salasynda kúsh biriktirý qajet dep esepteıdi.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY