«Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵy – elimizdiń Shyǵys qaqpasy ǵana emes, saýda sóresi ekeni bul kúnde ejelden kórshi Qazaqstan men Qytaıǵa ǵana emes, Reseı, Ýkraına, Grýzııa elderiniń kásipkerlerine de ábden belgili.
Qazirgi tańda aı saıyn Qorǵasqa Qytaı eliniń 100 myńnan astam azamatynyń joly túsedi. Kórshilerimiz Qazaqstannan qandaı taýarlar alatynyn jaqsy biledi. О́ıtkeni «Qazaqstanda jasalǵan» degen ataýdyń ózi – brend, hımııasyz, qospasyz ekologııalyq taza ónim degendi bildiredi. Alaıda, úlken suranystyń baryna qaramastan, bizdiń tarap usynatyn azyq-túlik taýarlarynyń túrleri áli de az. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda aldaǵy kúnderi qurylysy jańadan aıaqtalǵan «Qaz Lumiere» saýda ortalyǵynda otandyq óndirýshiler úshin jarty aıǵa sozylatyn úlken jármeńke ótpek. Otandyq kásipkerlerimizdiń qyzmetine serpin beretin bul bastamaǵa «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy muryndyq bolyp otyr.
«Qorǵas» ShYHO qazaqstandyq bóliginde ornalasqan «Qaz Lumiere» gıpermarketiniń qurylysy tolyǵymen aıaqtalyp, paıdalanýǵa berildi. Osydan 7 jyl buryn bastalǵan «Qorǵas» jobasynda qazir qozǵalys bar dep aıtýǵa bolady. Al almatylyq BAQ ókilderi kezekti ret shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵyndaǵy ózgeristerdi kórýge keldik.
Bul jerde týrıstik qyzmet túrlerin damytýdyń barlyq múmkindikterin qarastyrý qajettigi burynnan da aıtylyp keledi. О́ıtkeni vızasyz aımaqta eki eldiń azamattary da jeke kýálikpen-aq emin-erkin qydyryp, saýda-sattyqpen aınalysyp, emdelip, demala alatyn múmkindigi bar.
Bizdiń azamattardyń da Qytaıdan qandaı taýar tasıtynyn tize berý artyq bolar, biraq kórshilerimiz Qazaqstannyń ónimderin yqylaspen satyp alady. Olar azyq-túlik, kámpıt, unnan jasalǵan ónimderdi joǵary baǵalaıdy.
Saıasatpen de, úlken ekonomıkanyń uńǵyl-shuńǵylymen de isi joq qarapaıym halyqqa da keregi osy. Barys-kelis, alys-beris úzilmese bolǵany. Bir kezde eki eldiń Prezıdentteriniń bastamasymen qolǵa alynǵan ınvestısııalyq áriptestiktiń saýda-sattyq, týrıstik, ekonomıkalyq keshenderi kópshilikke qajetti qyzmetin kórsetip otyr. Salyq túrlerinen bosatylǵan, Duty Free úlgisindegi aımaqta utylyp otyrǵan eshkim joq.
Qazaqstan – Qytaı jármeńkesi ótedi
Qazaqstandyq iskerler qazirdiń ózinde búkil Qytaıdy sharlamaı-aq, óndiris oryndarymen tikeleı baılanys ornatyp, kelisimsharttar jasaı alady. Qorǵastyń arnaıy ekonomıkalyq mártebesi qazaqstandyq taraptyń da jan-jaqty damýyna qarqyn bere alady.
Jalpy aýmaǵy 6500 sharshy metrdi quraıtyn «Qaz Lumiere» gıpermarketi bıylǵy 1 mamyrda resmı túrde ashylady. Osy aıtýly oqıǵa oraı, 1-15 mamyr aralyǵynda Qazaqstan – Qytaı jármeńkesin ótkizý josparlanyp otyr.
Qazir paıdalanýǵa berilgen qazaqstandyq ortalyqta Grýzııa (araq-sharap ónimi), Ýkraına (bylǵary ónimderi), QHR (kosmetıka) kásipkerleri ornalasyp úlgergen. О́z ónimderin Qytaı naryǵyna shyǵarýdy kózdeıtin otandyq kásipkerlerimizge jalǵa alýdyń aıryqsha sharttary aldaǵy jármeńke kúnderi túsindirilip, júzege asyrylady. Osy kezeńde kásipkerler óz brendi qoıylǵan kórme stendin alýǵa ǵana qarjy shyǵyndaıdy, deıdi «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń ókilderi.
«Bul kórme kásipkerlerge «Qorǵas» ShYHO múmkindikterin kórip, baıqaý úshin ótkizilip jatyr. Kásipkerge naryqty taldaýǵa, ıaǵnı qaı naryqqa baǵdarlaný kerektigine jáne jeke taýarlarǵa suranysty baıqaýǵa múmkindik berip otyr. Endi kórmeni jarnamalaý maqsatynda Qytaı tarapynan da jarnama agenttigin jumyldyramyz. Kórme aıasynda kásipkerlerimiz úshin oqytý semınarlary ótkizilip, Qytaıǵa taýar eksporttaýdyń joldary kórsetiledi. О́ndirýshiler «Qorǵas» ShYHO-ǵa taýarlaryn jetkizip, kórme stendin satyp alýdan basqaǵa shyǵyndalmaıdy. Jalǵa alýshylarǵa keletin bolsaq, olardyń jaǵdaılary jeke qarastyrylyp, oryn kólemine qaraı jeńildikter men jeńildik kezeńderi berilgen. Barlyq óndirýshilermen, uıymdarmen iskerlik qarym-qatynas ornatýǵa daıynbyz», deıdi «Qaz Lumiere» saýda ortalyǵynyń atqarýshy dırektory Narıman Zakırıanov.
Kórmege Qazaqstan, TMD elderi jáne jaqyn shetel taýar óndirýshileri qatysýǵa shaqyrylyp otyr. «Qaz Luimiere» gıpermarketiniń arnaıy ekonomıkalyq aımaqta ornalasýy qazaqstandyq bızneske – arnaıy salyqtyq mámilege sáıkes, salyq tólemderin jasamaı kásipkerlik qyzmetti júrgizýge múmkindik beredi.
Taýarlardy jarnamalaý qarastyrylady
Halyqaralyq jármeńke Qazaqstan men Qytaı elderi birlesip 1,5 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa salǵan «Qaz Luimiere» saýda ortalyǵynyń resmı ashylýyna oraılastyrylǵan.
Halyqaralyq jármeńke kúnderi otandyq kásipkerlerge shekara mańy yntymaqtastyq aımaǵyna «jasyl dáliz» uıymdastyrylyp, taýarlaryn tasýǵa barynsha qolaıly jaǵdaı týǵyzýǵa kúsh salynady.
– Eki birdeı memleket júzege asyratyn joba qazaqstandyq jáne eýropalyq taýarlardyń qoljetimdiligin arttyrýdy kózdeıdi ári jańa jumys oryndaryn ashýǵa septesedi, – deıdi halyqaralyq jármeńkeni uıymdastyrýǵa atsalysyp otyrǵan «Qýan-Shyńǵys» ınvestısııalyq kompanııasy dırektorynyń orynbasary Ulan Árenov.
Qazir otandyq taýarlardy óndiretin 300-ge tarta kásipkerdiń basyn biriktiretin qaýymdastyqpen arnaıy kelisimshart jasalynǵan. Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, saýda ortalyǵy iskerlik kezdesýlerge, Qazaqstan men TMD elderine shyǵarylatyn ónimdermen tanystyrý, saýda-sattyq jáne bos ýaqytty ótkizýge arnalǵan tıimdi is-sharalardyń alańyna aınalady. Bul jaqyn jáne alys shetelderdiń isker toptary men týrısteriniń qyzyǵýshylyǵyn týdyratyny sózsiz. Qazaqstandyq kásipkerlerge birinshi kezekte Qytaıdyń kópmıllıondy naryǵyna shyǵý, halyqaralyq saýdany damytýdyń múmkindigi ashylady.
Kórmede alkogol ónimderi, sıgaretter, sıgaralar, temeki, kıim-keshek, aıaq kıim, kondıterlik ónimder, qurǵaq sút, un ónimderi (un, makaron ónimderi jáne t.b.), jıhaz, ydys-aıaq, dastarqan, perdeler, jaryq qurylǵylary, shaǵyn-burqaqtar, fıtodızaın, ekodızaın buıymdaryna oryn bólingen.
Alaıda, jańa aýlanǵan balyq, jumyrtqa, shujyq ónimderine, ýyldyryq, jemis-jıdek, sút ónimderi men ósimdik tuqymdary (kókónis, gúlderdiń tuqymy jáne t.b.), altyn sııaqty taýarlardy kórme-jármeńkege shyǵarýǵa tyıym salynyp otyr.
Osy saparymyzda da TMD elderinen kelgen týrısterdi, irgemizdegi qyrǵyzdardy, ejelden kórshi orystardy az kezdestirgen joqpyz. Bir qyzyǵy, «Qorǵasta» tilmash tabý, saýda-sattyq jasaý qıyn emes. Onyń ústine kórshilerimizdiń qazaq tilin jaqsy meńgere bastaǵany qýantady. Dollarǵa qaraǵanda, teńge ótimdi.
Eki elge de ortaq, óz ómiri ózindegi «bazar-qala» tusaýyn keskende bul aımaqqa joly túskender sodan beri aıtarlyqtaı úlken ózgeristerdiń júrgizilgenin biledi. Biri ilgerilep, biri kesheýildep boı kóterip jatqan árbir ǵımarattyń, alyp keshenderdiń atqaratyn óz qyzmeti bar. 2012 jyly osy halyqaralyq ortalyq ashylǵan kezde 2018 jyly tolyq aıaqtalady degen mámile bolǵan-dy. Degenmen, Qorǵasta áli bitpegen jobalar da jetkilikti.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy, Panfılov aýdany