Áıelimniń qadirin jańa bildim
Áli esimde,
Jańa jyl keshinde,
Daýysy hrýstaldaı syńǵyrlaǵan,
Qulyn múshesi myń buralǵan,
Betperde kıgen,
Kózinde “áshkıi”, taǵy basqasy bar,
Ádemi boıjetkenmen tanystym.
Otyrdym, turdym,
Baqyrdaı basyna
Bar baqytty úıip-tóktim.
Janym, kúnimsiń batqan, dedim.
Aıym, tańymsyń atqan, dedim.
Qysqasy, ǵashyq boldym, unattym,
Aqyrynda isti tyndyryp,
Sulýdy ıliktirip
О́zime qaraı qulattym.
Sulý qyz menen qashpady, saspady.
Bir kezde,
Betperdesin sheship tastady...
Mássaǵan,
Kim kórgen mundaı qyzyqty?!
О́lerdeı bolǵan ǵashyǵym,
О́zimniń áıelim bop shyqty!
Jyladym, kúldim,
Aıaǵyna jyǵyldym.
Áıelimniń “áıáı” ekenin
Jańa jyl keshinde bildim.
* * *
Jańa jyldy ázilmen,
Qýanyp qarsy alaıyq.
Jylymyz dońyz bolǵanmen,
О́zimiz adam bolaıyq!
Marat KО́PTILEÝOV
Qyzylorda oblysy
Dońyz jylǵy súzegen suraq
Teledıdardan jarnama kórip otyrsań – onda bir jýrnaldy jarnamalap kóńilińdi aýdartady. Jýrnaldy satyp alyp qarasań – bir ǵajap dúkenniń jarnamasyna tap bolasyń. Dúkenge jetip barsań – onda tolǵan teledıdar. Teledıdar alyp, qosa qoısań – kileń jarnama… Shyǵar esik qaıda deımin-aý?
***
Stadıondaǵy konsert – bul óner me álde sport pa?
***
Ýaqyttyń bizge qyzmet etip jatqan jaǵdaıynda bizderdiń ýaqyt jibermeı jumys istegenimiz jón be?
***
Qaryndas, sizben keshki as pen tańǵy tamaqty birge ishýge bola ma?
***
– Kórshige áıelin tastaǵany úshin on bes jyl beripti!
– Qoı-eı! Men úıdegini úsh ret tastadym, din aman turyp jatyrmyz.
– Sen onyńdy neshinshi qabattan tastap ediń?
Jańa jyldaǵy bıýrokrattarǵa qarǵys
Merkýrııden taýar ákele jatqanda korabldi quıryqty juldyz qaǵyp ketip, byt-shytyńdy shyǵarsyn.
* * *
Esekqyrǵandaǵy ekinshi áıeliń sol jaqtaǵy úıińdi satyp jiberip, Jetiqaraqshydaǵy jigitine qashyp ketsin.
* * *
Korablde bıletińdi joǵaltyp alyp, tekserýshi Úrker men Esekqyrǵannyń ortasynda aıdalaǵa túsirip ketsin.
* * *
Aıǵa qydyryp barǵanda skafandryńnyń shıshasyn syndyryp, tunshyǵyp ól.
* * *
Araq eken dep Marstan ákelgen sýdy iship qoıyp, ishiń keýip ketsin.
* * *
Tamaqqa tek temir jeıtin planetada jalǵyz óziń qalyp, aýqat tappaı ashtan qat.
* * *
Jetiqaraqshyǵa “vecherge” barǵanda shulyǵyńnyń jyrtyǵyn kórip qoıyp, úsh qulaǵy bar qyzdardyń kúlkisine qal.
Aldanazar JAILYULY
ALMATY
Men jaıly mátelsymaq
Shoshqaǵa ergen balshyqqa aýnar.
* * *
Taýyna qaraı toǵaıy,
Shoshqasyna qaraı toraıy.
* * *
Qarańǵy úıde qaban kúrkireıdi.
* * *
Baqytty shoshqanyń tumsyǵy kúnde batpaqtan ketpes.
* * *
Mysyq joqta tyshqan mııaýlaıdy,
It joqta shoshqa úredi.
ShALShYQ BASYNDAǴY KEZDESÝ
Mıbatpaq dep atalatyn óńirdiń Shalshyq degen aýyly. Osy aýylda ósip-óngen Talpaqtanaý rýynan taraǵan aǵaıyndar búgin Shosheke atanǵan atalaryn eske alý asyna jınaldy. Bul asqa sonaý alys-jaqyn elderde turatyn Dońyz, Toraı, Svınıa aýyldarynan da kelip otyrǵandar barshylyq. As qaıyrylǵasyn bári, - ne aıtar eken? – degendeı tórde tóbedeı bolyp, jalpıyp, irk-irk etken Atatanaýǵa qarady.
Domalaq qyzyl tanaýyn tańqıta joǵary kóterip, qors-qors etken Atatanaý sóz bastap ketti: - Aý-ý-ý, Talpaqtaný rýynan taraǵan aǵaıyndar búgin jınalyp, bir jasap qaldyq. Azdy-kópti ǵumyr qalǵan bolar, qartaıǵandyqtyń belgisi me, qorsyldaǵanda demim jetpeı qalady. Sol kezde urpaqtaryma ósıetimdi aıta almaı, úzilip ketem be?, - dep te qorqamyn. Myna qarystaı quıryqtaryn túrip alǵan jas toraılar ótkendi qaıdan bilsin?! Uǵyp óssin, bilip óssin!, -dep aıtamyn. Osy Mıbatpaqtyń Shalshyq aýyly týǵan jerimiz ekeni ras. Biraq bul jaqtaǵy qojaıyndarymyz Kúnnen taradyq, Ǵunnan taradyq , -dep dáýrigip jatqanda, biz de tegimizdiń taraǵan jerin bilýge tıispiz. Biz – son-a-ý-ý-ý Nýorman degen elden sonyń Mıbatpaq, Shalshyq dep atalatyn derebnıálarynan shyqtyq. Sábet degen úkimet bılep turǵanda qojaıyndarymyzben birge bizderdi de osy jaqqa qonys aýdaryp jibergen. Ol kezde bul óńirdiń de, aýyldyń da ataýlary Mıbatpaq, Shalshyq bolmaǵan. Batshal dep ataǵan. Sarymurtty qojaıyndarymyz bizdiń ósip-ónýimizge yrym bolsyn dedi me? - eken, ataýyn ózgerte salǵan ǵoı. Sol kezde bizdiń dáýirimizdiń júrgen kezi boldy. – Myna jerdiń ıesi – bizdermiz dep júrgen órkeshi qısaıǵan jelmaıanyń da, tuıaǵy tasqa jelingen jabynyń da bizdiń qasymyzǵa kelip, otyra almaıtyn edi-aý... Kerek deseń, búgingi qojaıyndarymyzdyń bir ataqty jazýshysy «Talpaqtanaý» degen áńgime de jazdy. Tipti Sábet úkimeti kezinde tilebızirden «Spokoınoı nochı, malyshı!»-da «Hrıýshamyz» kún saıyn shyǵyp turatyn. Ony da joıyp jiberdi.
Endi ne boldy? Kúnimiz ótip bara jatyr-aý deımin. Bizdi mynalar kerek qylmaýǵa aınaldy. Aýnap-aýnap alatyn balshyq ta, shalshyq ta keýip qaldy. Aıtatyn jaýaptary – joǵarydan sý kelmeıdi... Dúken sórelerinde turatyn maı aqqan etimizdi de eshkim qajet etpeıdi. «Haram» degen sózdi bizge qarap aıtatyn boldy. Qalǵan ómirde maǵan eshteńeniń qajeti joq. Biraq, myna toraılardyń kúni erteń ne bolatynyn oılasam, maı jınalǵan júregim jıi-jıi shanshıdy.(Osy araǵa kelgende keýdesine óksik tyǵyldy ma, Atatanaýdyń qors-qors etken úni qorylǵa ulasyp ketti...) Az-kem esin jınaǵannan keıin Atatanaý óz-ózińe kelip, ne aıtasyńdar?, -degendeı maı basqan moıynyn ázer-ázer qozǵap, jan-jaǵyna qarady. Osy kezde tómendeý jaqta otyrǵan jas bolsa da toraıtapqysh atanyp ketken Tanaýbıke sóz bastap ketti:
- Durys aıtasyz, Tanaý ata! Jas bolsam da bárin baıqap júrmin. Toraılarymnyń kúni ne bolady?- dep men de ýaıymdaımyn. О́sip-ónýimizge kedergiler kóp. Qala berdi búgingi qojaıyndar bizdi aınalaǵa jekkórinishti jasaýda. Aldynda meniń qojaıynymnyń balasy araqty iship-iship, bizdiń shalshyqqa qulap qalǵan eken, áıeli oǵan, - shoshqa bolyp kettiń be?! - dep aıqaılap jatyr... Biz shalshyqqa aýnasaq, iship aýnap jatqan joqpyz, jaratylysymyz sondaı. Taýyq ta kúlge aýnamaı ma?!... Jep-jep semirip ketse de bir-birine, - Shoshqa qusap semirip alýyn qarashy, - dep bizge teńeıdi. Taǵy mysal keltireıin, - Myna eski klýbta jıyn bolyp, soǵan qatysa qalǵam, bireý minberge shyǵyp, - shalshyqtar keýip qaldy, talpaqtanaýlar aýnaıtyn jer joq. Tekke rásýa bolyp jatqan káriz sýyn aýylǵa tasyp, shalshyq jasaıyq dep usynys jasaǵan edi, tórde otyrǵan dókeı, - ıt joq jerde shoshqa úredi, aýyzyńdy jap! -dep tıyp tastaǵanyn kórdim. Osyndaılardy oılaǵan da Tanaý ata ózińiz aıtqan ata-babanyń kindik qany tamǵan Nýorman eline qonys aýdarǵan durys-aý deımin, -dep Tanaýbıkesh qors-qors etip qorsyldaı sózin bitirdi.
- Aǵaıyndar, men de bir salıqaly sózimdi aıtaıyn, - daýys shyqqan jaqqa bári maı moıyndaryn ázer buryp qarap edi, qosyldap árbir aýla-sharbaqty timiskilep júretin bereketsiz atanyp ketken Shyjbyńtanaý eken. – Qorsyldap aýla-sharbaqty tekke aralap júrgen joqpyn. Bizder týraly ne aıtady eken?, - dep qulaq salyp ta júremin. Ras, bizdiń aǵaıyndar shette qaldyq. Jabaıy qaban dep atalatyn dala júretin aǵaıyndarymyzdyń da basyna kún týyp tur. Múıizi úshin atyp, bitirýge aınalǵan álgi dorbamuryn jelaıaqtardy qoıyp, myna eki aıaqtylar bizdiń aǵaıyndarǵa da tıise bastady. Bir syltaý taýyp, bizderge de aýyz salatyn bolar. Bularǵa seý qıyn. О́ıtkeni eti dámdi dep qara qurlyqtan bes jylda biro balapan shyǵaratyn túıequs ákelip júrgen bulardyń basyn ashyp qaraıtyn bireý kerek sııaqty... Jylyna toǵyz-onnan toraılatatyn tanaýbıkeshterdiń nege mártebesin kótermeske?! Biraq bul eki aıaqtylardyń bir nárseni búldirip alyp, qaıtadan túzeıtini bar ǵoı. Sonyń reti bizdiń jylymyzda bolǵaly tur dep estidim. Bizderdiń ósip-ónýimiz úshin sýbsıdııa bólingeli jatyr. Alaıda sol baǵdarlamanyń keıbir jerlerinde shıkilikter bar-aý degen de oı keledi. Bıznes-planda jańa sender aıtqan balshyq, shalshyqtarǵa jer bóline me eken?! Nege deseń jerdiń bárin paıdaǵa asyrmasa da, myna qomaǵaılar jekeshelendirip aldy. Eger bulaı josparlanbasa, bizdiń kóbeıýýimiz neǵaıbyl. Buny da oılaý kerek. Sondaı-aq bizdiń tegimizdi Dońyz deıdi. Dońyz degen ne maǵyna beredi? Qaı ǵasyrda jaratyldyq? Muny da eshkim bilmeıdi. Qaıdan bilsin? Qazirgi qojaıyndarymyzdyń ózderi teginiń qaıdan shyqanyn áli anyqtap bolǵan joq. Jańa Tanaý ata aıtqandaı kazıt, tilibızerde ǵunnan taradyq, kúnnen taradyq, -dep aıtysa da jatady. Sondyqtan qabyldanǵaly otyrǵan bul baǵdarlamaǵa «Nýormannyń bir syry» degen bólimdi qosý kerek, - dep qorsyldap sózin bitirgen Shyjbyńtanaýdyń mynandaı aqyldy usynys aıtqanyna búkil maımoıyndar ańtaryla qarap qaldy...
P.S. As qaıyrylyp, bir pátýaǵa kelgen talpaqtanaýlar qarys quıryqtaryn túrip alyp, qorsyldaı shalshyqqa qaraı shubyra jóneldi...
Serik JUMAǴALIEV