Juma, 30 naýryz 2012 7:18
JAÝAPKERShILIKTI ARQALAÝǴA KIM LAIYQ?
22 sáýir kúni Fransııada prezıdenttik saılaý ótedi. Ony kóp adamnyń álemdik máni bar oqıǵa retinde qabyldaıtyny da zańdy. Fransııa – Eýropada ǵana emes, álemdegi tulǵaly el. Ony kim basqaratyny sondyqtan da aıryqsha mańyzdy.
Endi sol Fransııadaı tulǵaly eldiń bılik tizginin kim ustaıdy, Sarkozı, bolmasa onyń ornyna kelgen basqa adam óz moınyna Eýropa úshin, álem úshin jaýapkershilikti ala ala ma degen suraq biraz adamnyń kóńilinde júretini anyq.
Juma, 30 naýryz 2012 7:18
JAÝAPKERShILIKTI ARQALAÝǴA KIM LAIYQ?
22 sáýir kúni Fransııada prezıdenttik saılaý ótedi. Ony kóp adamnyń álemdik máni bar oqıǵa retinde qabyldaıtyny da zańdy. Fransııa – Eýropada ǵana emes, álemdegi tulǵaly el. Ony kim basqaratyny sondyqtan da aıryqsha mańyzdy.
Endi sol Fransııadaı tulǵaly eldiń bılik tizginin kim ustaıdy, Sarkozı, bolmasa onyń ornyna kelgen basqa adam óz moınyna Eýropa úshin, álem úshin jaýapkershilikti ala ala ma degen suraq biraz adamnyń kóńilinde júretini anyq.
Jaqynda Fransııanyń Konstıtýsııalyq keńesi aldaǵy prezıdenttik saılaýǵa qatysatyn 10 adamnyń tizimin jarııalady. Al úmitkerler ájeptáýir kóp bolǵan. Deni elekten óte almady. Elek degende, bul elde basqa jerdegideı saılaýshylardyń qolyn emes, «halyq qalaýlylarynyń» – merlerdiń, mýnısıpaldyq keńester, parlament depýtattarynyń, senatorlardyń qoldaryn jınaıdy. Olardyń sany 500-den asýy tıis. Aldyn ala qımyldamasa, onyń ońaı bola qoımaıtyny anyq. Belgili ásire ońshyl «Halyq maıdany» partııasynyń kósemi Marın Le Pen tek sońǵy sátte ǵana ázer qol jınap úlgergen. Al burynǵy premer-mınıstr Domınık de Vılpen qajetti qol jınaı almaı, kúresten syrt qaldy.
Úmitker onnyń basynda qazirgi prezıdent Nıkolıa Sarkozı tur. Ol ózi birazǵa deıin saılaýǵa túsetinin málimdemeı, keıinirek jarııalady. Muny taktıkalyq qadam dese de bolady. Áıtpese, jurttyń kóńilinde júrgen mıgrasııa sııaqty máselelerdi qozǵap, daýys jınaýǵa kópten-aq kirisken. Tipti eldegi armıandardyń daýysy úshin genosıd máselesin kóterip, Túrkııamen kıkiljińge de barǵany jurtqa belgili.
Saılaý aldyndaǵy qoǵamdyq saýaldamaǵa qaraǵanda, alǵashqy týrda eshkim 50 paıyzdyq bıikten óte almaıdy, al 6 mamyrdaǵy ekinshi týrǵa Nıkolıa Sarkozı men sosıalıst Fransýa Olland ótse kerek. Sońǵy kezdegi saýaldamaǵa sensek, sosıalıstiń artyqshylyǵy barǵan saıyn tómendep keledi. Saılaý kezinde ol myqtap ózgerýi múmkin.
Kóp saıasatker bul saılaýǵa jeńisten buryn bedel úshin barady. Prezıdenttikten úmitker bolǵannyń ózi ne turady! Al alǵashqy úshtikke, bestikke ilinip jatsa, ol úlken abyroı. Saýaldamanyń nátıjesinde ázirge úshtikte júrgen Marın Le Penniń kóńili odan áldeqaıda joǵary. Biraq basyńnan bıik sekire almaısyń degen bar. О́tken saılaýda alǵashqy týrda úshinshi orynǵa shyǵyp, biraz jurtty tańdandyrǵan sentrıst Fransýa Baırý bıyl odan kóp tómen. Úmitkerler ishinde solshyldar barshylyq. Ollandqa tıetin daýystyń birazyn «Solshyl maıdannyń» kósemi Jan-Lıýk Melanshon almaq. Oǵan kommýnıster daýystaryn berýge ýáde etip otyr. «Jasyldardyń» uranyn kótergen burynǵy sýdıa Eva Jolıdiń azyn-aýlaq óz saılaýshylary bar. Ásire solshyl «Jańa antıkapıtalıstik partııanyń» kósemi Fılıpp Pýtýdy qoldaýshylar kóp bola qoımas.
Saılanar-saılanbas, kúreske qosylýdy fransýzdar paryz sanaıdy. Sonysymen de bul eldegi saılaý halyqtyń kóńil kúıin ańǵartady, ózderine qoǵamnyń nazaryn aýdartady, el ishindegi saıası kúshterdiń ara salmaǵyn kórsetedi. Bul jeńgenge de, jeńilgenderge de kerek.
ShAǴYN ELDE BILIKKE JETÝ KÚRDELIREK
Ońtústik Osetııany Fransııamen salystyrý qıyn. Biri – shaǵyn, biri – alyp. Biraq bılik úshin kúres birinde ońaı, birinde qıyn dep aıta almaısyń. Qaıta Ońtústik Osetııadaǵy prezıdenttik saılaýǵa qarap, shaǵyn elde ol kúshtirek bolady-aý degen oı keledi.
Mine, áli táýelsizdigin basqa jurt tanı qoımaǵan Ońtústik Osetııadaǵy prezıdenttik saılaýdyń naýqany júrgenine jarty jyldaı boldy, biraq prezıdentterin saılaı almaı otyr. О́tken kúzdegi saılaýda oppozısııa ókili Alla Djıoeva jeńiske jetkenimen, ishki-syrtqy kúshterdiń qysymymen eldiń Joǵarǵy soty saılaýdy zańsyz dep taýyp, jańa saılaýdy 25 naýryzǵa belgilegen. Bul joly da alǵashqy týrda eshkim jeńiske jete almady. Ekinshi týr – 8 sáýirde.
Shaǵyn elde saılaý kúrdelileý bolady degen pikirdiń de jany bar. Munda halyq úmitkerlerdi jaqsy tanıdy. Sózine qaraı emes, isine qaraı biledi. Ońtústik Osetııadaǵy bul saılaýda daýys beretinder sany 30-aq myń. Sonsha bıýlleten taratylypty. Sonda bul eldiń halqynyń sany 50 myńnyń tóńireginde. Bir-birin júzine qarap ta tanıdy dese de bolǵandaı. Sondyqtan da daýys bergende, jurt sózge erip emes, óz júrekteriniń qalaýyn bildiredi.
О́tken jolǵy saılaýda halyq Anatolıı Bıbılovty qalamady, kópshiligi Alla Djıoevaǵa daýys berdi. Bul saılaýǵa tórt adam tústi: respýblıka MQK burynǵy tóraǵasy Leonıd Tıbılov, adam quqy jónindegi ókil Davıd Sanakoev, Ońtústik Osetııanyń Reseıdegi elshisi Dmıtrıı Medoev jáne kompartııa kósemi Stanıslav Kochýev.
Ekinshi týrǵa kóbirek daýys jınaǵan 60 jastaǵy Tıbılov (42,48 paıyz) pen 35 jastaǵy Sanakoev (24,58 paıyz) shyqty. Daýys aıyrmashylyǵy óte úlken kóringenmen, alda jeńilgenderdiń esebinen myqtap ózgerýi ábden múmkin. Alǵashqy týrdyń barysynda Tıbılovpen biraz jaǵalasqan Medoev óz saılaýshylaryn (23,79 paıyz) Sanakoevke daýys berýge shaqyryp otyr. Demek, kúres qyzýy joǵary bolmaq.
Úmitkerler saılaýshylardyń yqylasyn aýdarý úshin barlyq joldy paıdalanbaq. О́z baǵdarlamasyn baıandaýmen qatar, qarsylasyn jamandaýǵa da sóz tańdamaıtyn túri bar. Bul ekinshi týr aldynda tipti kúsheımek. Bul rette burynǵy bıliktiń shoqparyn soqqan Tıbılovke biraz kiná taǵylar. Sanakoev – taza. Alǵashqy saılaýda jeńiske jetken Alla Djıoevany da olar umytpaǵan – ózderi jeńse, oǵan laıyqty qyzmet usynbaq. Bul da biraz saılaýshylarǵa unaıdy.
Al baǵdarlama degende, onda úmitkerlerdiń qaı-qaısysy da birinshi kezekte Reseımen qarym-qatynasqa toqtalady. Bul endi Ońtústik Osetııa úshin sheshýshi másele. El bıýdjetiniń 90 paıyzy Reseı kómeginen turady. Reseıdiń áskerinsiz kúnderi joq. Syrtqy saıasatyn da Reseı arqyly júrgizedi.
Endi bir aptadan keıin kezinde Grýzııanyń quramynda bolǵan osynaý shap-shaǵyn eldiń bılik tizginin Leonıd Tıbılov pen Davıd Sanakoevtiń bireýi ustaıdy. Odan saıasat ózgere qoımas. Bul eldiń Grýzııaǵa qaıta qosylmasy da belgili. Reseıdiń bedelin kótereri de shamaly. Sóıtse de olardy asyraýǵa májbúr. Onsyz bular kúnderin kóre almaıdy.
Mamadııar JAQYP.