Tynyshtyq. Júrekke tym ystyq!

Seısenbi, 20 naýryz 2012 8:04

Eýropa tórindegi Belgııada Ipr degen qalanyń bar ekendigin, sonaý birinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde sol beıbit qala hı­mııalyq qarýdan zardap shekkendigin bireýmiz bilsek, ekinshimizdiń bilmeýimiz ábden múmkin. Sol sııaqty saıyn Saryarqa tósindegi qazaq jeriniń tutas bir bóligi keshegi keńes zamanynda qyryq jyl boıy ıadrolyq synaq aımaǵyna aınalǵanyn da álem halqy jete bile qoımaǵany jáne ras. Iаǵnı, Elbasymyz óziniń alǵashqy Jarlyq­ta­rynyń birimen atom ajdahasy atanǵan Semeı polıgonyn japqannan keıin ǵana álem egemen elimizdi tanyp-bile bas­taǵan.

Seısenbi, 20 naýryz 2012 8:04

Eýropa tórindegi Belgııada Ipr degen qalanyń bar ekendigin, sonaý birinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde sol beıbit qala hı­mııalyq qarýdan zardap shekkendigin bireýmiz bilsek, ekinshimizdiń bilmeýimiz ábden múmkin. Sol sııaqty saıyn Saryarqa tósindegi qazaq jeriniń tutas bir bóligi keshegi keńes zamanynda qyryq jyl boıy ıadrolyq synaq aımaǵyna aınalǵanyn da álem halqy jete bile qoımaǵany jáne ras. Iаǵnı, Elbasymyz óziniń alǵashqy Jarlyq­ta­rynyń birimen atom ajdahasy atanǵan Semeı polıgonyn japqannan keıin ǵana álem egemen elimizdi tanyp-bile bas­taǵan. Sodan bergi jerde Qazaqstannyń álemde beıbit­shilikti ornyqtyrýǵa baılanysty túrli bastamalarymen kóshbasshy memleketterdiń birine aınalǵany barshaǵa málim. Sol ıgi bastamalar búginde zańdy jalǵasyn taýyp kele jatqany jáne súısintedi.

Sonyń aıǵaǵyndaı, ótken juma, senbi kúnderi elimizdiń shyǵys aımaǵynda aýqymdy sharalar ótkizildi. «Merler beı­bit­shilik úshin» halyqaralyq uıymy ókilderiniń qatysýymen ótkizilgen bul sharalar oblys ortalyǵy – О́skemende bastaldy. Alys-jaqynnan jınalǵan qonaqtar munda Úlbi metallýrgııa zaýytynda bolyp, tantal óndirisimen tanysty. Budan ke­ıin olar ıadrolyq synaq qur­bandaryna arnalǵan Semeıdegi Ertis ózeni aıryǵyndaǵy «Ajal­dan da kúshti» moný­mentine atbasyn tiredi. О́tken jyly osynda Elbasy Jar­lyǵymen Semeı atom polı­go­nynyń jabylǵanyna 20 jyl tolýyna oraı jáne bir aı­shyqty monýment – «Beıbit­shilik stellasy» boı kótergen edi. Juma kúni, mine, osy eki monýment aralyǵynda bes myńdaı adam qatysqan mıtıng ótkizildi. Ony oblys ákimi Berdibek Saparbaev asha kelip, elimizdiń beıbit maqsat jo­lyndaǵy mıssııasyna toqtaldy. Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevtyń osydan úsh jyl buryn osy arada Semeı atom polıgonynyń ja­bylǵan kúni – 29 tamyzdy Iаdro­lyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldyń halyqaralyq kúni dep jarııalaý jónindegi usy­nysy Birikken Ulttar Uıymy tarapynan qoldaý tapty. Búgingi jıynǵa semeılikterdiń, onyń ishinde jastardyń kóptep kelýi qýantady, dedi ákim.

Budan keıin Belgııadaǵy Ipr qalasynyń meri, «Merler beıbitshilik úshin» halyqaralyq uıymy «2020 keleshek» kompanııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Lıýk Deana sóz aldy. Onyń sózi semeıliktermen mu­ńymyz da, jyrymyz da bir, sondyqtan álemde beıbit­shi­likti ornyqtyrý jolynda bir­lese jumys atqaryp, baýyrlas qalaǵa aınalaıyq degenge saıdy. Budan keıin eki kúndik sharanyń basty oqıǵalarynyń biri – ıadrolyq qarýsyz álemdi qoldaıtyn qalalardyń mer­lerine arnalǵan estelik qulpytas saltanatty jaǵdaıda ashyldy. Onyń úsh búıirine «Merler beıbitshilik úshin» degen sóz úsh tilde qashap jazylǵan. Solaısha osyndaǵy burynǵy eki monýment aralyǵynda taǵy bir mańyzdy qulpytas ornatyldy. Al munyń mańyzdylyǵy sol,  qaterli qarýǵa jol bermeý máselesi álemdik deńgeıde odan ári qoldaý taba bastaǵanynda ma deımiz.

Biraq solaı deı turǵanmen, eskertkish belgi bir basqa da, bú­ginde tarıhqa aınalyp bara jat­qan Semeı qasiretine kóz jet­kizýdiń jóni bólek. Soǵan oraı qonaqtardy Semeı mem­lekettik medısına ýnıversı­tetine, onko­logııalyq dıspanser men radıo­logııalyq medısına jáne eko­logııalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtyna alyp baryp, ondaǵy atqa­rylyp jatqan ju­mystarmen tanystyrý ońdy sharýa boldy. So­ńynan muny qo­naqtardyń ózderi de aıtyp jatty.

Kelesi mańyzdy shara qala­lyq ákimdikte óz jalǵasyn tapty. Iаǵnı, munda «Merler beı­bitshilik úshin» halyqaralyq uıymy hatshylyǵynyń ókildik keńsesi saltanatty jaǵdaıda ashyldy. Odan keıin osynda Semeı qalasy ákimdigi men Ipr qalasy merııasynyń arasyndaǵy baýyrlastyq memorandýmyna atalǵan qala basshylary Aıbek Kárimov pen Lıýk Deana  qol qoıdy. Deana óz kezeginde se­meılik áriptesterin eline jaýap saparmen kelip qaıtýǵa sha­qyrdy. Osy oraıda Semeıde ót­ken bul sharalarǵa Hor­vatııadaǵy Bıograd qalasynyń meri, «Merler beıbitshilik úshin» halyqaralyq uıy­my­nyń vıse-prezıdenti Ivan Knezdiń, Norvegııadaǵy Frogn Drobak qalasynyń meri Tor Vesbıdiń, birqatar memleket­terdiń elshi­leri men jaýapty qyzmetker­leriniń, atom salasyna qatysty basshylar men Qaraǵandy jáne Pavlodar qa­lalary, elimizdiń shyǵys aı­maǵyndaǵy segiz qala, aýdan ákimderiniń qatysqanyn aıta keteıik. Ákimder atalǵan uı­ymǵa múshe bolyp kirdi.

Senbi kúni qonaq­tar­dy oblys basshysy Ber­dibek Saparbaev pen «Na­zar­baev-orta­lyq» kóp salaly ǵylymı-taldaý já­ne gý­manıtarlyq-aǵartý mem­­­lekettik mekemesiniń dırektory Qanat Saýdabaev ertip júrdi. Qo­naqtar jarylystardyń temir­qa­zyǵy bolǵan «Ground Zero» alańyn, EAGLE zertteý, zerdeleý ju­mystaryn, «Tokamak KTM» termoıadrolyq materıaltaný reaktory men ıadrolyq tehnologııalar parkin kórip, Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń ra­dıa­sııalyq qaýipsizdik jáne ekologııa ınstıtýtynda atqa­rylyp jatqan jumys­tar­men tanysty.

Budan soń Ulttyq ıadro­lyq ortalyqta «Jańa urpaq ıadro­lyq qarýsyz álemdi qa­laıdy» degen taqyrypta ha­lyqaralyq ǵylymı-tájirı­belik konfe­ren­sııa ótkizildi. Konferensııa jumysy Qa­zaqstan Res­pýblı­kasynyń Pre­zıdenti Nursultan Nazar­baevtyń ke­leli keńeske qa­tysýshylarǵa arnaǵan joldaýyn jarııalaýmen bastaldy. Jıyn barysynda «Merler beıbitshilik úshin» halyq­a­ralyq uıymy hatshylyǵynyń basshysy Lıýk Deana uıymǵa múshe bolyp engen qazaq­stan­dyq qala basshylaryna arnaıy sertıfıkattar tapsyrdy. Shyǵys Qazaqstan oblysy men «Merler beıbit­shilik úshin» halyqaralyq hat­shy­ly­ǵynyń birlesken is-jos­paryna qol qoıyldy.

Búgingi tańda atalǵan uı­ym­nyń qatarynda bes myńnan astam qala bar. Endi onyń qatary bizdiń qalalar ese­binen  arta túsip otyr. Shy­ǵys­qazaqstandyq jastardyń bel­sendiligimen «Qalalardy ıadro­lyq soqqynyń nysanyna aınaldyrmańdar!» degen uran­­men qol jınaý bastalyp ketti.

Dáýlet SEISENULY,

Semeı.