ELORDAMYZDAN ASQAN QALA JOQ

Memleket basshysynyń atyna Aqmola oblysynyń Shýche qalasynda turatyn zeınetker Marııa Fadeevna Smolıaktan hat kelip tústi, dep habarlady Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń baspasóz qyzmeti. Avtor hatynda 2009 jyly Astana kúninde elordaǵa sapary­nan alǵan óziniń áserlerimen bólisedi. M.Smolıak Memleket basshy­sy­na qaıyryla kelip, bylaı dep atap kórsetedi: “Siz osyndaı ǵa­jaıyp qala turǵyzdyńyz, osy­nyń arqasynda biz ózimizdiń jańa elordamyzdy qyzyǵa tamashalaýǵa múmkindik aldyq. Qalada bári de ádemi – meımandar aldynda da uıalmaısyń, olardy qabyldaıtyn jerler de jetkilikti. Qurylys­tyń jyldam ári ajarly júrgi­zilip jatqanyn kózimiz kórdi. Men qalaǵa súısindim, elordada bolǵan tanystarymnyń pikirlerin de bildim – bári de úlken áser al­ǵandaryn jetkizip jatty. Biz ertegi qalasynda júrgen sııaqty boldyq. Ánde aıtyla­ty­nyndaı, Siz ertegini shyndyqqa aınaldyra aldyńyz. Men eshbir jerden osynshalyqty mol kólem­degi mádenı-oıyn-saýyq sharala­ryn kórgen emespin, onyń ústine ár nómir saıyn derlik belgili bir izdenisterdiń kýágerleri boldyq”. Marııa Fadeevna Astanada buǵan deıin biraz ýaqyt bolma­ǵanyn jazady. Ony sońǵy jyl­dar bederinde salynǵan tamasha nysandardyń sany qaıran qaldyrypty. “Men bizdiń Prezıdentimizdiń álemdegi basqa prezıdentterdiń bárinen moıny ozyq ekenine óte qýanamyn jáne osy úshin Qu­daıǵa rızashylyǵymdy bildire­min. Sondaı-aq bizdiń elorda­myz­dan asqan qala joq. Biz – kóp­ultty respýblıkamyz jáne ózimizdiń Prezıdentimizdi maqtan tutamyz ári qurmetteımiz. Zeınetkerlerdi umytpaı, olarǵa kómek kórsetip kele jat­qanyńyz úshin de kóp rahmet. Sizge jáne Sizdiń otbasyńyzǵa zor densaýlyq pen baqyt tileı­min. Siz asa aýyr, biraq ıgilikti eńbegińizde tabysty bolyńyz”, – delinedi hatta. ASTANADAǴY TAǴY BIR ELShILIK Anar TО́LEÝHANQYZY. Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maq­tastyq uıymyna bizdiń aldymyzda tóraǵa bolǵan Sýomı elinen osy joly úlken delegasııa kelipti. Fınlıandııanyń Syrtqy saýda jáne damý mınıstri sapary bary­syn­da elshiliktiń resmı ashylýymen qa­tar, Astana, Almaty qalalarynda bıznes-forýmdar ótkizýdi josparlasa, oǵan qaty­sý úshin 40 fın kompanııasy tilek bil­dirgen kórinedi. Astanadaǵy elshiliktiń ashylý qurme­ti­ne Fın ulttyq operasynyń bıik sop­ra­no daýysty ánshisi, álemdik opera jul­dy­zy Plasıdo Domıngomen birigip Kan­gas­nıe­mı (Fınlıandııa) vokaldyq konkýr­sy­nyń jeńimpazy Rııkka Hakola belgili mý­zykant, Maı Lınd atyndaǵy pıanıster konkýrsynyń laýreaty, Fonda Sonnıng atyndaǵy dat syılyǵynyń ıegeri Ilkka Paananenniń súıemel­deýimen konsert ber­­di. Djzýppe Verdıdiń “Travıata” ope­ra­syn­da Vıolettany sah­nalaýymen ta­nylǵan Rııkkı Hakolanyń qorjynynda 45 sop­rano partııasy jınaqtalǵan. “Don Jýan­da” Donna Anna, “Jarqanat” ope­rasynda “Arabella”, Ro­za­lında, “Kar­mende” Mı­kaela, “Sevıl shashtara­zynda” Rozına par­tııalaryn oryndaýshy, búgingi kúnge deıin álemniń 24 elinde gastroldik saparlarǵa shyqqan ánshiniń bul elimizge úshinshi ret kelýi eken. 1994 jyly Almatyda Abaı atyndaǵy Opera jáne balet teatrynda “Travıata” sahnalanǵanda, al 1996 jyly saltanatty konsertke qatysyp, óz ónerine jurt­shy­lyqty tánti etken Rııkka Hakola endi astanalyqtar aldynda án shyrqady. INNOVASIIа ÚShIN SURANYSQA IE EL Astanada Qazaqstandaǵy Fınlıandııa kúni aıasynda eki eldiń 250-den astam kásipkerleriniń, ulttyq kompanııalar men memlekettik organdar jetekshileriniń qatysýymen bıznes forým ótti. Dastan KENJALIN. Onyń jumysynda eki eldiń saýda-eko­nomıkalyq yntymaqtastyǵyn talqylaý, iskerlik baılanystardy odan ári jalǵastyrý, birlesken óndiristerdi salý múmkindikterin qarastyrý, ekonomıkanyń ártúrli salalarynda Qazaqstan jáne Fınlıandııanyń ınvestısııalyq jobalaryn iske asyrý máseleleri qamtyldy. Qazirgi kezde otandyq kásipkerlerge Sýomı elinde ınvestısııalarǵa qoldaý kórsetýge basa mán berilip, Fınlıandııanyń osy kúnderi kóp­tegen reıtıngiler boıynsha básekege barynsha qabiletti jáne ınnovasııalyq ekonomıkasy bar on eldiń qataryna kirip otyrǵany belgili. So­nymen birge, Qazaqstanǵa fın eliniń tek ınno­vasııa ǵana emes, ekonomıkany ártaraptandyrý, joǵary tehnologııany damytý, shıkizat ónimderin tıimdi paıdalaný jáne ekonomıkany nyǵaıtý máseleleri boıynsha dúnıe júzinde aldyńǵy qatarly memleketterdiń biri sanalatyny málim. Qolda bar derekterge qaraǵanda, Skandınavııa eliniń óndiris qurylymyndaǵy jáne eksporttaǵy basym bóligin elektronıka men elektrotehnıka, máshıneler, qural-jabdyqtar men kólikter ıemdenedi. Al onyń qaǵaz-sellıýloza ónimderi – 16 paıyz, metall buıymdary – 13 paıyz, munaı jáne hımııa ónimderi – 13 paıyz, orman jáne aǵash óńdeý ónerkásibi 5 paıyzdy quraýda. Sonyń nátıjesinde Fınlıandııada jan basyna shaq­qandaǵy ishki jalpy ónim 33 513 eýrony qurap otyr. Búginde elimizdi Sýomı elimen aradaǵy baılanysta saýda-sattyq, ınnovasııany qoldaý, joǵary tehnologııany ıgerý, munaı jáne gaz ónimderin óndirý, ony saýdalaý máseleleri ja­qyndastyrýda. Keden komıtetiniń málimetterine súıensek, eki eldiń arasyndaǵy saýda aınalymy ótken jyly 705,1 mln. AQSh dollaryn quraǵan. 2008 jyly bul kórsetkish 1 mlrd. dollar bolǵan. Al 2009 jyldyń 9 aıy boıynsha Fınlıandııanyń Qazaqstanǵa ákelgen tikeleı ınvestısııasynyń kólemi 21,9 mln. AQSh dollaryna jetken bolsa, byltyrǵy jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda ol 2,8 mln. dollardy quraǵan. Osy kúnderi elimizde 8 birlesken kásiporyn jáne 100 paıyz fın kapıtalynyń qatysýymen quralǵan 18 kásiporyn jumys isteýde. Olardyń qyzmeti negizinen óńdeýshi ónerkásipte, qurylys, saýda, jyljymaıtyn múliktermen operasııalarǵa, jalǵa berý men kásiporyndarǵa qyzmet kórsetý boıynsha mamandanyp otyr. Eki el kásipkerleriniń atalǵan jıynynda saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý, birlesken kásiporyndar qurýdy jalǵastyrý jáne basqa da kún tártibindegi máselelerdi talqylaýmen birge taraptar ózara tájirıbe bólisýi, mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy baılanysty damytý sııaqty máseleler boıynsha oılarymen bólisti. Munda aldymen sóz alǵan Indýstrııa jáne saýda mınıstri Áset Isekeshev Qazaqstanda fın áriptesteriniń tájirıbesi qyzyqtyratynyn, qazir elimiz úshin joǵary qosylǵan qunmen básekege qabiletti ónim shyǵarýda bıznes qaýym­das­tyq­tardy yntalandyryp, ulttyq ekonomıkany jańǵyrtý jáne ártaraptandyrýdyń asa mańyzdy másele bolyp otyrǵanyn, osy máseleni sheshýde aldyńǵy qatarly tehnologııalarmen qamtamasyz etilgen Fınlıandııa sııaqty elderdiń tájirıbesi qajettigin aıtsa, Sýomı eli kásipkerleriniń aty­nan sóz sóılegen Syrtqy saýda jáne damý mınıstri Paava Vıaıýrıýnen Qazaqstannyń daǵdarysqa qarsy sharalaryn, onyń BSU-ǵa múshe bolýyn, “Eý­ropaǵa jol”, elimizde iske asa bastaǵan ekono­mıkalyq baǵdarlamalardy qol­daıtynyn, Reseı jáne Belarýspen birge qurǵan Keden oda­ǵyndaǵy qyzmetine qyzy­ǵýshylyq bildi­retinderin atap ótti. Sonymen birge, ol Fın­lıandııanyń Qa­zaqstandy ishki saıası turaq­tylyqty qamtamasyz etken, elimizdegi eko­nomıkalyq reformalardy iske asyryp, shetel­der úshin qolaıly ınves­tısııalyq jaǵdaı týǵy­zyp kele jatqan memleket retinde eskere oty­ryp, elimizben ınnovasııa, ekonomıkany ártarap­tandyrýda qaı kezde bolsyn tájirıbe bólisýge daıyn ekenin málimdedi. ǴARYShTYQ ZAŃDYQ KELISIM QOLDAÝ TAPTY Asqar TURAPBAIULY. Májilistiń sársenbi kúngi ótken ke­zekti plenarlyq otyrysynyń kún tár­tibinde depýtattyq saýaldar kóp boldy. Ásirese, saýaldar sany depýtattardyń óń­ir­lerge baryp, saılaýshylarmen kez­de­sýinen keıin artatyny belgili. Odan qalsa, el tur­ǵyndary hat arqyly ózde­ri­niń muń-muqtajdaryn jetkizip jatady. Depýtattar kún tártibindegi “Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­na­malyq ak­tilerine balanyń quqyqtaryn qor­ǵaýdy qam­tamasyz etý máseleleri boı­ynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly” zań jo­basyn birinshi oqylymda qarady. Ol boı­ynsha baıandamany Ishki ister vıse-mınıstri Amantaı Áýbákirov jasady. Zańdyq qujat balanyń quqyq­­­­­­­­taryn qorǵaý jáne kámelettik jasqa tol­maǵandarǵa qatysty quqyq buzý­shylyq­tyń aldyn alý salasyndaǵy zańna­many jetildirý maqsatynda ázirlenipti. Onda urlyq, tonaý jáne bopsalaýshylyq ja­saǵany úshin qylmystyq jaýapkershilik bastalatyn jasty 14-ten 16-ǵa deıin ulǵaıtý kózdelip otyr. Esesine kámelettik jasqa tolmaǵan­darǵa qatysty qylmys jasaǵan adamdardyń jaýaptylyǵyn kúsheıtý qolǵa alynyp, osyndaı qylmys jasaǵandardyń jazasynyń merzimi uza­ratyn bolady. Depýtattar vıse-mınıstrge kóptegen suraqtar qoıyp, zań jobasyn birinshi oqylymda maquldaýdy uıǵardy. Halyq qalaýlylarynyń qyzyǵýshy­lyǵyn týǵyzǵan taǵy bir zań jobasy “Qa­­zaqstan Respýblıkasy men Reseı Federa­sııasy arasyndaǵy “Baıqońyr” keshenin tıimdi paıdalaný jónindegi yntymaqtas­tyq­ty damytý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly” dep atalady. Ol boıynsha baıandama jasaǵan Ulttyq ǵarysh agenttiginiń tóraǵasy Tal­ǵat Musabaev ke­lisimdi ratıfıkasııalaý toqtap qalǵan “Báı­terek” zymyran-ǵarysh kesheniniń jo­basy ornynan qoz­ǵal­tar edi degen pikir bil­dirdi. “Baı­qońyr” keshenin Reseı Fe­derasııasyna jalǵa berý merzimi 2050 jylǵa deıin uzar­tylyp otyr. Talqylaý bary­synda ýly sa­nalatyn geptıl, amıl sııaqty otyn­darmen ushyrylatyn “Proton” zymyran ushyrǵyshyna tyıym salý nemese shekteý máselesi de kóterildi. Agent­tik tóra­ǵa­synyń sendirýinshe, Reseı ta­rapy “An­gara” zymyran ushyrǵyshyn paı­dal­a­ný­dy kózdep otyrǵan kórinedi. Tu­tastaı al­ǵanda, depý­tattar bul máselelerdiń ózek­tiligine erekshe na­­zar aýdardy. Qory­tyndysynda zań jo­basyn maquldaǵan jón dep sheshti. POShTA JUMYSY JANDANA TÚSPEK Venera TÚGELBAI. Astanadaǵy “Dıplomat” qonaq ­úıinde Aımaqtyq baılanys salasyn­daǵy dos­tastyqtyń (ABD) baılanys ákimshi­liginiń mamandary úshin ha­lyqaralyq semınar jáne ABD poshta baılanysy operatorlary keńesiniń otyrysy bolyp ótti. Bul sharany Dú­nıejúzilik poshta odaǵy halyqaralyq bıýrosynyń kó­megimen, ABD atqarý ko­mıteti uıym­dastyrǵan. Kún tártibinde “Aqparattyq ınfraqurylym – poshta baılany­synyń qazirgi zamanǵy kásip­ornynyń ajyramas elementi”, “Aq­parattyq qo­ǵam. Qoǵamdyq baılanys orta­lyqtary”, “Elektrondy oqytý: tujyrymdamadan iske asyrýǵa deıin” atty mańyzdy ta­qyryptar talqylandy. Semınar jumysyna DPO, ABD, eli­mizdiń Aqparattandyrý jáne baı­la­nys agenttiginiń ókilderi, TMD el­deriniń baılanys ákimshilikteri men posh­ta baılanysynyń ulttyq ope­ratorlary, “Samuryq-Qazyna” UÁAQ, “Qazposhta” AQ basshylyǵy qatysty. Olar aldymen ABD baılanys ákim­shiliginiń mamandary úshin “Aqparat­taǵy qaýymdastyqtaǵy poshta sekto­rynyń ulǵaıyp kele jatqan róli týraly” semınarda birqatar máseleler jóninde aqparat almasty. Búgingi tańda poshta-qarjy sek­to­ryna qatysty qazirgi zamanǵy tehno­logııalar adam qyzmetiniń ártúrli sala­larynda keńinen qoldanys tabýda. De­genmen, bul forým jańa IT tehno­logııalar zamanynda básekelestikke tótep berý sekildi poshta damýyndaǵy qıyndyqtarǵa qaramastan, onyń da­mýy­na degen memlekettik jáne qoǵam­dyq qyzyǵýshylyqtardyń áli de bar eken­diginiń aıqyn dáleli. Oǵan qosa, “Sam­uryq-Qazyna” UÁAQ basshylyǵy óz tarapynan elimizdiń poshta-jınaqtaý júıesiniń turaqty túrde damýyna jáne onyń jumysynyń tıimdiligin kóterýge zor kóńil bólmek. Odaqqa burynǵy keńestik júıedegi memleketter múshe. Sondaı-aq, Slo­ve­nııa men Slovakııa bar. Jalpy, mundaı fo­rýmdar poshta jáne elektr baılany­syndaǵy mamandardyń bir birimen qatynas jasap, problemalardy ózara talqylaýy úshin qajet. Aldymen ha­­lyq­aralyq semınar ótkizip otyrmyz. Se­mınar taqyryby – aqparattyq dú­nıedegi poshta sektorynyń róliniń da­mýy. Aqparattyq-tehnologııalyq qural­dardyń ómirge kelýi, sondaı-aq ǵalam­tor poshta salasynyń álemdik deń­geı­degi múmkin­digin azaıtyp jibergeni bel­gili. Son­dyqtan bul múmkinshilikti tú­sinip qana qoımaı durystap paıdalaný negizgi maqsatymyz bolyp otyr, deıdi “Qaz­poshta” AQ tóraǵasy D.Mol­daǵalıev. Elimizde 3 myńnan astam poshta bólimshesi bar. Sonyń ishinde aýyldyq jerde ornalasqandarynyń alar úlesi 60 paıyz. Aýyl turǵyndarynyń budan bylaı sońǵy aqparattarmen qamta­ma­syz etiletindigin atap ótken “Qazposhta” AQ tóraǵasy Dáýren Moldaǵalıev fı­zıka­lyq qyzmetterdiń (hat, banderol) esh tómendemegenin habarlady. Tipti, jańa poshtalyq bólimsheler salynýda eken. Bul poshta baılanysynyń ómir­sheń­digin, qoldanystan shyqpaǵan­dy­ǵyn, qaıta suranystyń artyp kele jatqan­dyǵynyń aıqyn dálelindeı. BAS MÚFTI EGIPETTE BOLYP QAITTY Egıpettiń Joǵarǵy ıslam ke­ńesi men Ýaqyf mınıstrliginiń uı­ymdastyrýymen Kaırde AQSh pen Latyn Amerıkasy, Eýropa men Azııa, Afrıka jáne Avs­tralııanyń kóptegen elderiniń dinı ister mınıstrleri men bas múf­tıleri, din men qoǵam qaıratkerleriniń qatysýymen “Islam sharıǵatynyń maq­sat­tary jáne qazirgi zaman más­e­le­leri” atty halyqaralyq kon­fe­ren­sııasy ótti. Jıynnyń ashy­lý saltanatyna Prezıdent Mu­ham­med Hosnı Múbarak atynan eldiń Premer-mınıstri Ahmed Na­zıf qatysyp, Memleket bas­shysynyń quttyqtaýyn jetkizdi. Konferensııada Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy men Orta Azııa múftıler keńe­si­niń tóraǵasy, Bas múftı sheıh Ábsattar qajy Derbisáli baıan­dama jasady. Forým aıasynda ol álem súnnıt­teriniń bas ımamy, qasıeti ál-Azhar sheıhy doktor Muhammed Saııd Tantaýımen kezdesti. Júzdesýde M.S.Tantaýı elimiz din­basyn Qazaqstannyń EQYU sekildi asa bedeldi uıy­myna búkil álemniń musylman jurty arasynan tóraǵa bolyp oty­rýymen quttyqtady. Ál-Azhar sheıhy 2009 jylǵy As­tanada álemdik dinder lı­derleriniń III quryltaıynyń úlken tabyspen ót­kenin de eske aldy. Osynyń bári Qa­zaq­stannyń birligi men yn­ty­maǵy arqasynda qol jetken jetistik ekenin, munda ıslamnyń da úlesi barlyǵyn tilge tıek etti. Bas múftı óz kezeginde doktor Tantaýıge ıgi tilegi úshin rahmet aıta kele, Qazaqstan musylman­da­ry dinı basqarmasynyń ótken jyly Ábý Hanıfa – Imam Aǵzam­nyń týǵanyna 1350 jyl tolýyna oraı halyqaralyq konferensııa ótkizgenin, oǵan Túrkııa, Reseı, Orta Azııanyń dinbasylary jáne dintanýshy ǵalymdarymen qatar Egıpettiń de ǵalymdary qatysqany úshin alǵys aıtty. Bas múftıdiń osyndaı ush­y­ra­sýy Egıpettiń Ýaqyf mınıstri doktor, professor Mahmýd Hamdı Zaqzuq myrzamen de ótti. Onda eki el yntymaqtastyǵynyń belgisi retinde Nur-Múbarak ýnıver­sıtetin damyta túsý máseleleri sóz boldy. Qazaqstannyń Kaırdegi el­shi­liginde Bas múftıdiń Egıpette oq­yp jatqan qazaqstandyq stý­denttermen de kezdesýi ótti. Ony elshi Bahtııar Tasymov ashyp, elimiz dinbasyna sóz berdi. Sheıh Ábsattar qajy Derbisáli jýyrda ǵana Respýblıka Par­lamentinde jasaǵan Prezıdentimiz N.Á.Na­zar­baevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýy jaıly egjeı-tegjeıli áńgimeledi. Sondaı-aq respýb­lı­kamyzda atqarylyp jatqan ózge de ıgi ister týraly aıtty. Bas múftı konferensııa ke­zinde Orta Azııa men Reseı, Pa­les­tına men Sırııa, Túrkııa, Bal­kan elderi bas múftılerimen kezdesip, dinı isterdi jetildire berý joldary jaıly pikir al­masty, dep habarlady QMDB-nyń baspasóz qyzmeti. OTANDASTARYMEN KEZDESTI Aıqyn NESIPBAI. Elimizge memlekettik sapary aıasynda Rýmynııa Prezıdenti Traıan Baseský Qaraǵandyda bol­dy. Már­tebeli meıman soǵys jyl­darynda túrli elderdiń áske­rı tutqyndary us­talǵan Spassk lagerinen otan­da­ryna orala al­ma­ǵan rýmyn áskerı­lerine arna­lyp osynda ornatylǵan es­kert­kishke gúl shoqtaryn qoıdy. Budan soń Traıan Baseský ob­lystaǵy “Dakı” rýmyn etno-má­de­nı ortalyǵy jumysymen ta­ny­syp, kezdesýge jınalǵan­dar­men áńgimelesti. Olar aımaqtaǵy barsha ulttar men ulystar sııaq­ty rýmyn etnosynyń da óz erekshelikterin saqtap, damýyna jasalyp jatqan jaǵdaılarǵa alǵystaryn bildirdi. Qaraǵandy. MÁŃGILIK ALAÝ TUTANDY О́mir ESQALI. Jyl ótken saıyn keýdesin oqqa tosyp, ortaq Otanymyzdy qorǵap qalǵan jaýyngerlerdiń qa­tary sırep keledi. Uly Otan soǵysyna Qyzyljar óńirinen 100 myńǵa jýyq bozdaq attansa, solardan kózi tirileri 830 ǵana. Oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Anatolıı Rıajskıhtyń aıtýynsha, Uly Otan soǵy­syn­daǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyn laıyqty qarsy alýdyń keshendi sha­ralary jasalyp, soǵys arda­gerlerimen qatar, tyl eńbek­ker­le­rine, qaza tapqan jaýyn­gerlerdiń ju­baılary men otbasylaryna jan-jaqty ma­rapat kórsetý jol­dary qarastyrylǵan. Ol úshin jer­gilikti qazynadan arnaıy qarjy bólingen. Búginde mereke qurmetine uıymdastyrylǵan qoldaý aksııasy bastalyp ketti. Onyń alǵashqy sharasy retinde jat jerde máńgi tynystap jatqan jerlesterimizdiń rýhyna taǵzym etý maqsatymen teatr alańynda ornalasqan Uly Otan soǵy­synyń qurbandaryna arnalǵan memorıaldyq ke­shen­niń máń­gi­lik alaýy tutandy. Jurtshylyq qasıetti orynǵa gúl shoqtaryn qoıyp, urys dalasynan oral­maǵan bozdaq­tardy eske aldy. Soltústik Qazaqstan oblysy. ELEKTR QÝATY ARZANDAITYN BOLDY О́mir ESQALI. Qyzyljar óńirinde elektr qýa­tynyń baǵasy árqıly. Máselen, oblys ortalyǵy men 8 aýdannyń tur­ǵyndary 1 kvt/saǵat qýat úshin 7,30 teńge tólese, qalǵan 5 aýdan 11,98 teńgeden eseptesýge májbúr. Al­dyńǵysyn Petropavl jylý-el­ektr ortalyǵy qamtamasyz etse, soń­ǵylary Aqmola oblysyna táýeldi. Energetıka máselesine arnalǵan jıynda tyǵyryqtan shyǵýdyń jol­da­ry qarastyrylyp, mynandaı she­shim alyndy. Budan bylaı jo­ǵaryda atalǵan aýdandarǵa Petro­pavl jylý-elektr ortalyǵy arqyly 30 mVt qýat turaqty jetkizilip turady. Ol úshin jergilikti jer­lerde elektr taratý bólimsheleri qurylatyn bolady. “SoltQaz­Energo” kompa­nııasy 3 mıllıard teńge ınvestısııa tartý arqyly jy­lý-elektr jabdyq­taryn jańar­tý­dy da oılastyryp otyr. Soltústik Qazaqstan oblysy. QOSYMShA BILIM: qundylyǵy jáne bolashaǵy Aınash ESALI. Almatyda Qosymsha bilim berý uıymdary basshylarynyń “12 jyldyq bilim berýge kóshýge baılanysty balalarǵa qosymsha bilim berýdiń qazirgi júıesi men damý bolashaǵy” atty respýblıkalyq semınar-keńesi bolyp ótti. Balany jeke tulǵa retinde damytyp, bilim men tárbıeni ushtastyratyn qo­symsha bilim berý júıesi áleýmettik tur­ǵyda da qajet jáne qoǵam men memleket tarapynan turaqty nazar aýdarý men qoldaý kórsetýdi talap etip otyr. Qosymsha bilim berý júıesiniń basty qundy basymdyqtary oqý-tárbıe úderisin demokratııalandyrý, salamatty ómir saltyn qalyptastyrý, balanyń shyǵar­mashylyǵy men ózin ózi damytýy, peda­gogıkalyq shyǵarmashylyq úshin qajetti jaǵdaı jasaý, oqý-baǵdarlamalyq jáne ádistemelik qamtamasyz etýdiń jańa tehnologııalaryn qurý, aqparattyq tehnologııalar negizinde júıelik jetildirý, daryndy balalarǵa qoldaý kórsetý jáne daralyǵyn damytý bolyp tabylady. Mamandar qosymsha bilim balanyń mektepte alǵan bilimin keńeıtýge jáne tereńdetýge múmkindik berip, sol sııaqty onyń bolashaq kásip tańdaýyna negiz bolatynyn alǵa tartyp otyr. Búgingi tańda respýblıka boıynsha 620 qosymsha bilim berý uıymy jumys isteıdi, oǵan 517 998 balalar men jasóspirimder qamtylǵan. Bul kórsetkish oqýshylardyń jalpy sanynyń 21,5 paıyzyn quraıdy. Onda 13 784 qosymsha bilim pedagogy qyz­met atqarady. 159 uıym tıptik úlgidegi ǵı­maratta, al qalǵany jalǵa alynǵan nemese yńǵaılanǵan ǵımaratta ornalasqan. Joǵarydaǵy semınar-keńes qosymsha bilim berý uıymdarynyń qyzmetterinde kezdesetin ózekti máselelerdi talqylaý, olardyń balalardy qosymsha oqytý, tárbıeleý, shyǵarmashalyq múmkindikterin damytý barysyndaǵy mańyzyn anyqtaý, bilim júıesiniń 12 jyldyq bilim berýge kóshýge baılanysty qosymsha bilim berýdi damytý baǵyttarynyń jaı-kúıin taldaý jáne boljaý maqsatynda ótkizildi. Semınarǵa respýblıkanyń barlyq úlgidegi qo­symsha bilim berý uıymdarynyń basshylary (shyǵarmashylyq saraılary men ortalyqtary, jas týrısterdiń, teh­nıkterdiń jáne natýralısterdiń stan­sııalary, kórkem-estetıkalyq mektepter men ortalyqtar) shaqyryldy. Semınar-keńestiń jumysyna Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Mektepke deıingi jáne orta bilim departamentiniń, Y.Al­tynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim aka­demııasynyń, Bilim berý júıesiniń pedagog kadrlary biliktiligin arttyrý jáne qaıta daıarlaý respýblıkalyq ınstıtýtynyń ókilderi, joo ǵalymdary, mamandar qatysty. Respýblıkalyq semınar barysynda seksııalar boıynsha jumystar júrip, jıynǵa qatysýshylar S.Begalın atyndaǵy balalar kitaphanasyna, 12 jyldyq bilim berý jobasymen jumys isteıtin jańa tehnologııalar kolledjiniń jáne birqatar orta mektepterdiń tynys-tirshiligimen tanysty. Almaty. KО́P TIL BILÝ ­– ÝAQYT TALABY Araı ÚIRENIShBEKQYZY. Elimizdiń damýy men serpilýin kózdeıtin “Tilderdiń úshtuǵyrlyǵy” atty jańa strategııanyń júzege asy­rylýyna baılanysty elimizdiń bilim berý salasynda tyń, ozyq júıeler qalyptasyp keledi. Sonyń bir aıǵaǵy retinde daryndy balalarǵa arnalǵan 33 mamandandyrylǵan mektepterde úsh tilde oqytý úrdisiniń tolyq qa­lyp­tasqandyǵyn atap ótýge bolady. Bul jerde Elbasynyń tikeleı bas­tamasy men qadaǵalaýy aıtarlyqtaı serpin bergenin atap ótkenimiz jón. Kóp tildi bilim berýdiń basty máselelerin talqylaýmen qatar, tildi oqytý salasynda búgingi kúnge deıin jetken jetistikterimizdi saraptaý maqsatymen respýblıkanyń ár aıma­ǵynan kelgen til mamandary bas qosty. Bul máseleler “Daryndy balalarǵa kóptildi bilim berýdi ǵylymı-ádistemelik jáne kadrlyq qamtamasyz etý” atty respýblıkalyq semınar-keńeste talqylandy. “Ozyq oıly adamdar qaı zamanda da bir elde birneshe mádenıettiń, tilderdiń qatar óristeýine úlken mán bergen” – dep óz sózin bastaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri J.Túımebaev úshtildi oqytýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. “Elimizde 33 mektep úsh tilde oqytady, olarda 2384 bala qazaq ti­linde, 1799 bala orys tilinde, barlyǵy 4183 oqýshy bilim alýda. Atalǵan mektepterde matematıka, fızıka, ın­formatıka, hımııa, bıologııa, geogra­fııa, ekonomıka pánderi aǵylshyn ti­linde, orys tilinde oqytatyn mektep­ter­de qazaq ádebıeti men Qazaqstan tarıhy ­– qazaq tilinde júrgiziledi. Orys tilinde oqytatyn mektepterde qazaq tilimen qatar qazaq ádebıeti, Qazaqstan tarıhy pánderiniń qazaq ti­linde oqytylýy basqa ult bala­la­rynyń memlekettik tildi tereńirek meń­gerýine ıgi yqpal etedi dep kú­ti­lý­de. Bolashaqta atalǵan mektepterdegi Qazaqstan geografııasy, mýzyka, kórkem mádenıet sııaqty pánderdi de qazaq tilinde oqytý qolǵa alynatyn bolady. Úsh tilde oqytatyn mektepter jelisin qurýǵa baılanysty olardyń oqý prosesin uıymdastyrýǵa qajet oqý materıaldarynyń jınaqtary ázir­lendi. Jumysty úılestirý maqsatynda aǵylshyn tilinde oqytatyn pedago­gıkalyq kadrlar, paıdalanylatyn oqý ádebıetteri týraly derekter jınaǵy jasalyp, oqýshylarǵa kóp tilde bilim berýdiń sapasyna monıtorıng júrgizip otyrý josparlanǵan” – dep naqty atqarylǵan isterdiń mán-jaıymen tanystyrǵan mınıstr. Odan arǵy áńgimesinde Qaraǵandy oblystyq daryndy balalarǵa arnal­ǵan “Murager” mektebi jóninde de aıta ketti. Mınıstrdiń aıtýyna qaraǵanda, 2009 jylǵy 5 mamyrda “Muragerge” ke­lip qaıtqan shvesııalyq WORLDDIDAC qaýymdastyǵynyń bas dırektory B.Djost myrza oqýshylarmen aǵylshyn, fransýz tilderinde aýdarmashysyz áńgimelesip, olardyń shetel tilderin erkin meńgergendigine rızashylyǵyn bildirgen eken. Sondaı-aq mekteptiń mýltımedıalyq til zerthanalarymen tanysypty. Al ótken jylǵy 27 tamyzda Qaraǵandyǵa barǵan saparynda mektepti aralap kórgen Elbasy oqý ornynyń ǵylymı-zertteý, til damytý baǵytyndaǵy zerthanalarynyń jumy­symen tanysyp, mektepke quny 20 mıllıon teńgelik mamandan­dyrylǵan hımııa-bıologııa zerthanasyn syıǵa tartqan eken. Osyndaı jetistikter respýblı­ka­nyń barlyq qalalarynda júzege asy­rylyp keledi. Úsh tilde sabaq júr­gi­zetin mektepterdiń sany da jyl saı­yn arta bermek. Bul júıeniń damýyna “Daryn” respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik ortalyǵynyń da qosatyn úlesi salmaq­ty bolmaq. Semınarda atalmysh orta­lyqtyń dırektory Dildásh Bıtýova tilderdi oqytýdyń bolashaǵyna keńinen toqtaldy. “Jaqyn arada Qazaqstanda 20-ǵa tarta mektep úsh tilde oqytý júıesine kóshpek. Qazaqstandy álem­dik ekonomıkalyq keńistikke shyǵarýda, mádenıetin, ǵylym-bilimin jahanǵa tanytýda bul strategııanyń mańyzy óte zor” – dep atap ótti. Tildi úıretýde qajetti mamandar­dy daıarlaý da asa mańyzdy máse­lelerdiń biri bolyp otyr. Olardyń kásibı biligin jetildirý maqsatynda tilderdi oqytý aıasyn keńeıtýdiń mańyzy zor. Ol úshin pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń kadrdy daıarlaý úrdisin básekege laıyqtap jasaqtalýy qajet. Bul máselege de mınıstr keńinen toqtaldy. Qoryta aıtqanda, básekege qabi­let­tilikti bilimmen saralaıtyn búgingi zamanda oqytý júıesiniń jaqsarǵany bárimizdi de qýantatyny aqıqat. Endeshe, tek úlken qalalarda ǵana emes, aýdandarda, aýyldarda mundaı júıe­ler­­diń qalyptasýyn jetildirgenimiz abzal. TÁÝELSIZDIKTIŃ JIYRMA JYLDYǴYNA ARNALDY Dáýlet SEISENULY. Qalalyq mádenıet bólimi jańa jyl basynan beri el táýel­siz­diginiń jıyrma jyldyǵy qur­metine oraı mádenı sharalardy bas­tap ketti. “Arǵy atam er túrik, biz qazaq elimiz” degen taqy­ryp­pen ótkizilgen onyń sońǵysy kóne túrik mádenıetiniń asyl qazynasy – “Orhon-Enıseı” jazba es­kertkishterine arnaldy. Ádebı-mýzykalyq keshte hal­qy­myz­dyń ótken tarıhy týraly syn­darly sóz de aıtyldy, ásem ánder de or­yn­dalyp, jaýhar jyrlar da mo­lynan oqyldy. El táýelsizdigine arnalǵan mundaı mazmundy keshter alda da jıi ótkizilmek. Semeı.