Áleýmettik kómek týraly «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» Úndeýi jarııalanǵannan beri jıi aýyzǵa alynatyn boldy. Oǵan sońǵy ýaqyttaǵy kóp balaly analarǵa qatysty jaıttar qosyldy. Munyń bári eldegi áleýmettik jaǵdaıdyń túıtkildi máselelerin alǵa shyǵardy. Alaıda, únemi qoǵam nazarynda júrse de, eleýsiz qalyp qalatyn bir top bar, bul – áleýmettik sala qyzmetkerleri.
Jaqynda Astana qalasy ákimdiginiń «Nurly júrek» áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵynda boldyq. 1981 jyldan bastap jumys istep kele jatqan memlekettik mekemede Úkimet tarapynan balalardy saýyqtyrýǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Aıtalyq, sensorlyq bólme, arnaıy Montessorı kabıneti, fızıokabınet (LFK), logoped, psıholog, defektolog kabınetteri, áleýmettik-turmystyq beıimdeý bólmesi, lekoteka, kitaphana, art-terapııa kabıneti, mýzykalyq zal, tigin, sheberhana, qysqy baq, oıyn, sport alańy, dene shynyqtyrý zaly, sport alańy bar. Al ondaǵy mamandar medısınalyq, turmystyq, psıhologııalyq, pedagogıkalyq, ekonomıkalyq, quqyqtyq, mádenı, eńbek qyzmetterin, ıaǵnı 8 túrli áleýmettik qyzmet túrin kórsetedi.
Erekshe balalarǵa erekshe qyzmet
Ortalyq dırektory Serik Elemesuly: «Qazir biz 280 adamǵa qyzmet kórsetemiz. Balalardyń basym bóligi – aqyl-oı kemistiginiń aýyr jáne tereń deńgeıindegi jandar. Sondaı-aq 114 balada DSP dıagnozy bar, ıaǵnı arbada otyratyndar. 35 bala aýtızmge, basym bóligi talma (epılepsııa) aýrýyna shaldyqqan. 30-ǵa jýyq balada daýn sındromy, kóptegen balanyń bir basynda 2-3 dıagnozdan bar. Qyzmet alýshylardyń jartysyna jýyǵy óz erkimen tamaqtana almaıdy», deıdi. Mundaǵy erekshe balalarǵa erekshe qyzmet qajet. Ortalyqta osy qyzmetti dárigerler, medbıkeler, muǵalimder, psıhologtar, logopedter men defektologtar atqarady. Úshinshi topta arnaıy mamandanǵan joǵary bilimdi jáne qyzmet alýshylardyń kútimimen aınalysatyn arnaıy mamandanǵan bilimi joq tárbıeshiler men kómekshiler eńbek etedi.
Aqyl-oı kemistigi bar adamdarmen jumys isteý berik júıkeni qajet etedi. О́ıtkeni bul – emosıonaldy jáne psıhologııalyq jaǵynan aýyr jumys. Bizdiń biletinimiz osy ekeýi ǵana, alaıda, osyndaı ortalyqta qyzmet etý – fızıkalyq turǵydan da aýyr. Joǵaryda atap ótkendeı, barlyq qyzmet alýshylardyń teń jartysy júrip-tura almaıdy. Biraq olar tamaq iship, taza aýada serýendep, jýynyp, tazalanýy qajet. Osynyń bári qyzmetkerlerdiń moınynda.
Jer men kóktiń arasyndaı jalaqy
Ekinshi másele – jalaqy. 1,5 mólsherlememen jumys istegenderdiń ózine 64 myń teńge kóleminde eńbekaqy tólenedi. Onyń 18 paıyzy ártúrli ustap qalatyn tólemdermen qyzmetkerdiń qolyna jetpeıdi. Eńbek ótili jáne arnaıy mamandanǵan bilimi joq áleýmettik sala qyzmetkerleriniń byltyrǵy 32 myń 800 teńge jalaqysy bıyl 42 myń teńgege ósken. Onyń ózi Memleket basshysynyń bastamasymen, Joldaýdaǵy naqty tapsyrmanyń negizinde júzege asyryldy. Elimizdiń halyqaralyq deńgeıdegi bedeli men halyqtyń ál-aýqaty azamattarynyń áleýmettik jaǵdaıymen ólshenedi. Al osy salada qyzmet etetinder eldegi eń tómen jalaqyǵa jumys isteıdi. Máselen, osy ortalyqtaǵy stasıonarlyq bólimniń mamandary táýlik boıy qyzmet etedi. Al kúndizgi bólimdegiler tańnan keshke deıin, ıaǵnı 10 saǵat jumys isteıdi. Olardyń qosymsha tabys tabatyn tipti múmkindigi joq. Endi oılańyz, 42 myń teńge nege jetedi? Ásirese, Astanada. Úı alý arman, shetelge shyǵý qııal, tamaq pen jolaqyǵa jetse jarady. AQSh klınıkalaryndaǵy áleýmettik qyzmetkerlerdiń jyldyq jalaqysy – 42-54 myń dollar aralyǵynda. Sonda aıyna 1 mln 300-1mln 700 myń teńgeniń arasynda alady. Ony bizdiń áleýmettik qyzmet kórsetýshiler jylyna da ala almaıdy.
«Kóp qyzmetkerdiń úı-jaıy joq. Osy jaǵy alańdatady. Qazir memlekettik baǵdarlama boıynsha beriletin úılerge qol jetkizgenniń ózinde aı saıyn kemi 60-70 myń teńge tóleýi tıis. Nemese úı qarjysynyń 20 paıyzyn jınaýy kerek. Al bul jalaqymen mıllıondardyń basyn quraý múmkin emes», deıdi S.Elemesuly. Osy kúni Astana qalasynda 1 mıllıon teńgelik qarjylaı sertıfıkat berý jobasy bastaldy. Astana qalasy ákimdigi osy jobamen ortalyq qyzmetkerlerine qarjy bólýge daıyn ekenin jetkizgen. Biraq bul joǵaryda aıtqan 20 paıyzdy tolyq óteı almaıdy, oǵan qosa aı saıyn tólep turatyn qarajat taǵy bar. Sondyqtan da qyzmetkerler bul sertıfıkatqa qyzyǵýshylyq tanytpaıtyn kórinedi.
Keýdeden keri ıtergen vedomstvolar
Úshinshi túıtkil. Ortalyq dırektorynyń aıtýynsha, ondaǵy medbıkeler men muǵalimder naqty mınıstrlikterge qarasty medısınalyq nemese pedagogıkalyq qyzmetkerler qataryna jatpaıdy. «Bıyl bizdiń muǵalimderdi tipti Astana pedagogtarynyń qatarynan shyǵaryp tastady. Qalalyq bilim basqarmasy «Sizder bizge qaramaısyzdar» deıdi. Medısınalyq qyzmetkerlerimizdi Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń qaramaǵyndaǵy túrli vedomstvolar uıymdastyratyn semınar, praktıkýmdarǵa shaqyrmaıdy. Muǵalimderimizdiń biliktiligin kótere almaımyz. Astana qalasynyń bilim basqarmasy tolyq aqparat bermeıdi», deıdi ortalyq basshysy.
Aýtızmmen kúresýdiń jańasha túrleri keń tarap keledi. Barlyq sala kún saıyn jańaryp keledi. Sebebi talap solaı. Qazirgi ata-analar balalarynyń qatarǵa qosylǵanyn, qalam ustap, sóılesip, kitap oqyp, júrýdi úırengenin, óz betinshe ómir súre alatyn deńgeıge jetkenin qalaıdy. Tamaǵy toq bolsa, aman júrse boldy degen dúnıe ótken shaqta qalǵan. Munyń bárin ortalyq qyzmetkerlerinen talap etedi. Zańdy. О́ıtkeni ár ata-ana balasynyń adam bolǵanyn ańsaıdy. Degenmen, ortalyq túzetýmen emes, qyzmet alýshylardyń jaǵdaıyn qalypty, tómendetpeı ustap turýǵa baǵyttalǵan. «Solaı bola tura qyzmetkerlerdiń kásibıligin shyńdaýda shekteý nemese kedergiler bolmasa, osy talaptardy da oryndaǵymyz keledi», deıdi S.Elemesuly.
Osynshama túıtkilderge qaramastan ortalyqtyń jáne ondaǵy múmkindigi shekteýli, túrli dıagnozdaǵy qyzmet alýshylardyń jetistikteri jeterlik. El ishin bylaı qoıǵanda, Grekııada gımanstıkadan 10 altyn, Italııada 4 altyn, 1 kúmis, Polshadaǵy búkilálemdik oıyndarda jeńil atletıkadan 3 altyn, 1 kúmis, Japonııada konkımen júgirýden 5 altyn utqan. Al ortalyq buryn qyzmet alýshylardy 3 jastan 18 jasqa deıin qabyldaıtyn, bıyldan bastap 29 jasqa deıingi túrli dıagnozy bar azamattarǵa da qyzmet kórsetedi.
«Bul – bizdiń eńbek»
32 jyldan beri osy ortalyqta taban aýdarmaı eńbek etip kele jatqan Olga Evgenevna munda ekiniń biri qyzmet etýge shydaı bermeıtinin, balalardy jan-tánimen jaqsy kóretinder ǵana jumys isteıtinin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, ortalyqtaǵy kóptegen qyzmetkerler – balalaryn jalǵyz ósirip otyrǵan analar. Sondyqtan olarǵa turǵyn úı máselesin qazirgi aılyǵymen túpkilikti sheshý múmkin emes. Pedagog qandaı aýyr deńgeıde bolmasyn, balalarynyń qoǵamǵa qosylǵanyn, qoǵamnyń olardy qabyldaǵanyn qalaıdy. Sheteldegi olımpıadalarǵa balalardy alyp barǵanda baıqaǵany, olar múmkindigi shekteýli jandarǵa jyly, tolerantty, qalypty qaraıdy. Bizde qoǵam bul sanatty áli tolyq qabyldamaıdy.
Olga Evgenevnanyń aılyǵy az, jumysy aýyr, jaýapkershiligi zor qyzmetke nege kelgenin bilgimiz keldi. Ol: «Balalar meni tartyp turady. Kóz aldymdaǵy balalar án aıtýdy, ózi kıinýdi, bıleýdi úırengende men ǵajap kúı keshemin, rahattanamyn», deıdi. Bir bala qasyq ustaýdy úırense – jetistik, ekinshi bala sóıleskisi kelse – jumystyń jemisi, endi biri júrýge talpynsa – eńbektiń janǵany. Qamqor júrekti muǵalim: «Bir bala óz aıaǵymen júrýdi úırendi. Áleýmettik qyzmetkerler olardyń ata-anasyn tabady. Otbasyna jetedi. Olımpıadada júldeger boldyq. Bul – bizdiń eńbek. Onda ortalyqtaǵy árbir qyzmetkerdiń eńbegi bar», deıdi. Meniki demeıdi. Ár balanyń jetistigine ortaq qýana biledi.
Berekeli ujymǵa kelip, merekeli kúnder syılaıtyn eriktiler de bar eken. Olar osyndaǵy qyzmet alýshylarǵa kóterińki kóńil kúı ǵana emes, senbi-jeksenbi kúnderi qyzmetkerlerge az da bolsa demalys syılap, balalardyń taza aýada serýendep, ýaqytty paıdaly ótkizýine atsalysady.
Eleýli bolsyn desek... Júıkege salmaq túsiretin mundaı jumyspen 60-63 jasta zeınetke shyǵý, keshirińiz, oǵan jetýdiń ózi ekitalaı. Áleýmettik salada eńbek etetin, ásirese múmkindigi shekteýli jandarǵa qyzmet kórsetetin mamandardyń zeınetke shyǵý jasyn quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerimen teńestirý qajet. О́ıtkeni olar «pogondylardan» kóp bolmasa, az jumys istemeıtinine atalǵan mekemege barǵanda-aq kózimiz jetti.
Aıdana ShOTBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»