Qazaqstan-Germanııa: 20 jyldaǵy ózara tıimdi qarym-qatynas

Qazaqstan-Germanııa: 20 jyldaǵy ózara tıimdi qarym-qatynas

Senbi, 18 aqpan 2012 8:08

2012 jyldyń 11 aqpanynda Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy men Germanııa Federatıvtik Respýblıkasy ara­syn­daǵy dıploma­tııa­lyq qarym-qatynas ornaǵanyna jıyrma jyl toldy. Bul – bizdiń jas memleketimiz úshin aıtýly oqıǵa. Onyń salmaǵy Qa­zaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń GFR-ǵa resmı sapa­rynyń joǵary deńgeıde tabysty ótýinen de anyq kórindi. Sapar barysynda Qazaqstan-Germanııa qaty­nas­tary uzaq merzimdi jáne bıik deńgeıdi qamtıtyn serpindi joba ekeni aıqyn ańǵaryldy.

 

Senbi, 18 aqpan 2012 8:08

2012 jyldyń 11 aqpanynda Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy men Germanııa Federatıvtik Respýblıkasy ara­syn­daǵy dıploma­tııa­lyq qarym-qatynas ornaǵanyna jıyrma jyl toldy. Bul – bizdiń jas memleketimiz úshin aıtýly oqıǵa. Onyń salmaǵy Qa­zaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń GFR-ǵa resmı sapa­rynyń joǵary deńgeıde tabysty ótýinen de anyq kórindi. Sapar barysynda Qazaqstan-Germanııa qaty­nas­tary uzaq merzimdi jáne bıik deńgeıdi qamtıtyn serpindi joba ekeni aıqyn ańǵaryldy.

Elbasy Berlınde ótken resmı kelis­sóz­derde bıylǵy óziniń shet elderge al­ǵashqy saparyn Germanııadan bastaǵanyn atap ótti. Biz Germanııa Federatıvtik Respýblıkasyn Qazaq­stan Respýblıkasynyń dos­tyq pen senimge negizdelgen ıntensıvti saıa­sı, ekonomıkalyq jáne mádenı-gýma­nı­tar­lyq baılanysy qalyptasqan Eýro­padaǵy negizgi seriktesi retinde qa­ras­tyramyz. Osy oraıda taraptar halyq­aralyq saıasattyń jahandyq má­selelerin sheshý jónindegi kópjaqty yntymaq­tas­tyqty jandandyrý qajet­tigine basa nazar aýdardy.

Bul táýelsiz Qazaqstan basshysy­nyń Ger­manııaǵa jetinshi sapary bolatyn. Sa­pary barysynda Memleket basshysy Federaldyq kansler Angela Merkel,  Federaldyq prezıdent Krıstıan Výlff, Syrtqy ister mınıstri Gıdo Vestervelle, ataqty nemis saıasatkerleri men isker azamat­tary Horst Kıoller, Gans-Dıtrıh Gensher, Gerhard Shreder, Frank-Valter Shtaınmaıer, sondaı-aq nemistiń bıznes qaýymdastyǵy ókilderimen kezdesýler ótkizdi.

Áńgime barysynda qazaq-german ózara yqpaldastyǵy búgingi tańda bu­ǵan deıingi qarym-qatynaspen salys­tyr­ǵanda eń bıik deńgeıge kóterilgeni atap ótildi. О́zara saýda-sattyq kóle­mi ósip, birlesken kásiporyndar men kommersııalyq jobalar boıynsha ke­lisimder júzege asyrylýda. Eki memleket arasyndaǵy múddelestik halyq­aralyq isterde áriptestiktiń uzaq merzimdi bolýyna yqpal etedi. Qazaqstan men Germanııa beıbit máseleler jáne dıploma­tııalyq talas-tartysty retteýde de bir-birine qoldaý kórsetip keledi.

Qazaqstan basshysy Berlın eýr­azııa­lyq klýbynyń (BEK) ashylýyna qatysty. Atal­ǵan klýb ekijaqty is-qımyldar, óńir­lik qaýipsizdik, eýr­azııa­lyq yqpaldastyq úderisteri, ener­getıkalyq jáne shıkizattyq yn­tymaqtastyq syndy ózekti másele­ler­di talqylaý úshin Qazaqstannyń Eýro­padaǵy alǵashqy únqatysý alańyna aınalatyn bolady. Osyǵan baıla­nys­ty Memleket basshysy Berlın eýr­azııalyq klýbynyń ashylýy jáne jumys isteýi eki mem­lekettiń álemdik saıasattyń jahandyq júıe­sinde alǵa qoıǵan mindetterge qol jet­kizýge múmkindikter beretinin atap aıtty.

Elbasynyń Germanııaǵa sapary bary­synda eki el arasyndaǵy saýda-sattyq yntymaqtastyǵy da mańyzdy máselelerdiń biri retinde qaras­ty­ryldy. Nemis derekterine súıensek, 2011 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy men Germanııa arasyndaǵy saýda aınalymy 6 mlrd. eýrony (20%) qurasa, bul – GFR-dyń Ortalyq Azııa memleketterimen búkil syrtqy saýda kóleminiń 85 paıyzy degen sóz. Elimizde nemis kapıtalynyń qaty­sýymen 1200-den astam kásiporyn tirkelgen. Sonymen qatar, Germanııanyń ın­ves­tı­sııalyq, tehnologııalyq jáne ıntel­lektýal­dyq úlesteri elimizdi jańǵyrtý boı­yn­sha sapaly sekiris jasaýda asa negizgi baǵyttardyń biri bolyp tabylady.

Sapar barysynda eki el úkimetteri ara­synda shıki­zattyq, óndiristik jáne teh­no­logııalyq salalardaǵy árip­tes­tik týraly kelisimderge qol qoıyldy. Bul qujattar otan­dyq shıkizat qoryn, atap aıtqanda, elimizde sırek kezdesetin metaldardy Ger­ma­nııa­nyń aldyń­ǵy qatarly teh­no­lo­gııa­laryna aıyr­bas­­ta­ý­ǵa múmkindik beredi. Osy­laı­sha, Qazaqstan «resýrstardy tehnologııalar men ınves­tı­sııa­ǵa almas­ty­ratyn» for­mýlaǵa súıenip, Germanııamen is jú­zinde qarym-qatynas or­natqan alǵashqy memleketterdiń biri bolyp otyr.

Mundaı kelisimder tek elimiz úshin ǵana emes, nemis ekonomıkasyna da aı­tar­lyqtaı tıimdilikter ákeletin bola­dy. Statıs­tı­kaǵa súıensek, búgingi tańda GFR sırek kezdesetin qazba baılyqtary ele­mentterin ımporttaıdy. Al munaı ım­porty – 98, gaz – 87, kómir 77 paıyz­dy qu­raıdy. Osy oraıda, Qa­zaqstan Germanııa úshin aldyńǵy qatarly ónim usy­nýshy memleketterdiń biri bolyp taby­lady (2011 jyly 7,3 mln. ton­na munaı jiberildi, ıaǵnı Reseı, Uly­brıtanııa jáne Norvegııadan keıin tórtinshi oryn­dy ıelenip otyr). Sondyqtan da nemis kompanııalary resmı kelisim kúshine enbeı turyp, byltyrdyń ózinde Qazaq­stannyń jer resýrstaryn zerttep ıgerýge belsendi kiristi.

Berlınde ınnovasııa, ınvestısııa, ener­gııa únemdeý, energııa tıimdiligin arttyrý jáne qýat kózderin jańǵyrtý, bilim berý men medısına salalaryndaǵy qarym-qa­tynasqa arnalǵan úkimetara­lyq jáne ve­domstvoaralyq 6 kelisimge qol qoıyldy. Memleket basshysynyń aı­týyn­sha, Qazaq­stan men Germanııa tuń­ǵysh ret osyndaı eki tarapqa birdeı paı­daly ári aýqymdy ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizip otyr. Qujat qorytyn­dylary boıynsha elimizge quıy­latyn qar­jylaı, tehnologııalyq jáne zııat­kerlik nemis ınvestısııalary arta túsedi.

Sapar nátıjesinde shamamen 4 mlrd. eýroǵa jýyq 50 kommersııalyq kelisimge qol qoıyldy. Barlyq derlik jobalar Qazaqstan aýmaǵynda onnan astam al­dyń­ǵy qatarly nemis tehnologııalary qoldanyl­ǵan jańa óndiris oryndaryn ashýǵa múm­kindik beredi. Osylaısha, temir jol vagon­daryn jáne dóńge­lek­terin, aýyl sharýa­shylyǵy tehnıka­laryn shy­ǵaratyn zaýyt­tar, krandar, temir marganesterin, modýldi qury­lymdar, temir qubyrlaryn, qýat únemdeıtin jáne jylý saqtaıtyn shyny­lar, shar kran­da­ryn, topyraqty ylǵal­dan­dyratyn qu­byr­lar, salaly PVH lentala­ry, keshendi balqytýlar, tehnıkalyq gazdar, bo­lat­tyń usaqtalǵan qaldyqtary, hımıkattar, taý-ken óndirisi jáne t.b. ónim­derdi shyǵaratyn óndirister ashylady dep kútilýde.

Joǵaryda keltirilgen derekter ne­mis­tiń isker azamattarynyń Qazaqstan rynogyna belsendirek kirýine qatysty ósip kele jatqan yntasyn kórsetedi. Al onda, ásire­se, Qazaqstan ekonomıkasyn ındýstrııa­lan­dyrýǵa baılanysty aý­qym­­dy josparlar men sheteldik ınvestısııalar jaǵdaıyn jaqsartýǵa qatysty úkimet jasap jatqan sharalar eskerilgen.

Nemister ózderiniń minezdik sıpat­taryna saı Qazaqstanda júrgizilip jat­qan reformalardan jaqsy habardar jáne olar bul úderisterdiń durys ba­ǵyt­ta ekendigine bek senimdi. Eki el ara­syndaǵy qarym-qatynastyń tarı­hyn­da tuńǵysh ret Germanııada keńinen taraǵan «Dýaldy» júıe negizinde Qazaqstanda birigip kásibı-teh­nı­kalyq kadr daıyn­daý bastamasy kóterildi. «Dýaldy» júıe dep jastardyń tań­daǵan kásibi boıynsha eki bilim osha­ǵynda ótetin dárister júıesin aıtady, ıaǵnı bir jaǵynan bul – kásibı mektep, ekinshi jaǵynan úı­retetin kásiporyn. Qýan­ta­ty­ny, Germanııa taraby alǵash­qy kelis­sóz­­derde-aq Qazaqstan usyny­syn qabyl­dap, resmı jáne isker qu­ry­lymdardyń qatysýymen «Dýaldy» baǵdarlamaǵa seriktes bolýǵa daıyn ekendikterin bildirdi.

Bilim berý salasy týraly sóz qoz­ǵaǵanda, belgili joba – Almaty qala­syn­daǵy Qazaq-nemis ýnıversıtetin nazardan tys qaldyrýǵa bolmaıdy. Ber­lınde qol qoıylǵan birlesken má­lim­dege sáıkes, bul joba damytyla bermek.

Qazaqstan Respýblıkasy men Germanııa Federatıvtik Respýblı­ka­synyń basshylary eki el arasyndaǵy baılanystyń mańyz­dy dánekeri retinde Qa­zaq­standaǵy nemis etnosyn (200 myń adam), sondaı-aq buryn Qazaq­standa turǵan qazirgi Germanııa aza­mattaryn (900 myń­nan asa adam) rıza­shy­lyqpen málimdedi. So­ny­men qatar, Qazaqstan Respýblıka­synda tura­tyn etnos­tyq nemister­diń máse­leleri boıyn­sha Qazaq­stan-Germanııa Úkimet­ara­lyq komıs­sııa­nyń jumysy nátı­jeli ekeni ataldy.

Prezıdent N.Na­zar­baev saparynyń nátı­jesi kórsetkendeı, Qa­zaqstan men Germanııa ózara baılanystaryn nyǵaıta berýge, tıimdi qarym-qaty­nastardyń jańa ba­ǵyt­taryn izdeýge jáne problemalyq máse­lelerdi  sheshýge umtylys tany­tady. Berlın burynǵysynsha Qazaq­standaǵy demo­kratııalandyrý úderis­te­rine, Astana­nyń aı­maq­taǵy jáne halyqaralyq deńgeıdegi is-áreket­terine, jalpy eli­mizdiń túrli deńg­eı­degi usynystary men basta­malaryna úlken qyzýǵy­shylyq bildirip keledi. О́z kezeginde Qazaqstanǵa da saıası jáne ekono­mıkalyq ýaǵda­lastyqtar negizinde paıdaǵa shyǵatyn mańyzdy tustar jet­kilikti. Eger kelisimder tabysty júzege assa, onda Qa­zaqstan Germanııamen áriptestiktiń stra­tegııalyq deń­geıine naqty shy­ǵýǵa múm­kindik alady.

Qazaqstan men Germanııa arasyn­daǵy 20 jyldyq baılanystarda elderdiń ıgiligine qyzmet etip kele jatqan basqa da maǵy­naly oqıǵalar men jobalar az emes. Saıası salaǵa qatysty aıtatyn bolsaq, 2010 jyl­ǵy shildede Qazaqstanǵa Federaldy kansler A.Merkeldiń birinshi sapary júzege asqanyn atap ótý kerek. Onyń ózi bul sapardy tarıhı dep ataǵany málim. 2010 jylǵy qazanda Astanaǵa Býndestag Prezıdenti N.Lammerttiń kelýin de aıtýly oqı­ǵalar sanatyna jatqyzǵan jón. Bul da Germanııa Parlamenti tómengi palatasy jetek­shi­siniń elimizge tuńǵysh sapary bo­latyn.

Eýroodaqqa 2007 jyly tóraǵalyq etken Germanııanyń bastamasymen Eýropa jáne Ortalyq Azııa elderine qatysty «Jańa stra­tegııalyq árip­testik» qujaty qabyl­dan­sa, onda óńir boıynsha basty oryn Qazaqstanǵa berilgeni de umytylǵan joq. О́z kezeginde Qazaqstan Germanııany «Eýro­paǵa jol» memlekettik baǵdarlamasyn jú­ze­ge asyrýdaǵy mańyzdy áriptesi sanap keledi.

Bizdiń halyqtarymyzdyń jaqyn­dasýy­na Germanııada 2009 jyly Qazaqstan jy­lynyń tabysty ótýi oń áser etti. Bul Qa­zaqstannyń Eýropa elderinde uıymdasty­ryl­ǵan alǵashqy aýqymdy jobasy bo­latyn. Al 2010 jyly biz Germanııanyń Qazaqstanda­ǵy jylyn ótkizdik. 2009 jyly Germanııada qazaqstandyq stýdentter sany­nyń ósýine baılanysty «Bolashaq» halyq­ara­lyq baǵdarlamasy ortaly­ǵynyń ókildigi ashyldy. 2010 jyldyń qazanynda Gýmbold atyndaǵy Berlın ýnıversıtetinde «Qazaqstan jáne qazaq tili» lektoraty ashylsa, bul da alys shet elderdegi Qazaqstannyń alǵashqy jobasy edi.

Osylaısha, búgingi tabystar men keleshekke josparlanǵan birlesken jobalar jáne túrli salalar boıynsha eki jaqty qarym-qaty­nastyń tereńdeýi eki  el halyqtarynyń yq­paldasýy jolynda tańdalǵan baǵyt­tar­dyń durystyǵyn kórsetip berip otyr.

Nurlan ONJANOV, Qazaqstannyń Germanııadaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi.