Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń oblys ortalyǵyn tórt qaqpaly Túrkistanǵa kóshirý týraly Qazaqstan halqy men túrki álemi úshin máni zor tarıhı sheshimi – aldymyzǵa jańa mindetter qoıyp, aıqyn maqsattarǵa jol ashty. Qazaqstan Prezıdenti qyrkúıek aıynda jumys saparymen kelip, qalany damytý boıynsha ótkizgen keńeste Shymkent óz aldyna enshi alyp shyqqannan keıin bıýdjeti ekige bólingen óńirdiń qarjylyq turaqtylyǵyn arttyryp, jańa kiris kózderin kóbeıtýdi tapsyrdy.
Sondaı-aq Túrkistan qalasyn túrki áleminiń mádenı-rýhanı ortalyǵy retinde damytý jónindegi bas jospardyń tujyrymdamasyn maquldap, «Turkistan» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn qurý jónindegi Jarlyqqa qol qoıdy.
Osyǵan sáıkes, kóne shahardy qaıta túletip qana qoımaı, jańa oblystyń áleýmettik ahýalyn jaqsartýǵa basymdyq berildi. Halyqtyń turmysyn tiktep, tabysyn molaıtý úshin keshendi jospar jasalyp, ekonomıkany kóterý, ınfraqurylymdy damytý, adamı kapıtal qalyptastyrý mindetteri muqııat nazarǵa alyndy.
Ár saladaǵy aýqymdy ister men naqty qadamdar nátıjesiz emes, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha kóńil kónshiter kórsetkishterge qol jetkizildi. О́ńirlik ónim 1 trln 103,9 mlrd teńgeni qurap, ozyq tehnologııany engizýdiń nátıjesinde ónerkásip aldyńǵy jylǵy mejeden asyp tústi. Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda 10 joba iske qosylyp, myńǵa jýyq jumys orny ashyldy. Atap aıtqanda, Ordabasy aýdanynda polıetılen qaldyqtaryn qaıta óńdeıtin «Green Technology Industries» óndiris oshaǵy tusaýyn kesip, «Asyl tuqymdy sharýashylyq. Ordabasy eshki sút ónimderi» fermasy bazasynda eshki súti qaıta óńdele bastady. Sondaı-aq «Badam ónimderi» JShS kúıdirilgen qysh zaýyty tutynýshylar suranysyn oryndaýǵa kiristi. Túrkistan qalasynda boı kótergen elimizdegi biregeı joba «Golden Camel Group LTD» JShS 1,5 myń tonna túıe men bıe súti ónimderin eksportqa shyǵarsa, Tóle bı aýdanynda shokoladty konfet óndirisi jolǵa qoıyldy. Keles aýdanynda shóp baılaıtyn jip ıirilip, Shardara aýdanynda balyq óńdeý zaýytynyń qurylysy aıaqtaldy. Saıram aýdany aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeıtin seh ashsa, Qazyǵurt aýdany maısyz sút untaǵy men maı shyǵaratyn zaýyt tartý etti. Arys qalasynda mıneraldy jáne alkogolsiz sýsyndardyń óndirisi el ıgiligine usynyldy. Mańyzdy jobalardy iske asyrý boıynsha atqarylǵan jumystardyń nátıjesinde oblysqa 288,1 mlrd teńge ınvestısııa baǵyttalsa, onyń ishinde 58,6 mlrd teńge syrttan tartyldy.
Sheteldik áleýetti ınvestorlarmen jáne jergilikti bıznesmendermen kezdesýler ótip, alǵash ret «Kóne Túrkistan – jańa múmkindikter» atty halyqaralyq ınvestısııalyq jáne týrıstik forým uıymdastyryldy. Eýropa elderinen, Túrkııa, Reseı, Ońtústik Koreıa, Qytaı, Sıngapýr, Iran, Malaızııa, Pákistan, О́zbekstan sııaqty shet memleketten 500-ge jýyq delegat qatysyp, 1,7 mlrd AQSh dollaryn quraıtyn 19 qujat kelisildi. Áleýetti ınvestorlar úshin aǵylshyn, fransýz, qytaı, túrik, arab, orys, qazaq tilinde qyzmet kórsetetin www.investinturkistan.org ınvestısııalyq portaly quryldy. 7 tilde aqparat beretin portal arqyly óńir týraly álemniń kez kelgen jerinen qajetti málimet alýǵa bolady. Elbasynyń aýyl sharýashylyǵyn ekonomıkalyq damýdyń jańa draıverine aınaldyrý tapsyrmasyna sáıkes, ónim kólemi 544,3 mlrd teńgege jetti. Alǵash ret agroónerkásip keshenin damytýdyń óńirlik baǵdarlamasy ázirlenip, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen kelisildi. Fermerlik sharýashylyqty damytý maqsatynda iri qara basy kóbeıtilip, mal bordaqylaý alańdary ashyldy. Tuńǵysh ret О́zbekstan, Iran, Birikken Arab Ámirlikterine jóneltilip, et eksporttaýda respýblıka boıynsha kósh bastadyq. Qoı-eshkiniń sany jaǵynan da ázirge aldymyzǵa eshkim túsken joq. Sút, jumyrtqa alý jospary da asyra oryndaldy.
Egis kólemi kóbeıip, aımaq aq altynymen alǵa shyqty.
2,9 mln baqsha daqyldary jınalyp, rekordtyq kórsetkishke qol jetkizildi. 500 myń tonna kókónis Reseı, Belarýs, Latvııa, Germanııa memleketterine, 1 mln tonnasy elimizdiń soltústik óńirlerine satyldy. Bıyl 8000 tonna ónimdi artyq alý mindettemesi qoıyldy. Jalpy aýyl sharýashylyǵyna 25 mlrd teńge sýbsıdııa baǵyttalyp, 26,5 myń sharýa paıdasyna jaratty.
Qurylys qoldaýsyz emes
Eldiń kóńili jaıly, turmysy saıly bolýy úshin Prezıdent jarııalaǵan «Bes áleýmettik bastama» baǵdarlamasy halyqtyń osal toptaryna qamqorlyq tanytyp otyr.
«Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda 3047 páter, bıýdjet qarjysy esebinen 500 páter kilti tapsyryldy. Sonymen qatar, 935 jer telimine ınjenerlik-kommýnıkasııalyq júıeler júrgizildi. 385 eldi mekendegi 1 mln 72 myń adam ot jaǵý taýqymetinen qutylsa, keler jyly Túrkistan qalasyn kógildir otynmen tolyq qamtamasyz etý josparlandy. Ordabasy, Sozaq aýdandary da osy qýanyshqa bólener kún jaqyn.
«7-20-25» baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde oblys ákimdigi men «Baspana» AQ arasynda yntymaqtastyq týraly memorandým túzildi. «Túrkistan» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy jáne jeke salýshy esebinen kópqabatty turǵyn úılerdiń qurylysy bastalyp, kúzge qaraı aıaqtaý mejelendi. Jyl sońyna deıin 2391 páterli 40 úı qonys toıyn toılaıdy.
Nátıjeli jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy da asyra oryndaldy. Shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń damýy respýblıka boıynsha ekinshi orynǵa kóterildi.
Oblys kóleminde «Ár aýylǵa óz sheberi» biregeı jobasy qolǵa alynyp, ár aýdanǵa qajetti mamandar qysqa merzimdi kýrsqa tartyldy. Byltyr jergilikti bıýdjet esebinen 2 qabatty, 10 páterli úıler salynyp, jas mamandarǵa berildi.
Salyqtyq júktemeni tómendetý bastamasy sheńberinde 45,4 myńǵa jýyq jumyskerdiń jalaqysy ulǵaıyp, respýblıkalyq bıýdjetten 1,4 mlrd teńge kóleminde ótemaqy bólindi.
«Joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men sapasyn arttyryp, stýdent jastardyń jataqhanadaǵy jaǵdaıyn jaqsartý» bastamasy boıynsha 7 jataqhananyń jobalaý-smetalyq qujattamasy ázirlendi.
Biliktilik – basty talap
El Prezıdenti Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda «Bes jyl ishinde bilim, ǵylym, densaýlyq saqtaý salasyna barlyq kózderden jumsalatyn qarajatty ishki jalpy ónimniń 10 paıyzyna jetkizý qajet» dedi.
Bilim berý salasyna 262,4 mlrd teńge qarjy qaralyp, bilim berýdi damytý baǵdarlamasynyń negizgi kórsetkishteri joǵarylady. Memleket-jekeshelik áriptestigi aıasynda balabaqshalar salynyp, kúrdeli jóndeýden ótti. 80 bilim oshaǵynyń qurylysyna 18,03 mlrd teńge bólinip, 34 nysannyń kilti tapsyryldy.
Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi jáne ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes, oblys mektepteriniń 86,1 paıyzy keń jolaqty ınternet jelisimen jaraqtandyryldy. «Bilimland» sıfrly bilim berý resýrstaryna júz paıyz qosyldy. Oblystyq bıýdjetten shalǵaı aýyldarǵa «Bilim Book» kompıýter-planshetteri taratylyp, sıfrly bilim berý resýrstaryna ınternetsiz qol jetkizýde.
Sonymen qatar www.balabaqsha.sitcen.kz portalynda 140034 sábı balabaqshaǵa tirkelip, www.mektep.sitcen.kz arqyly 54751 oqýshy 1-synypqa elektrondy túrde qabyldandy. www.jumys.sitcen.kz 1871 pedagog pen tehnıkalyq qyzmetkerdiń bos ornyna habarlama berip, 1452 adam jumysqa ornalasty.
Densaýlyq salasyna toqtalsaq, medısınalyq qyzmet sapasy túzelip, ólim-jitim kórsetkishi tómendedi. Qala jáne aýdan ortalyqtary 100 paıyz ınternetke kirý múmkindigine ıe. Oblys boıynsha elektrondy densaýlyq pasporttary tolyq jasaqtalyp, medısınalyq uıymdardyń materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtalýyna 8,1 mlrd teńge bólindi.
Jyl saıyn óńirde shamamen 50 myńdaı bala dúnıege keledi, bul – bir Otyrar aýdany halqynyń sanymen teń. Iаǵnı, jyl saıyn bir aýdan halqy dúnıege kelip, elimizdiń demografııalyq damýyna eleýli úles qosylyp otyr. Sondyqtan, birinshi kezekte ana men bala densaýlyǵyn saqtap, ota jasaý, jedel járdem qyzmetin kúsheıtý jáne «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasyn iske asyrý kózdeldi.
Prezıdenttiń aýyldyq jerlerde alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekpen qamtamasyz etý tapsyrmasyna oraı, oblystyq bıýdjet esebinen modýldik medısınalyq pýnktter satyp alyndy, bul salada basqa muqtajdyq joq.
Kompıýterlik robottalǵan neırohırýrgııalyq júıe ornatylyp, omyrtqada ornalasqan júıke júıesiniń aýrýlaryn emdeýge kiristi. Qazaqstanda alǵash ret Vıtılıgo ortalyǵy jasaqtalyp, jańa hırýrgııalyq ádispen emdeı bastady.
Jastarǵa senim joǵary
Elbasy keıingi býyndy qoldaý maqsatynda jarııalaǵan Jastar jylyna oraı birqatar kreatıvti ıdeıa men halyqaralyq joba qolǵa alyndy. Oblystaǵy jastar sany – 501 369. Barlyq aýdan, aýyldarda jastarmen tikeleı jumys júrgizetin «Jastar resýrstyq ortalyǵynyń» júıesi qalyptasqan. «Serpin – 2050» jobasy boıynsha beriletin granttyń teń jartysy Túrkistan óńiriniń túlekterine tıesili. «Dıplommen − aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha bilek sybanyp, bel býyp kelgen mamandar jumyspen qamtylyp, úshten biri baspanaly boldy. Ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan júzge jýyq balaǵa turǵyn úıdiń kilti tapsyryldy.
Jastar forýmynda Elbasy otbasy ınstıtýty men qundylyqtaryn damytýǵa erekshe nazar aýdardy. 134 myń kóp balaly analar men turmysy tómen otbasylardy áleýmettik járdem kórsetý men jumyspen qamtý erekshe baqylaýǵa alyndy.
Budan bólek, oblys ortalyǵynda salynatyn Sport saraıy, jabyq basseın, stadıon, sport keshenderin az qamtamasyz etilgen, kóp balaly otbasy balalarynyń jeńildikpen jáne tegin paıdalanýyna múmkindikter jasaldy. «Túrkistan jastar qurylysy jasaǵy» qurylyp, aýdan, qalalardan 5 myńnan astam eńbek kúshi shaqyryldy.
Jergilikti jastar álemdik qaýymdastyq pen túrki dúnıesine óńirimizdiń tereń tarıhyn tanystyryp, halyqtyń qonaqjaılylyǵyn kórsetip, kıeli jerlerdiń erekshelikterin laıyqty túsindirip berý maqsatynda 100 gıdti arnaıy oqý kýrsynan ótkizip, jumysqa ornalastyrý kózdeldi.
Qoryta aıtqanda, naqty qadamdar men biregeı bastamalardyń barlyǵy Prezıdenttiń zamanaýı progressıvti memleket qurý jolyndaǵy strategııalyq baǵdarlamalaryn júzege asyrýǵa baǵyttaldy. Álemdegi damyǵan ozyq 30 eldiń qataryna qosylý úshin qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn kúsheıtip, ómir sapasyn jaqsartýdy kózdedik.
Aldaǵy ýaqytta oblys ekonomıkasy qarqyndy damyp, halqy yntymaq-birlikte jasaı beretinine senemin!
Janseıit TÚIMEBAEV