Kelisimderdi ratıfıkasııalaıtyn zań jobalary talqylandy

Aldymen «Kaspıı te­ńi­zin­d­e tosyn oqıǵalardy bol­ǵyz­baý týraly kelisim» ratı­fı­kasııaǵa usynyldy. Zań jobasy týraly baıandama­ny Qorǵanys mınıstriniń orynbasary Talǵat Muhtarov jasady. Ol kelisimge 2018 jyl­ǵy 20 tamyzda Aqtaý qala­synda qol qoıylǵanyn aıtty. Keli­simniń maqsaty Kas­pıı teńizi boıynda orna­lasqan Ázerbaıjan, Iran, Qa­zaqstan, Reseı jáne Túrik­menstan mem­leketteri áskerı keme­leriniń Kaspıı teńizinde júzýi men áýe kemeleriniń ushý qaýipsizdigin qamtamasyz etý ekendigi jetkizildi. Sondaı-aq osy kelisimniń sharttary taraptardyń Kaspıı te­ńizindegi aýmaqtyq sýlardan jáne onyń áýe keńestiginen tys áreket etetin áskerı kemeler men áýe kemelerine de qoldanylatyn bolady. T.Muh­tarov osy máselelerdi baıan­daı kelip, kelisim tarap­tardyń áskerı kemeleri jáne áskerı kemeleriniń toptary, sýasty kabelderi men qubyr joldarynyń trassalary ótetin, sondaı-aq jasandy araldar, qondyrǵylar, qurylystar ornalasqan aýdandarda osy nysandarǵa já­ne olardyń qyzmetine qater tóndiretin kez kelgen is-qı­myl­dardan tartynýyn da qam­tıtynyn jetkizdi. 

Baıandama aıaqtalǵan soń depýtat Mansurhan Maham­be­tov kelisimde taraptar 1972 jyly qabyldanǵan «Te­ńizde kemeler soqty­ǵy­synyń aldyn alýdyń halyq­aralyq qaǵıdalaryn» múltik­siz saqtaýy tıis dep aıtyl­ǵanyn, biraq sondaı jaǵdaı­ǵa jol berilgen apattarda ki­náli taraptyń kapıta­nyna jaýapkershilik qalaı júk­teletinin surady. Oǵan soq­tyǵysýǵa kináli taraptyń keme kapıtany ulttyq zań­namaǵa sáıkes jaýapkershilik tartady dep jaýap berildi. Depýtat Serik Seıdýmanov kelisimdegi taraptardyń ás­kerı kemeleri men áýe keme­leri bir-birimen radıobaılanysty aǵylshyn nemese ózderine qolaıly tilde júze­ge asyrady degen talapqa baılanysty bizdiń áskerı­lerdiń aǵylshyn tilin meń­gerý deńgeıi talapqa sáıkes pe dep surady. Oǵan qazaq­stan­dyq áskerı-teńiz ofıser­leriniń aǵylshyn tilin meń­gerý deńgeıi qazir talapqa saı ekendigi aıtyldy. Oǵan Nurlan Nyǵmatýlın halyq arasyndaǵy aǵylshyn tilin beıresmı túrde «armııa tili» dep aıtylatynyn ázilmen qosyp, ofıserlerdiń ony bilýi mindet ekenin eskertti. Depýtat Ýálıhan Qaınazarov kemelerdiń qaqtyǵysyn boldyrmaý úshin olar bir-birinen qaýipsiz qashyqtyqta bolýy kerek degen talapty eske alyp, osy qashyqtyqtyń mól­sherin surady. Oǵan halyq­aralyq normaǵa sáıkes keme­lerdiń araqashyqtyǵy kúndiz 2, al túngi mezgilde 3 mıl bolyp aıqyndalǵany aıtyldy. Budan bólek birneshe depý­tat ózderin tolǵandyrǵan má­selelerge jaýap aldy. 

Zań jobasy boıynsha qo­symsha baıandama jasaǵan depýtat Irına Aronova mundaı qujatqa qol jetkizý arqyly taraptar Kaspıı teńizine qatysty kez kelgen máseleni ózara sheshýge qabiletti eke­nin kórsetti degen Elbasy N.Nazarbaevtyń Aqtaý sam­mıtindegi qorytyndy sózin eske salyp ótti. Teńizdegi qaýip­sizdikti saqtaý barlyq tarap­tarǵa da asa qajetti máse­le bolǵandyqtan, búgin ratı­fıkasııaǵa usynylyp otyrǵan kelisimniń mańyzy zor, dedi ol. Sóziniń qory­tyndysynda depýtat atalǵan qujat Kaspıı teńizinde bolýy múmkin barlyq kıkiljińderdi retteýde quqyqtyq baza bolatyn kelisim ekenin atap ótti. Sonymen zań jobasy tutastaı maquldandy. 

Ekinshi bolyp maquldanǵan zań jobasy Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy áskerı maqsattaǵy ónimderdi paıdalanýdy baqylaý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaýǵa arnaldy. Bul týraly da Qor­ǵanys mınıstriniń orynbasary T.Muhtarov baıandama jasap, kelisimge 2017 jylǵy 29 qarashada Máskeý qalasynda qol qoıylǵanyn, ol Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy arasyndaǵy áskerı-tehnıkalyq ynty­maq­tastyq jóninde 2013 jyl­dyń 24 jeltoqsanynda qol qoıylǵan kelisimshartqa sáıkes, beriletin áskerı maqsat­t­aǵy ónimdi ótkizýshi tarap onyń saqtalýyn jáne nysa­naly paıdalanylýyn baqy­laýǵa quqyly ekenin, al ony ózine alǵan tarap ónim berý­shi taraptyń baqylaýdy júze­ge asyrýy úshin qajetti jaǵ­­daılardy qamtamasyz etýin qamtıtynyn aıtty. So­ny­men birge kelisimge sáıkes ónim berýshi tarap ókilde­riniń shart sheńberinde jasal­ǵan kelisimsharttar boıyn­sha beriletin áskerı maqsat­taǵy ónimdi esepten shy­ǵarý, joıý kezinde qatysýǵa quqyǵy bar ekendigi jetkizildi. 

Bul zań jobasy boıynsha da depýtattar kóptegen suraqtar berdi. Sonyń ishinde depýtat Darhan Myńbaı Reseı Federasııasynan beri­letin áskerı maqsattaǵy qan­daı ónimder baqylaý nysanasy ekenin surady. Oǵan áskerı ushaqtar, tikushaqtar, áýe shabýylyna qarsy qoldanylatyn áskerı qarý-jaraq pen tehnıka jáne t.b. bári osy sharttyń sheńberine enetini aıtyldy. Depýtat Vasılıı Oleınık ókiletti organdar kelisimniń sharttary buzylǵan jaǵdaıda shara qoldanady dep jazylǵanyn aıta kelip, ondaı sharalardy ataýdy surady. Oǵan áskerı tehnıka berilgen árbir fakty boıynsha onyń maqsatty paıdalanatyny týraly qosymsha kelisim jasalynatynyn, eger ol buzylatyn bolsa, másele azamattyq-quqyqtyq sıpatta qaralyp, aıyppul tóleý sııaqty sharalar qoldanylatyny aıtyldy. Depýtat Álııa Saparova kelisimdegi «qaıtarylmaıtyn shyǵyndar» degen termınniń neni bildiretinin surady. Oǵan bul termınniń apattan, jarylystan joıylyp ketken áskerı maqsattaǵy ónimder ekeni habarlandy. 

Osyndaı suraqtardan soń zań jobasy tutastaı ma­­­qul­dandy. Jalpy, oty­rys sońynda halyq qalaý­­ly­lary ortalyq memle­­kettik atqarýshy organ­dar­dyń bas­shylaryna birne­­she de­pýtattyq saýal jol­­­da­dy. Olar­dyń arasynda Z.Aman­jolova, J.Ahmet­­bekov, D.Es­paeva, A.Perýashev, N.Mı­kae­lıan, Sh.Hahazov jáne t.b. bar.