Tártipke salsa, taısaqtar edi

Beısenbi, 26 sáýir 2012 7:01

Túrli sebeptermen, sonyń ish­in­de para berý arqyly quqyq qorǵaý organdarynyń qataryna kez­­deısoq, mundaı qyzmettiń ma­ńy­nan júrýge qaqysy joq, esh­qandaı mádenıet, zııalylyq, bi­lim, bilik degennen jurdaı adam­dardyń enip ketkeni budan ári tózýge bolmaıtyn deńgeıge jetti. Biraq, qaı kezde de jaýyrdy jaba toqı­tyn ádetimizben muny jasy­ryp kelip edik, endi sonyń aqy­ryn qu­qyq qorǵaý organyna qazir eshkim senbeıtin, jappaı sy­baı­las jem­qorlyq jaılaǵan ortaǵa aınal­ǵa­nynan kórip otyrmyz. Son­dyqtan da Prezıdenttiń attes­tattaý tý­ra­ly Jarlyǵy óte durys sheshim bol­dy.

Beısenbi, 26 sáýir 2012 7:01

Túrli sebeptermen, sonyń ish­in­de para berý arqyly quqyq qorǵaý organdarynyń qataryna kez­­deısoq, mundaı qyzmettiń ma­ńy­nan júrýge qaqysy joq, esh­qandaı mádenıet, zııalylyq, bi­lim, bilik degennen jurdaı adam­dardyń enip ketkeni budan ári tózýge bolmaıtyn deńgeıge jetti. Biraq, qaı kezde de jaýyrdy jaba toqı­tyn ádetimizben muny jasy­ryp kelip edik, endi sonyń aqy­ryn qu­qyq qorǵaý organyna qazir eshkim senbeıtin, jappaı sy­baı­las jem­qorlyq jaılaǵan ortaǵa aınal­ǵa­nynan kórip otyrmyz. Son­dyqtan da Prezıdenttiń attes­tattaý tý­ra­ly Jarlyǵy óte durys sheshim bol­dy. Biraq attes­tattaý aıaqtal­ǵan­da bári de taz qalpyna kelmes úshin quqyq qor­ǵaý organdary qyz­metkerlerin kem degende eki ese qysqartyp, qalǵandarynyń eńbek­aqylaryn eki ese ósirý kerek jáne páterleri joqtardyń bárin de mindetti túrde qyzmet páterlerimen qamta­masyz etý kerek. Sonda ǵana olardan para alma, tártipti qatań qa­daǵala dep talap etýge bolady jáne sonda ǵana olar nátıjeli ju­mys isteıtin bolar edi. Al ózi de páterden páterge kóship, júı­kesin juqartyp júrse, ondaı adam­nan tártip talap etý – qash­paǵan qa­shar­dyń ýyzynan dám etýmen teń.

Endi ózim bastan keshken biraz jaılarǵa toqtalyp óteıin. Kóp qabatty úıde turatyndyqtan, kór­shi­lerińniń tynysh bolǵanyn qa­laı­syń. Birde, jańadan kóship kel­gen bireýler túngi saǵat ekiden asqansha tarsyldatyp, uıqy bermeı, jóndeý jumystaryn júrgi­zip baqty. Birneshe aıtqan eskertýge qulaq aspaǵan soń, amal joq, polısııaǵa habarlastyq. Obalda­ry ne kerek, kóp keshikpeı eki polısııa qyzmetkeri jetip keldi. Sóıtsek, jóndeý júrgizip jat­qan­dar 4-5 bala eken, jurttyń dem alýlary kerektigimen jumysy joq: «Bizge erteńge deıin bitirý kerek», deıdi. Qysqasy, kelgender álgilerdi polısııa bólimine aparý kerek dep sheshti. Maǵan siz de jú­rińiz dedi. Jeti túnde men qaıda barmaqpyn, kerek bolsa aryzdy osy jerden-aq jazyp bereıin de­genime qulaq asar emes. О́zimiz qaıtadan ákelip tas­taımyz, ana jerge barǵan soń siz­diń qol qoıýy­­­ńyz kerek dep tipti jalynǵandaı boldy. Amal joq, tártipteri sondaı bolǵany ǵoı, polısııa qyz­met­ker­­leri aldamas, aıt­qandarynda tu­ryp, qaıtadan alyp keletin shy­ǵar dep úı-ishiniń qarsy bolǵanyna qaramaı máshınelerine minýge týra keldi.

Sóıtip, túngi úshke taıaǵanda As­tananyń Almaty aýdandyq polısııa bólimine keldik. Qyzmet­ker­ler bir-birine soǵylyp tolyp júr, 15-20 adam bar shyǵar. Biraq bizdi qabyldap alatyn adam tabylmaı, ákelgender kimge tapsyrýdy bil­meı ersili-qarsyly biraz sendelt­ti. Aqyry bir kapıtan menen, taǵy bir aǵa leıtenant analardan bólek jaýap ala bastady. Biraq kapıtan da meni qaıda aparýǵa bilmeı: «Túk bilmeıdi, sizdi nege ákelgen?», dep eki sóziniń birinde ákelgenderdi boq­tap, burqyldap júr. Meni en­gizetin bólme de tabylmady: bir esik jabyq, ekinshisinde jaryq joq, úshinshisinde bireý uıyqtap ja­tyr. Bar tapqany terezeniń jaq­taýyna turǵyzyp, aryz jáne túsinik jazǵyzyp aldy. Endi meni jetkizip tastaı ma desem, sizge bul jer taksı me dep kúledi. Ákelip tastaı­myz degen soń taksıge aqsha da almap edim desem, «ol sizdiń prob­le­ma­ńyz ǵoı, aǵasy», dep yr­jyń-yr­jyń etedi. Al maǵan óler­degi sózin aıtyp, jalynyp alyp kelgen polısııa qyzmetkeri basqa shaqyrýǵa ketip qalypty.

Osy usaq nárse ǵoı, biraq so­nyń ózinde polısııa qyzmet­ker­le­riniń jaýapsyzdyǵy, adam taǵ­dy­ryn oıynshyq kóretindigi bilinip tur. Túngi úshte ájeptáýir jerge jaıaý baramyn dep adamnyń bir­deńege urynyp qalýy múmkin eken­digin olar qaperine de alyp turǵan joq.

Aıtpaqshy… áıteýir keldim ǵoı, endi tym bolmasa jazǵan ary­zymnyń tirkelgen nómirin bile keteıin, artynan sol boıynsha suraý salyp, qandaı shara qoldan­dy­ńyz­dar dep surarmyn degen oımen qaı­tadan kirip, nómirin sura­maq bol­sam… tirkeýge tıisti qyz­metker tuǵjyńdap kóp aınaldy. 40 mınót turǵan soń, oı, aına­laıyn, kompıýterden aryzdyń tirkelgen nómirin aıtý qıyn bol­dy ma desem, jalǵyz sizdiń ary­zyńyz emes qoı, munda tirkelme­gender tolyp jatyr, dep dikeń-di­keń etedi. Qys­­qasy, nómirdi tossam, tań atqansha turatyn bol­ǵan­dyqtan, ketip qaldym.

Sol bólimde bir saǵatqa jýyq bolǵan ýaqyttyń ishinde polısııa qyzmetkerine laıyqty eshqandaı tártip, eshqandaı mádenıet kóre almadym. Báriniń aýzynan shy­ǵa­­tyn sóz – kóshedegi eń naqurys, eń buralqy tobyrdyń sózderi. Ustap ákelgendermen boqtasa sóı­lesip, tájikelesip, salǵyla­syp ursy­syp jatqan adamdar. Úki­met­tiń ókil­deri osyndaı bolǵan soń ony eshkim syılamaıdy da ǵoı dep jaǵamdy ustaǵandaı boldym. Osyndaı mysaldardy ondap emes, júz­­­dep kelti­rý­ge bolady. Osy­nyń bári po­­lı­sııa­nyń óz arasyn­da qatań tár­tiptiń bol­maǵandyǵynan.

Polısııaǵa isiń tús­se, aqyry osylaı qoldy bir-aq siltep ketip qalý kerektigin qazir jurttyń bári biledi. Birde sapardan kelsek, úıimizge ury túsip­ti. Biraz dúnıe­mizdi shashyp, keregin alyp ke­tipti. Dereý polısııa shaqyr­dyq. It jetektegeni bar, jaza­ty­ny-syza­ty­ny, qyzy-uly bar, bes-altaýy saý etti. Jón. Endi iske kirisetin shyǵar desek… О́z­derimen ózderi, oınap-kúlip, ázil­desip, qal­­­jyńda­syp kelip, aqy­ry maǵan aıtqany: «Aǵaı, esh­qan­daı shaǵy­mym joq dep qolhat jazyp berip, ary­zy­ńyzdy qaı­typ alǵa­ny­ńyz jón bolady», dep qarap tur. Olar­yń ne desem, qazir biz ıtti kirgizemiz, kórip tursyz ǵoı, aıaǵy las, ol úıi­ńizdiń barlyq jerin ıiskeleıdi, barlyq túkpirdi aralaıdy, bar­lyǵyn bylǵaıdy. Bi­raq odan bá­ri­bir eshqandaı nátı­je de bolmaıdy degen aqyl aıtty. Ári oılanyp, beri oılanyp, my­na­­lar­dan eshteńe shyqpasyn bilip, aıt­qandaryn istep qutyldyq.

Árıne, bárine topyraq sha­shýǵa bolmaıdy, osy maman­dyq­ty bala jasynan qalap, adam­darǵa bir paı­damdy tıgizsem eken, elde tártip ornatyp, qyl­mys­kerlerdi quryq­taýǵa úlesim­di qossam eken deıtin ary bar, uıaty bar, iskerligi de keremet jigitter de bolady. Biraq son­daı­lardyń nátıjeli ju­mys iste­ýine de osyndaı seńdeı soǵy­lys­qan paıdasyz tobyr erik ber­meıdi ǵoı. Sondyqtan da olardy barynsha qysqartý kerek. Áıt­­pese, kóptegen polıseıler minde­­tin oryn­daýmen emes, mindetin paıda­lanyp baılyq jyıýmen áýes­tenip ketken. Attestattaý osyndaılardy tyıýǵa úles qossa, úlken olja bolar edi.

Jaqsybaı SAMRAT.

Tártipke salsa, taısaqtar edi