Abyroı bıigi

Bul qazaq jastarynyń jappaı joǵary bilim alýǵa um­tylyp jatqan shaǵy bolatyn. Qaqań da mektepten keıin bilim izdegen óz zamandastary sııaqty Oral pedagogıkalyq ıns­tıtýty­na oqýǵa túsip, mu­ǵa­lim mamandyǵyn alyp shyqty. Qolyna dıplom tıgen soń týǵan eline oralyp, jeti jyldyq mektepte ádebıet pániniń muǵalimi bolyp eńbek jolyn bastady. Aıtqandaı, Qaqań Oraldan dıp­lom ǵana ákelgen joq, búginde ómirlik qosaǵy bolyp otyrǵan Kúlásh jeńgemizdi de ala keldi. Jıyr­ma jyldan astam ýaqyt ustaz bolǵan ýaqyttyń ishinde mektep dırektorynyń oqý isi jónindegi orynbasary, mektep dırektory sııaqty jaýapty jumystardy abyroımen atqardy. Bálkim, zeınet demalysyna shyqqanǵa deıin óziniń qalaǵan mamandyǵy boıynsha qyzmet atqaryp júre berer me edi, kim biledi... Biraq, bári aıaq astynan ózgerdi. 

Bir kúni buǵan aýdandyq partııa komıtetinen telefon shalyp, aýdan basshysynyń ózi­men sóıleskisi keletinin, son­dyqtan aýpartkomǵa kelip ketýi kerek ekendigin aıtty. Keldi. Sóıtse, basshylyq Qaqańdy aýdan­dyq gazet redaktorynyń orynbasary laýazymyna laıyq dep taýypty. Osyndaı oılary bar ekenin jetkizgende jazýǵa qashannan ıkemi bar, qoly qalt etkende túrli taqyryptarǵa qalam tartyp ta júrgen Qaqań onsha qarsy bola qoıǵan joq, tek páter máselesi qalaı she­shiledi eken degen ǵana saýal qoıdy. Basshylar bolsa ol jaǵynan qam jemeýin, páterdiń bolatynyn aıtty. Bul 1978 jyldyń jazy bolatyn.

Osy oraıda bir jaıtqa erekshe toqtala ketken jón. Keshegi keńestik dáýirde Qostanaı oblysynda qazaq tilinde jaryq kóretin bir de bir aýdandyq gazet bolǵan joq. Jalǵyz Se­mıozer aýdanynda ǵana «Jeńis týy», «Znamıa pobedy» dep atalatyn gazet eki tilde shyǵyp turdy. Qaqańa, ıaǵnı Qanapııa Myr­zaǵojınge osy gazet redak­torynyń orynbasary bolý min­deti júktelgen bolatyn. Joǵaryda ózimiz aıtyp ketkendeı, gazet eki tilde basylatyn bolǵandyqtan oǵan materıaldardy da eki tilde daıyndaý qajet. Keıde ana tilimizdegi keıbir kúrdeli sózderdiń ózin jazýda qatelikke jol berip ja­tatynymyzdy eskersek, eki tilde materıal daıyndaý ońaı sharýa emes. Onyń ústine Se­mıozer halqynyń sany 70 myńǵa jýyqtaıtyn oblystaǵy eń iri aýdan bolyp tabylady. Ońtústik óńirler úshin bul aýyz toltyryp aıtýǵa turar­lyq ta bolmaýy múmkin, al aýdan­dar­daǵy turǵyndar sany 30-40 myńnyń o jaq, bu jaǵynda ǵana bolatyn soltústik oblys­tar úshin bul úlken kórsetkish. Osyndaı halqy bar aýdanda gazet tırajynyń da qomaqty bolatyny ózinen ózi túsinikti. Ol ýaqyttarda jumys óte qyzý júretin. Aıtalyq, qystyń aıaǵyndaǵy mal tóldetýden keıin, kóktem shyǵa tuqym sebý naýqany bastalsa, ol aıaqtalysymen jurt shóp shabý jumystaryna kirisedi. Qoı qyrqý sııaqty jumystar óz aldyna bir bólek. Shóp shabylyp, qora basyna maıalanyp bolǵan soń mal qystatý naýqany qar­qyn alady. Mine, osy jumys­tardyń bári aýdandyq gazette ýaqytynda kórinis tabýy tıis. Ol ýaqyttyń talaby sondaı. Oqyrmanǵa qajet pe, qajet emes pe, sen aýdanda atqarylyp jatqan jumystardy gazet be­tinde únemi kórsetip oty­rýyń kerek. Árıne, aýylda týyp-ósken Qaqań úshin aýdanda jú­rip jatatyn jumystardy jazý onsha qıynǵa túsken joq. Sonyń arqasynda az ýaqyttyń ishinde úlken bedelge ıe boldy, gazet jumysy da jandana tústi. Baǵyna qaraı sol kezdegi gazet redaktory Sa­lyq Moldahmetov Qazaq mem­lekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen óte tájirıbeli basshy bolatyn. Jańa qyzmetke tóselip ketýinde ol kisiniń de úlesi az bolǵan joq. 

Q.Myrzaqojınniń ózi jıyrma jyl­ǵa ýaqyt qyzmet istegen gazet­ten ketýi de qyzyq. 90-jyl­dardyń basynda 60 jasqa tol­ǵanyn atap ótpek bolyp aýdan basshylaryn, jora-joldastaryn shaqyryp toı jasaıdy. Toıda árıne, gazettiń sol kezdegi redaktory da bolady. Aýdan basshysynan keıin sózdi qonaqtardyń jastaryna qarap berip otyrǵandyqtan, redaktorǵa sóz kezegi keshirek tıip qalsa kerek. Osyny kek tut­qan redaktor maǵan aýda­n basshysynan keıin sóz be­rýiń kerek edi dep renishin de aıtyp salady. Ne kerek, toı ústinde Qaqańdy maqtap sóı­legen basshysy, erteńine zeınet jasyna jetýińizge baılanysty sizdi qyzmetten bosatý týraly sheshim qabyldadym dep qarap tur deıdi. Minezi birbetkeı Qaqań da úlken basyn kishireıtpeı, «jaraıdy, seniń qalaǵanyń-aq bolsyn» dep shyǵyp júre beripti. Biraq kóp uzamaı oblystyq gazetke basshy bolyp ketken burynǵy redaktory aýys-túıisten soń qaıtyp kelip, Qaqańdy qyz­metke qaıta shaqyrady... 

Qazaqstannyń qurmetti jýr­nalısi, Áýlıekól aýdany­nyń qurmetti azamaty atanǵan Qanapııa Myrzaǵojın búginde qudaı qosqan qosaǵy, Qazaq KSR oqý isiniń úzdigi Kúlásh Kárimqyzymen birge Qanat esimdi balasynyń qolynda Astana qalasynda turady. Qaqań Egemen Qazaqstannyń uzaq jyldardan bergi turaqty oqyrmany ǵana emes, sonymen birge turaqty avtorlarynyń da biri. Ol kisiniń adamgershilik, ónegelilik taqyryptaryn qoz­ǵaǵan maqalalary gazet be­tinde únemi jarııalanyp tu­rady. «Kózben kórgenim, kóńil­ge túıgenim» jáne «Kisilik kel­beti» dep atalatyn eki kitabyn shy­ǵarǵan Qaqań ónegeli áke. Dáýleti de, Qaıraty da, Ju­pary da, Qanaty da joǵary oqý oryndaryn bitirgen. Bári de óz mamandyqtary boıyn­sha qyzmet atqaryp júr. Ma­ǵynaly ómir súrip, abyroı bıiginen kóringen dep qazaq sirá, osyndaı kisilerdi aıtsa kerek.

Seıfolla ShAIYNǴAZY,

«Egemen Qazaqstan»