Otbasylyq dáriger, boldyń nege ábiger?

Balany pedıatr qaraýy kerek

«Maǵan balalardyń 60-70 paıyzy aýrýy asqynǵan, naq­ty dıagnozy qoıylmaǵan kúı­de keledi. Olardyń kóbi emha­nadan jetkender», deıdi Asta­nadaǵy Aray medical center em­ha­nasynyń dáriger-pedıatry Ǵalııa Seıdalıeva. Onyń aı­týyn­sha, jasqa tolmaǵan náreste men úsh jasar balanyń aǵzasy, da­mýy múlde uqsamaıdy. Al ba­lalar men úlkenderdiń aǵzasy tip­ten ózgeshe. Sondyqtan ere­sekter men balalardy bir dári­gerdiń qaraýy kóptegen qate­lik­ke uryndyrýy múmkin. 

Elorda turǵyny Toǵjan Ha­lyqova 7 jastaǵy balasynyń ýchas­kelik jalpy tájirıbelik dárigerdiń naqty dıagnoz qoı­maýynan aýrýy asqynyp ket­kenin aıtady. «О́tken jyly qarasha aıynyń ortasynda ulym jótelip, qyzýy kóterile ber­gen soń emhanaǵa alyp bardym. Ádettegideı ýchaskelik dá­riger ókpesin tyńdap, dári­ler jazyp, tamaǵyn tuzben shaıý kerektigin aıtty. Tempe­ra­týrasy kóterilse, parasetamol ishkizýdi eskertti. Biraq ba­lam­nyń qyzýy túnde túsken joq. Álsirep, aryqtaı bastaǵan soń pýlmonolog ápkeme baryp ókpesin tyńdap berýin ótin­dim. Ol eresekter pýlmonology bolǵandyqtan bala men ere­sek­terdi tyńdaýda ájeptáýir aıyr­ma­shylyq bar ekenin aıtyp, qa­raýdan bas tartty. Sóıtip 19 qa­rasha kúni óz erkimmen ba­la­ny rentgennen ótkizdim. «Ekssýdatıvti plebrıt» dıagnozy qoıylyp, aýrýhanaǵa shuǵyl jatqy­zyldy. Tórt aptadaı aýrýhanada jatyp emdelgen balam, qazir dárigerdiń baqylaýynda. Aýrýhana dárigerleri, plebrıtke deıin jetkizip, ne istep júr­sińder dep kinálady. О́z erkimmen rent­genge túsirmegende qazir ne bolatynyn bilmeımin. Ýchaskelik dárigerge shaǵymdanyp barǵanymda, ókpesi durys tyńdalmady dep kibirtiktedi de qoıdy. Ana retinde balalardy óziniń mamany – pedıatrlardyń qaraǵany durys dep esepteımin. Emhanada ýchas­kelik dárigerler bir ýaqytta úlken­der men balalardy aralastyryp qarap qana qoımaı, birneshe adamdy qabyldap jatady», deıdi Astana qalalyq №11 em­ha­na pasıenti.

Mınıstrliktiń Medısınalyq kómek­ti uıymdastyrý departamenti Ambý­lato­rııalyq-emhanalyq jáne jedel me­dısınalyq kómek basqarmasynyń basshysy Baýyrjan Júsipov bul halyq­aralyq tájirıbe otbasylyq dáriger­di qalyptastyrý maqsatynda qolǵa alyn­ǵanyn alǵa tartady. Pedıatr Ǵalııa Seı­dalıeva bolsa, bul jańashyldyqtyń em­hanaǵa aýyrǵanda ǵana em izdep baratyn aza­mattarymyz úshin áli erte ekenin aıt­ady. «Bizde adamdar aýrýy asqynǵan jaǵdaıda ǵana dárigerge júginedi. Al shetelde aldyn alý sharalary kezinde keledi», deıdi ol. 

Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııa­sy ǵylymı ortalyǵynyń málimetine súıensek, otbasy dárigeriniń kómegine júginip kelgen Eýropa elderi balalaryn pedıatrlarǵa qaratýǵa kóshe bas­tady. Nátıjesinde, bala densaýlyǵy boıynsha jaqsy kórsetkishterge de qol jetkizdi. «Eýropa elderiniń kóbin­de balalarǵa alǵashqy dárigerlik kómekti dári­ger-pedıatrlar kórsetedi. Pro­fes­sor I.M.Voronsovtyń (Reseı) derekt­eri boıynsha jalpy tájirıbelik dár­igerler júıesinde kóp jyldyq tarı­hy bar elderdiń ózi qazirgi kezde bas­tapqy pedıatrııalyq kómekke bet túzeı bastaǵan. Eýropa elderinde otba­sy­lardyń balany pedıatrǵa qaratýǵa ótýiniń turaqty túrde ósý betalysy bar. Batys qurlyqta pedıatrlar jetkiliksiz jáne olardyń sanyn kóbeıtý úshin bar­lyq sharalar jasalýda. Eýropanyń 12 elin­de alǵashqy pedıatrııalyq kómek kór­setý júıesi jumys isteıdi. Onda bala­lar tek qana pedıatrlarǵa emdeledi. Al Eý­ro­panyń 6 elinde jalpy tájirıbelik neme­se otbasylyq dárigerler qyzmet kór­setedi. Otbasynyń tańdaýy boıynsha naýqasqa birlesip qyzmet kórsetý 16 elde tirkelgen. Balalardy pedıatr­lar qaraıtyn elderde balalardyń den­saý­lyǵy boıynsha aıtarlyqtaı jaq­sy kór­set­kishterdiń tirkelgeni anyq­talǵan. Búgin­de Eýropanyń 14 elinde alǵashqy kómek pedıatrlary, balalardyń damýyn baqy­laý jónindegi mamandar, deni saý bala­lar­dy qaraý jónindegi mamandar, mek­tep pedıatrlary jáne t.b. qyzmetter boıyn­sha shaǵyn pedıatrııalyq qyzmetter ashyl­ǵan. Álemdik tájirıbe pedıatr dári­ger­lerdiń qajet ekendigin kórsetti. О́ıt­keni, bala­nyń aǵzasy eresekterdiń aǵza­synan túbegeıli ózgeshe. Sábı óziniń qaı jeri jáne qalaı aýyratyny týraly aıta almaıdy. Ana men balanyń densaýlyǵyn qorǵaý ár memlekette aıryqsha oryn alady. Qazaqstanda da balalar densaýlyǵyn qorǵaý memleket pen qoǵamnyń negizgi jáne basym mindetteriniń biri retinde belgilengen», deıdi «Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy» AQ tóraıymy Rıza Boranbaeva. 

Jýyrda redaksııamyzǵa Raısa Janaıdarqyzy esimdi oqyrmanymyz habar­lasty. Ol ózi tirkelgen Astana qala­lyq №1 emhanadaǵy jaǵdaıdy baıan­dady. «Emhanaǵa barsańyz, ýchaskelik dári­ger balalar men eresekterdi aralas­tyryp qabyldap jatady. Buryn aýyldy jerlerdiń ózinde pedıatr bolýshy edi. Qazir bir jaǵynda kúrkildep biz tursaq, bir jaǵynda nárestelerdi de qatar qaraıdy. Bul gıgıena jaǵynan da durys emes qoı», dep keıidi 76 jastaǵy áje.

Balanyń densaýlyǵy úshin asa qajetti maman ıelerin daıarlaý medısınalyq joǵary oqý oryndarynda 2017 jyldan beri qaıta ashylǵanyn bilemiz. Búgin­de S.Asfendııarov atyndaǵy ult­tyq medısına ýnıversıtetiniń pedıat­rııa fakýltetinde 500 pedıatr bilim alýda. Pedıatrlardyń qajettiligin qaıta qarastyrǵan Densaýlyq saqtaý mınıstrligi ótken jyly 208 pedıatrııa ýchaskesin jańadan ashty. Iаǵnı, qazir elimizde 2058 pedıatrııa ýchaskesi bar. Baýyrjan Júsipovtiń aıtýynsha, qazir keı emhanalarda pedıatrııa ýchaskesi bolsa, keıinde pedıatrlar beıindi maman retinde qarastyrylǵan. Al beıindi mamandarǵa da (ýzkıı spesıalıst) tek otbasy dárigeriniń joldamasy arqyly ǵana ótýge bolady. 

Ýchaskelik dárigerdiń júktemesi kóp

Jalpy tájirıbelik dárigerler óz ýchaskesindegi halyqtyń qandaı aýrýy bolsa da qaraýǵa mindetti. Sozylmaly aýrýy barlar da beıindi mamandarǵa osy ýchaskelik dáriger arqyly ǵana bara alady. Iаǵnı, jalpy tájirıbelik dárigerdiń moınyndaǵy júk jeńil emes. Osyǵan baılanysty Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń alqa otyrysynda mınıstr E.Birtanov olardyń júktemesin azaıtý boıynsha jumys atqarylyp jat­q­anyn jetkizgen edi. 2016 jyly árbir ýchaskege dárigerge júkteme 2074 tur­ǵynnan kelse, 2017 jyly 1981 adam bolǵan. Byltyr ár ýchaskedegi pasıenttiń sany 1773-ke deıin azaıtylǵan. 

«Beıindi mamandar kópshilikke táýlik boıy qyzmet kórsetetin stasıonarlar men klınıkalarda jumys isteıdi, al ambýlatorlyq qabyldaýdy olar keńes berýshi retinde kúnine birneshe saǵat qana júrgizedi. О́ıtkeni beıindi mamandardy daıarlaý uzaqqa sozylatyn qymbat shara. Sondyqtan elimizde beıindi mamandar tapshy. Álemniń kóptegen damyǵan elderinde de beıindi mamannyń qabyldaýyn bir aptadan birneshe aıǵa deıin kútedi. Al olarǵa ýchaskelik dári­ger arqyly ótýdi engizýdegi maqsat – kezekti azaıtý. Buǵan deıin bizdiń emhanada da beıindi mamandarǵa kezek máse­lesi bolǵan. Árıne, bul másele tolyq joıylǵan joq, biraq búginde beıindi mamandarǵa kezek ájeptáýir azaıdy. Buryn pasıentter olarǵa óz betimen, kór­setkishsiz júginetin bolsa, qazir tur­ǵyn­dar jańartylǵan talaptarǵa beıim­­delýde», deıdi Astana qalalyq №11 em­ha­na­nyń bas dárigeri Jańalyq Saǵandyqov. 

Sondyqtan da jalpy tájirıbelik dárigerdiń aldyna baratyn turǵyndar qatary áli azaımaı tur. Bul bir jaǵynan olardyń júgin jeńildetpeı otyrsa, ekinshi jaǵynan dárigerdiń ár aýrýdyń betin ǵana sıpap óte me degen senimsizdikti seıiltpeı otyr. «Bir ýchaskede bir dáriger, úsh meıirbıke jáne shekteýli turǵyndar bolady. Ýchaskelik dáriger pasıentti tolyqtaı qaraıdy. Al beıindi mamandar óziniń salasyna qatysty ǵana tekseredi, emdeıdi. Keıbir naýqastar bir-birimen baılanysty kóptegen aýrýlarmen aýyrady jáne onyń aýrýlaryn basqysh boıynsha emdeýge týra keledi. Mundaı jaǵdaıda jalpy tájirıbelik dáriger profılaktıkalyq baqylaý júr­gizedi. Ekinshi jaǵynan, aýyldy jer­lerde beıindi mamandar jetispeıdi. Son­dyq­tan da pasıentti jan-jaqty qaraý ýchas­kelik dárigerge júkteledi. Iаǵnı, shetel­dermen salystyrǵanda elimizde tur­ǵyn­dar beıindi mamandarǵa 4 ese kóp barady. Bul pasıentterdiń ýchas­ke dári­gerine senimsizdiginen ekenin, keı jaǵ­daıda olardyń shynymen bilikti­ligi tómen ekenin moıyndaýǵa týra kele­di. Sondyqtan aýrýdy basqarý baǵdar­lama­syna saı bıyl barlyq ýchaske dárigerleri men meıirbıkelerin oqytyp jatyrmyz. Osylaısha, sozylmaly aýrýlardy durys qadaǵalaı alatyn deńgeıge jet­kiz­bekpiz», deıdi Medısınalyq kómek­ti uıymdastyrý departamenti Ambýla­to­rııal­yq-emhanalyq jáne jedel medı­sınalyq kómek basqarmasynyń basshysy B.Júsipov.

Árıne, densaýlyq – Allanyń amanaty, ony kútýge ár adam ózi jaýapty. Alaıda, basyń aýyryp, baltyryń syz­daǵa­nda aq jeleńdi mamandardy demeý tu­ta­tynymyz bar. Biraq týǵannan qar­taı­ǵanǵa deıingi densaýlyqty bir ǵana ot­ba­sylyq dárigerge senip tapsyrýda jurt­shylyq pikirine júgingen de jón sııaqty. 

Maıgúl SULTAN,

«Egemen Qazaqstan»