CО́Z SOIYL

AZANǴY AEROBIKA Qaıyrly tań, qymbatty  qyz-kelinshekter! Sizderge arnalǵan tańerteńgilik qı­myldy jattyǵýymyzdy bastaı­myz. Sekirip turyp sergek qalpy­ńyz­da as úıden tabylyp, búıir taıa­na bir orynda sekeńdep, biraz seki­rip alyńyz. Ile-shala tize búkpeı eńkeıip, ilgeri-keıindi ser­pilip, ile tońazytqyshty ashyp, odan eki-úsh tal ju­myrt­qany ala shyǵyńyz. Keýdeńizdi tiktep, gazdy qosyp, tabaqqa ju­myrtqany jaryp, qabyǵyn qoqys ydysqa sylq etkize sala, o bastaǵy jat­tyǵýyńyzdy bir­den jalǵastyryp ketińiz. Es­ker­terimiz – qaı kezde de aero­bıka áýeninen jańylmaýǵa tyrysyńyz. Qýyrylyp jat­qan jumyrtqaǵa tuz seýip bol­sańyz, jatty­ǵýǵa ki­ri­sip, sháı­nekke sý toltyryp, gazǵa qoıyńyz. Ekpin yrǵaǵyńyzdy buzyp almańyz. Kelesi jat­ty­ǵý – “oıatý” dep atalady. As úıdegi áýen yrǵaqpen yrǵala búk túsip uıyqtap jatqan kúıeýińizdiń janyna ja­qyndap, irgeli-keıindi qaıshylaǵan qoly­ńyz­dyń alaqandaryn birikti­rip, qulaq tusynan shapalaq soǵy­ńyz. Shapalaqpen birge saýsaq sy­qyr­lata, qolyńyzdyń býynyn bul­ǵaqtata jattyǵýdy jalǵastyryp, ara-arasynda “Tura ǵoı, aına­laıyn­dy” kóńildi kúımen aıtyp, ol kózin ashyp, aýnap tús­ken­she jasaı berińiz. Kidirmeı as úıge keri ora­lyp, sál-pál tynys taý­yp, osy ara­lyq­ta yrǵaq yń­ǵaı­y­na úılestire nan týrap, sháı ázir­leı, shy­byn-shirkeıdi qýalap, kúıeýi­ńiz jý­ynyp-shaıynyp oral­ǵansha as úıdegi tir­li­gińizdi dóńgeletip tas­tańyz. Shaıyn quıyp ber­ge­nińiz bolmasa, shal­jıyp jany­na jaıǵa­syp, shalyńyzdyń ke­she­gisin, keleshegin aı­typ keńir­de­ginen alma­ńyz. Qaıta shekesi­nen súıip, as bolsyn aıtyp, kidirmeı jorǵa jú­girispen uıyq­taıtyn bólmege baryp, dereý kór­pe-jastyq jınastyrýǵa kiri­sińiz. Aıtarymyz, qaı qalypta da áýen-yrǵaq buzylmaı, únemi jalǵasyn taýyp otyrsyn. Bul bite sala ydys-aıaq jýý, eden súrtý, gúlge sý quıý qajettigin umytpańyz. ...Azanǵy shaǵyn aero­bı­kanyń bas-aıaǵy osy. Bu­dan soń ózińizdi sergek se­zinip, qulyn­daı qulpy­ryp shyǵa keletinine seni­mi­miz mol. Endi, kúndegi kúı­beń tirlik, úı sharýasyna emen-jarqyn kirise berýi­ńizge ábden bolady. Aýdarǵan Baqtybaı JUMADILDIN. BIR ÚIGE BIR ERKEK KEREK Aýylda bir keshte Dańǵyrlaǵan tiri jesirler (to est tili ýly kesirler) Jınalyp ótkendi aldy eske, sóz bastady Máske: – Erkegimdi qýmaýym kerek edi áste. Oıymdaǵyny aıtpaı uǵatyn, Otymmen kirip, kúlimmen shyǵatyn. Dúrildetip dúnıe tabatyn, Balalardy da baǵatyn. Bir kúni ózim iship, normadan ótkizip “Súı!” – dedim, tilińdi kómeıime jetkizip. – Súımeımin, – dedi, – Ondaı súıisti bilmeımin, dedi. – Súıesiń! Aıtqanymdy qylmaı Meniń qasymda qaıtip erkek bolyp júresiń? О́mirdiń qyzyǵy – súıis! Ony istemeseń joǵal, О́zińdeı Sháldirkúlmen túıis. Sodan ol únsiz... Ketti!... Sol ketkennen mol ketti. Qazir kóp nárseden qınalyp júrmin, Maýbasymdy saǵynyp, Keshirim suraýǵa jınalyp júrmin. Jalpy bir úıge bir erkek ... – Áı, tentek, – dep sózin bóldi Gúlelpek. – Meni aıtsaıshy, Aýylǵa miner jorǵań joq. Aýdanǵa miner “Volgań” joq, – dep qýǵanmyn baıǵusty. Sodan beri óz tóbeme jaı tústi. Qazir úıde jorǵa túgil esek joq, Baıly-bazarly tósek joq. Qaldym ǵoı ońbaı!... – Sorly-aı, – dep jalǵady áńgimesin Ońlyaı, – Qýsań jorǵa, “Volgany” Is edi ǵoı qoldaǵy. “Tarta-tarta jep, taı qaldyrsań bolǵany”. Bolar ediń jorǵaly da, “Volgaly”, Al meniń maltabarym puldy súıetin, Shúpirletip uldy súıetin. Men baqteber onyń oıyn túsinbeı, Bir kúni ashýmen Kórsettim kúshimdi-eı!... – Puldan basqa nakaz joq, Uldan basqa zakaz joq. Kóroshaqsyń ket! – dedim. Qalǵanyn sot arqyly eptedim. Jylap-syqtap jalynǵanyna netpedim! – Oı, jalmaýyz qar, jetpegir, – dep sózdi jalǵady Eptegúl. Puldan, uldan ózge kerek? O, jetesiz kóbelek, Baıdy qýyp tóbelep!... “Asty qorlama, qustyrar, Erdi qorlama tyshtyrar” Degen ǵoı. Al meniń kúıeýimdi qýyrǵan “káýábim” – “Aǵash kórki – japyraq, Adam kórki – shúberek boldy”. Iаǵnı, men kıemin dedim. Onyń bergen jaýaby: “Sóz dińgegi – bata, Úı dińgegi – ata boldy”. Iаǵnı, tártipti Esep-qısapty súıemin,  – dedi Ekeýmiz kelispedik, Bir-birimizdi sózben útiktep, Jeti atadan beri tegistedik. Ajyrastyq. Onymen mende jóndi kıim joq, Úıde jurt qyzyǵar buıym joq. Qaıteıin... Aqyly bata edi, Balalarǵa ata edi . – Oı, qaǵanaq, О́lip pe ediń jyltyraqty jaǵalap. Baıdan ajyrap aıdaı bir! – Dep sózdi órbitti Oıbaıgúl. – Esik aldynda tyshqaq laǵyń joq Myna qara lashyǵyńnyń Syrtyn árlegen jóndi sylaǵyń joq. Qatyn alǵan ne teńiń, Ketemin! – Dep men de ketkenmin. Sóıtip óz túbime ózim jetkenmin. Kózimdi jaqsy úılerge kezep qana, Qazirgi otyrǵanym tezekhana. Oıbaı, oı, baı! Baı-baı-aı, Qulaǵyńa jete me, Men zarlaǵan aıǵaı-aı?!”... Bir ýaqytta Oıbaıgúl mańyna qulaq túrse, Barlyq “tiri jesirler” jylap tur. Munyń sóziniń shyndyǵyna yqylastary qulap tur. Meıirbek AQYNBEKULY, Ońtústik Qazaqstan oblysy. MOIYNDAÝ Men qyryq jasqa kelgenimdi moıyndamaı­myn! Men 22 jyldyq tá­jirıbesi bar 18 jastaǵy bıkeshpin! *  *  * – Al men ómirimde úsh ret úılengenmin. Son­dyqtan da áıelge ne kerek ekenin jaqsy bilemin. – Ne kerek sonda? – Jaqsy kúıeý!.. *  *  * – Sen kimsiń?! – Uıqydaǵy arýmyn! – Túriń nege sonsha qor­qynyshty? – Oıanǵanym jańa ǵana! *  *  * Eki kempir áńgime­lesip otyr eken. – Aıtpaqshy, kelin túsiripsiń, qutty bol­syn! Keliniń qalaı eken? – Oı, aıtpa! Kelinim son­daı pysyq bolyp shyq­ty. Erteńgi saǵat 5-te turady, sodan tynbaı túngi 12-de biraq uıyqtaıdy. – Aıtqandaı, qyzyń da turmysqa shyǵypty, qut­ty bolsyn! Jaǵ­daıy qalaı eken? – Oıbý!!! Aıta kórme! Ol qyzym sorlap qaldy ǵoı. Erteńgi saǵat 5-te turyp, túngi 12-de biraq jatady eken. *  *  * Áıel erine “toń­dym!” dese, kúıeýi ony­syn “qushaqtaý kerek” dep túsinedi. Al áıeldiń aıtpaǵy “ton kı­semdi” jetkizgen túri. *  *  * – Kempirińe 8-shi naýryzda ne syıla­dyń? – Gúl de baıaǵy. – Men qorshaý­lar­dy syrlap shyq­tym... *  *  * Erkekter 8-shi naý­ryzda áıelder úshin ba­ryn salyp-aq baǵady. Máselen, shalbaryn útik­teıdi, báteńkesin taza­laıdy, monshaǵa ba­ryp kelip syqııa kıinedi, bet-aýzynda qyltanaq qaldyr­maı qyrynyp ta alady. Sóıtip, jónge kelip qosaǵynyń densaý­lyǵy úshin alyp ta qoıady. *  *  * Jyldaǵy eki kúndi – 1 qyrkúıek pen 8 naýryzdy gúl satýshylardyń me­re­kesi ári berekesi deýge bolady. EGER ÁKI... Eger er-aza­mat áıel­diń su­ra­ǵanyn taýyp berip tursa, on­da áıeldiń su­raýy­­nyń az bol­ǵany. *** Eger keshke qaraı tilińiz aýyrsa – onda siz áıelsiz. Al qulaǵyńyz aýyrsa – onda siz erkeksiz. *** Eger siz úıde neniń qaıda jatqanyn biletin bolsańyz – onda siz áıelsiz. Al ony kimnen suraý kerektigin bilseńiz – onda siz erkeksiz. *** Eger ákı  kóshede ádemi qyz-kelin­shek­ter kóbeıip ketse, ıaǵnı kóktemniń kelgeni, ne áıeli ketip boıdaq bolyp júr degen sóz. ÁIELDER ÁLDII Bir semiz qyz tula boıy jarqyldap, Avtobýsqa kirip keldi alqymdap. Oryn jetpeı tikesinen tik turdy, Altyn syrǵa kindiginde salpyldap. Bir shal kisi “túsemin” dep kúpinip, Esik jaqqa jetpek boldy julqynyp. Dalańdaǵan kıimine sol shaldyń, Jerge tústi altyn syrǵa ilinip. Boıjetken bozdady kep shyńǵyryp, “Oıbaıymen” qos qulaqty tundyryp. Jyryq kindik qyzdy kórip óksigen Bylaıǵy jurt betin basa tur kúlip. Ázirbaıjan QONARBAEV. Mańǵystaý oblysy. OTBASYNDAǴY OShAǴAN Úılenip otbasyn qurǵan soń, bir kúni kelinshegi kıinip jatqan kúıeýine: – Sýyq tústi, dalada yzǵar bar sııaqty, mynany iship alsań, – dep úremke usynǵanda, kúıeýi rıza keıippen: – Aınaldym, osy kóship Iаkýtııaǵa baryp tursaq qaıtedi!? – degen eken. *  *  * Kúıeýi: – Qandaı ǵajap ıis! Qymbattym, sen jańa ıissý seýip alǵansyń ba? – degende, áıeli: – Qaıdaǵy! Ústime baıqamaı spırt tógip aldym! – depti kúmiljı. *  *  * Kúıeýiniń týǵan kúninde túpki bólmeden áıeli: – Men saǵan ǵajap syılyq tartý eteıin dep turmyn! – deıdi. – Al, kórsete ǵoı! – Kázir, kıip jatyrmyn, baryp kórsetemin... *  *  * Aına aldynda sıpalanyp jatqan áıeline kúıeýi: – Qaıda jınaldyń? – dep qalady. – Ippodromǵa, at báıgesine. – E, tezirek barsańshy, ana “atyń” shydamsyz eken, eki ret habarlasty ǵoı... QALJYŃ QALTA Aty belgili án­shi­ler tobyndaǵy tórt­tik kelesi konsert­te­rinen túsken qara­jat­qa rıza keıipte, ar­tyq-aýysyn ne is­tesek eken dep elirip otyr. – Qaladaǵy eń myq­ty meıramhanaǵa baryp iship-jesek qaıtedi? – dep qaldy eresekteýi. – Odan da kórshi qalaǵa ushaq­pen top ete qalyp, ondaǵy qyz-qyrqynǵa arqamyzdy sıpalatyp qaıtsaq! – dep jatyr jasamysy. – Áıelderimizge syı-sııapat jasaıyq? – dedi kelesisi. – Múmkin, tabysymyzdy mur­tyn buzbaı, úıdegi kisige ta­bys­taımyz ba? – dep qaldy tórtinshisi. Sońǵy sózdi jasamys Jarǵaq aıtty: – Onda myna tıyndy aspanǵa laqtyramyn, eger tıyn bet ja­ǵy­men tússe, onda restoranǵa tarta­myz. Al teris jaǵymen jata qal­sa, kórshi qalaǵa top etemiz. Eger tıyn jer­ge qyrynan tura qalsa, onda  úıde­gi­ler­ge syı-sııapat ala­myz. Al alda-jalda aýada iligip qalsa, onda tapqanymyz túp-túgel úıdegilerdiń qolyna tısin... * * * Mekteptegi aǵylshyn  pánine qalalyq oqý bóliminen tekserýshi kelip, sońǵy partaǵa jaıǵasady. Muǵalıma taqtaǵa aǵylshyn tilinde bir uzaq sóılem jazady da, oqýshylarǵa aýdaryp aıta qoıyńdar deıdi. Sol kez  tekserýshiniń aldynda otyrǵan bala qolyn kóterip: – Pah-pah, ózi ádemi, ózi jas, netken bókse! – deıdi... ... Muǵalıma qyzaraqtap, balaǵa dereý synyptan shyǵýyn buıyrady. Oqýshy sómkesin qolyna alyp, tekserýshige: – Áı, kóke-aı, aǵylshyn tilin bilmeıtinińiz bar, nesine sybyrlaı qoıyp edińiz! – degen eken.