Keshe Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda «Nurly jer» turǵyn úı qurylysy memlekettik baǵdarlamasyn jáne «7-20-25» baǵdarlamasyn iske asyrý barysy qaraldy.
2018 jyly turǵyn úı qurylysyna barlyq qarjy kózderinen 1,2 trln teńge ınvestısııa salyndy. Bul 2017 jyldyń deńgeıinen 8,1 paıyzǵa joǵary. Memlekettiń 1 teńgesine jeke ınvestısııanyń 6 teńgesi tartyldy.
Bıyl 118 myń páter salynady
Memleket basshysynyń «Nur Otan» partııasynyń XVIII sezinde bergen tapsyrmalaryn iske asyrý aıasynda halyqtyń áleýmettik osal toptaryna jalǵa beriletin jáne nesıelik turǵyn úı salý qarqyny týraly Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Roman Sklıar baıandady.
«Byltyr 12,5 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, bul 2017 jyldyń deńgeıinen 12,1 paıyzǵa joǵary. Barlyǵy 113,7 myń kóp páterli jáne jeke úıler salyndy. Turǵyn úı qurylysyndaǵy qazaqstandyq qamtý úlesi 9 paıyzǵa artty», dedi R. Sklıar.
Bıyl 13,1 mln sharshy metr jańa turǵyn úı nemese 118 myń páter salý josparlanǵan. Mınıstrdiń aıtýynsha, memlekettik ınvestısııalar esebinen 1,5 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa beriledi, bul baspanaǵa muqtaj 27 myńnan astam adamdy qamtamasyz etedi. 2019 jyldyń basynan beri (qańtar-aqpan aılary) barlyq qarjy kózderi esebinen 1,7 mln sharshy metr turǵyn úı nemese 15 myń baspana paıdalanýǵa berildi (kommersııalyq turǵyn úıler men jeke turǵyn úılerdi qosa alǵanda).
Jappaı turǵyn úı qurylysy júrip jatqan aýdandarǵa ınjenerlik jelilerdi salý úshin bıyl 81,7 mlrd teńge bólý qarastyrylyp otyr.
Sonymen qatar mınıstr satyp alý quqyǵynsyz arendalyq turǵyn úı salý týraly aıtyp berdi.
«Satyp alý quqyǵynsyz jalǵa beriletin turǵyn úılerdiń qurylysy úshin óńirlerge respýblıkalyq bıýdjetten 32,8 mlrd teńge qarastyrylǵan. Shamamen 4,5 myń páterdiń qurylysy josparlanýda. Memleket basshysynyń «Nur Otan» partııasynyń XVIII sezinde bergen tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatynda 2019 jylǵa bıýdjetti naqtylaý aıasynda kóp balaly otbasylar úshin jaldamaly turǵyn úıdiń qurylysyna jáne satyp alýǵa óńirlerge 50 mlrd teńge bólý qarastyrylǵan. Jalpy, atalǵan is-sharaǵa 7 jyl ishinde 350 mlrd teńge bólý kózdeledi. Bul jyl saıyn 6 myń kóp balaly otbasyn pátermen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Iаǵnı 7 jylda 40 myńnan astam páter beriledi», dedi R.Sklıar.
Bul úshin búginde 25 mlrd teńgeniń qurylys jobalary tizimi jasalǵan. Daıyn páterlerdi satyp alý úshin 25 mlrd teńge qarastyrylǵan. Bul kóp balaly otbasylardyń turǵyn úı máselelerin sheshýdi tezdetýge yqpal etedi. 2019 jylǵa Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda jumys isteıtin jastar úshin 1 myń jaldamaly páter qurylysyna 7,2 mlrd teńge qarastyryldy. 3 jylda 3 myń páterdiń qurylysyna 21,6 mlrd teńge qarastyrylyp otyr. Kredıttik turǵyn úı baǵyty boıynsha bıyl ákimdikter 11 719 páterdiń qurylysyna 108,8 mlrd teńge tartýdy josparlap otyr. Turǵyn úı qurylys jınaq banki arqyly kóp balaly otbasylar, múgedek balalary bar nemese múgedek bala tárbıelep otyrǵan otbasylar jáne tolyq emes otbasylarǵa 20 jylǵa deıin alǵashqy jarnasy 10 paıyz bolatyn jyldyq stavkasy 2 paıyzdyq jeńildetilgen kredıtteý júıesin engizý josparlanyp otyr.
Alǵashqy jarnaǵa turǵyn úı sertıfıkatyn paıdalanýǵa múmkindik bar.
Atalǵan mehanızmdi 3 jyl ishinde iske asyrý úshin jyl saıyn 50 mlrd teńgeden 150 mlrd teńge qajet bolady.
«Eger «7-20-25» baǵdarlamasy kóbine tólem qabileti bar halyqty qamtıtyn bolsa, bul oraıda áleýmettik sala men bıýdjettik uıym jumysshylary úshin «Turǵynúıqurylysjınaq» bankiniń ónimine basymdyq berilmek. Salymshylar sany 1,3 mıllıonǵa jetti, jınaq kólemi 624 mlrd teńgeni qurady», dep túıindedi R.Sklıar.
Máseleni qaraý barysynda «Baspana» ıpotekalyq uıymy» AQ basqarma tóraǵasy Q.Altynbekov «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha 120 mlrd teńge somasyna 10,5 ótinim berilgenin, onyń ishinde bankter 72 mlrd teńge somasyna 6,2 myń ótinimdi maquldaǵanyn aıtty. Ol, sonymen qatar baǵdarlama sharttarynyń ózgergenin jetkizdi, bul halyqty qamtýdy arttyrýǵa, onyń ishinde tabysy tómen otbasylardy da qamtýǵa múmkindik beredi.
О́ńirlerde turǵyn úı qurylysyn damytý týraly Pavlodar oblysynyń ákimi Bolat Baqaýov pen Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov baıandady.
Úkimet basshysy Asqar Mamın atalǵan oblystarda turǵyn úı qurylysyn júrgizýde mejeden keshigýshilik bar ekendigin faktiler keltire otyryp aıtyp ótti. Ákimderge sóz berilýiniń de sebebi osy boldy. Ákimder jumystyń sylbyr tartý sebepterine toqtalyp, bári qalpyna keletindigi týraly ýáde berdi.
О́z kezeginde Premer-Mınıstrdiń orynbasary Jeńis Qasymbek baspanaǵa muqtaj jandardy turǵyn úımen qamtamasyz etýge qajetti qarajat bıýdjette tolyq qarastyrylǵanyn aıtty. Bir aı ishinde alǵashqy páterler berile bastaıdy. Osyǵan oraı J.Qasymbek jergilikti atqarýshy organdarǵa atalǵan máseleni erekshe baqylaýda ustaýdy tapsyrdy.
Páter bólý mamyrdan bastalady
«Nurly jer» jáne «7-20-25» baǵdarlamalary – halyqtyń turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý jónindegi Elbasynyń áleýmettik saıasatynyń negizi», dep túıindedi Premer-Mınıstr A.Mamın. Osyǵan oraı Úkimet basshysy kelesi baǵyttar boıynsha sharalar qabyldaý kerektigin atap ótti.
Birinshi. Turǵyn úı qurylysyn odan ári damytý.
«Bıyl biz 13,1 mln sharshy metr páterdi paıdalanýǵa berýimiz kerek. Ákimdikter jáne tıisti memlekettik organdar jer telimderin bólý, ınjenerlik-kommýnaldyq ınfraqurylymdy salý, sonymen qatar ınvestısııalyq turǵyn úı jobalaryn súıemeldeý boıynsha jumys qarqynyn arttyrýy qajet», dedi A.Mamın.
Sonymen qatar Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes jeke turǵyn úı qurylysynda ortaq arhıtektýralyq kelbetti saqtaý kerek. Premer-Mınıstr atap ótkendeı, bul tapsyrma tek úsh óńirde: Aqtóbe, Soltústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblystarynda oryndalǵan. Al qalǵan óńirlerde bul baǵytta jumys endi bastalýda. «Sondyqtan osy jumystyń qarqynyn arttyrýdy tapsyramyn», dedi Úkimet basshysy.
Ekinshi. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha «Nurly jer» baǵdarlamasyna ózgerister engizý. Elbasynyń áleýmettik qamqorlyq sharalaryn iske asyrý aıasynda 5 jyldyń ishinde jyl saıyn 6 myńǵa jýyq kóp balaly otbasy úımen qamtamasyz etiledi. «1 mamyrdan bastap páter bólýdi bastaımyz. Turǵyn úı qurylys jınaq banki arqyly jeńildikti zaım boıynsha 22,5 myń otbasy baspana alady», dedi A. Mamın. Bul tetik zańnamalyq aktilerge ózgerister engizilgen soń iske qosylatyny atap ótildi.
Úshinshi. Qurylystaǵy otandyq úlesti 90 paıyzǵa deıin ulǵaıtý.
Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Elbasy qurylystaǵy otandyq úlesti ulǵaıtý mindetin qoıdy. Otandyq qurylys materıaldaryn shyǵarý qarapaıym zattar ekonomıkasy baǵdarlamasynyń arnaıy baǵyty bolyp tabylady. Onyń oryndalýyna 600 mlrd teńge kóleminde qarajat bólinip otyr.
«Bul úshin jeńildikti qarjylandyrý men memlekettik qoldaý sharalary kózdelgen. Osy baǵytta jańa jobalardy damytý kerek. Jergilikti ónimdi paıdalaný ekonomıkanyń basqa salalaryna mýltıplıkatıvtik áser etedi, jumys oryndaryn qurýǵa múmkindik beredi», dedi Premer-Mınıstr.
Bul rette Túrkistan qalasynda aýqymdy qurylys júrip jatqany atap ótildi. Osy jerde qurylys materıaldaryn shyǵarý boıynsha jobalar júzege asyrylýy qajet. Jalpy, osyndaı óndiristerdi barlyq óńirde qurý tapsyryldy.
Áleýmettik eńbek qatynastaryn retteýdiń tıimdi júıesi qurylmaq
Sonymen qatar Úkimet otyrysynda eńbek salasynyń túıtkildi máseleleri qaraldy. Osy másele boıynsha Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Berdibek Saparbaevtyń baıandamasy tyńdalyp, eńbek qatynastaryn retteý sharalary týraly usynystaryna qoldaý bildirildi.
«Búginde el ekonomıkasynda 6,6 mln-ǵa tarta jaldamaly jumysker jumys isteýde, belsendi jumys istep turǵan 165 myń kásiporyn bar. Bul azamattardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaý jáne eńbek qatynastaryn retteý qaı qoǵamnyń bolsa da ózekti máselesi», dep atap ótti B.Saparbaev.
Mınıstrdiń aıtýynsha, jumyskerlerdiń aldynda jalaqy boıynsha bereshekti óteý máselesi erekshe baqylaýda. 2018 jyly memlekettik eńbek ınspektorlary jalaqy boıynsha 1,2 myń kásiporynda 3,7 mlrd teńgeden astam somaǵa bereshekti aıqyndady. Den qoıý boıynsha qabyldanǵan sharalar nátıjesinde 32 myńnan astam jumyskerdiń quqyqtary qorǵaldy, olarǵa 3,2 mlrd teńge tólendi.
Atalǵan másele boıynsha sóz alǵan Kásipodaqtar federasııasynyń tóraǵasy Baqytjan Ábdiraıym Úkimet múshelerine áleýmettik áriptestik boıynsha oblystyq úshjaqty komıssııalar jumysyn jandandyrýdy jáne ujymdyq sharttar boıynsha máseleni turaqty túrde júzege asyrylýyn qaraýǵa usynys jasady. Osy másele boıynsha «Atameken» UKP-nyń ókili de sóz alyp, jumys berýshilerdiń múddesin de bildire ketti.
Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr A.Mamın áleýmettik-eńbek qatynastaryn retteýdiń tıimdi júıesin qurý qajettigin ataı otyryp, óńir ákimderine eńbek ujymdarynda áleýmettik qaqtyǵystardyń týyndaýyna jol bermeý máselesin baqylaýda ustaýdy tapsyrdy.
«Jumysshylardyń negizsiz bosatylýyna jol bermeý kerek», dedi Premer-Mınıstr. Jumysshylardyń áleýmettik kóńil kúıin jaqsartý – Elbasy saıasatynyń negizi baǵyty. Úkimet áleýmettik qaqtyǵystarǵa jol bermeý boıynsha jumystar júrgizip jatyr. A.Mamın kásiporyndarda jumysshylardyń eńbek jáne áleýmettik máselelerin durys sheshýdiń mysaldaryn keltirip ótti.
Kóptegen kompanııa Memleket basshysynyń jalaqysy tómen jumysshylardyń eńbekaqysyn arttyrý jónindegi bastamasyna qoldaý bildirdi. Osyǵan baılanysty Premer-Mınıstr barlyq óńirde oń tájirıbeni belsene qolǵa alýdy tapsyrdy.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine óz kezeginde Kásipodaqtar federasııasy men «Atameken» UKP-nyń búgingi otyrysta aıtylǵan usynystaryn muqııat qarap, ortaq sheshimge kelý tapsyryldy.
«Úshjaqty komıssııalardyń jumys formatyn qaıta qaraý kerek, ásirese óńirlerde. Olar belsendi jumys jasaýy qajet. Bul oraıda formalızmge jol berýge bolmaıdy», dep atap ótti A.Mamın.
Sonymen qatar Premer-Mınıstr eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń mańyzyn atap ótti. Osyǵan oraı Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine tıisti memlekettik organdarmen jáne kásipodaqtarmen birlesip bir aı ishinde eńbek qaýipsizdigi boıynsha bes jylǵa arnalǵan keshendi Jol kartasyn ázirleý tapsyryldy.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»