Janat BEKJANOV, Qyzylorda qalalyq sotynyń tóraǵasy: Sot tóreligine senim artyp keledi

Janat BEKJANOV, Qyzylorda qalalyq sotynyń tóraǵasy: Sot tóreligine senim artyp keledi

Seısenbi, 24 shilde 2012 7:33

– Memleket basshysy sot jáne quqyq qorǵaý salalaryn reformalaýǵaaıryqsha nazar aýdaryp keledi. Joldaýda min­dettelgen sot júıelerinjań­ǵyr­týdyń máseleleri qalaı oryndalyp jatyr?

 

Seısenbi, 24 shilde 2012 7:33

– Memleket basshysy sot jáne quqyq qorǵaý salalaryn reformalaýǵaaıryqsha nazar aýdaryp keledi. Joldaýda min­dettelgen sot júıelerinjań­ǵyr­týdyń máseleleri qalaı oryndalyp jatyr?

– Elbasy óz Joldaýynda sot jáne quqyq qorǵaý júıelerin jańǵyrtý máselesine arnaıy toq­talyp, aldaǵy ýaqytta sot jú­ıesin qaı baǵytta júıeli túrde reformalaý qajettigin erekshe atap kórsetti. Bul Joldaý sýdıalar qaýymdastyǵy tarapynan erekshe yqylaspen qabyldanyp, búginde ony iske asyrý baǵy­tyn­da naqty jumystar júrgizilýde. Sot bedeli memleket mártebesi ekenin esten shyǵarmaýymyz kerek. Máselen, sýdıalar men sýdıa laýazymyna kandıdattarǵa ar­­nal­ǵan joǵary krıterııler men standarttar engizilip, sapaly sýdıalyq korpýs qalyptasyp keledi. Sýdıalarǵa úmitkerlerdiń kásiptik jáne moraldyq qasıet­terin zerdeleý maqsatynda buqa­ralyq aqparat quraldarynda olar týraly málimet jarııalanady. Bul minsiz sýdıa korpýsyn qurýdyń irgetasy bolyp tabylady. Sonymen qatar, osy sot jú­ıesiniń ózekti degen máselelerin sheshý maqsatynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń sot júıesi men sýdıalarynyń mártebesi týraly» jáne «Joǵarǵy Sot Keńesi týraly» zańdaryna ózgerister engi­zil­di. Onda sottardyń táýelsizdigi men memlekettik sot qyzmetiniń ádil jumys isteý, sot isin júr­gi­zý­diń tıimdiligi men obektıvti­li­gin arttyrý, sot prosedýralary­nyń ashyqtyǵy men aıqyndyǵyn barynsha qamtamasyz etý, azamat­tar­dyń quqyqtaryn, bostandyq­taryn jáne zańdyq múddelerin qorǵaý mindetteri tııanaqty túrde qamtylǵan. Búgingi tańda sottar qyzmetin uıymdastyrý, sýdıalar mártebesi, sýdıalyq kadrlardy irikteý, taǵaıyndaý tártibi, son­daı-aq sottar qyzmetin qarjy­lan­dyrý, materıaldyq-tehnıka­lyq qamtamasyz etý máseleleri kons­tıtýsııalyq deńgeıde rettelgen.

– Sot júıesin jetildirý ba­ǵytynda birneshe zańdarǵa óz­geristerenzilip jatyr. Osy ne ózgeris? Sony taratyp aıty­ńyzshy…

– Qabyldanǵan ózgeristerge baılanysty oblystyq sottarda apellıasııalyq sot alqalary aza­mat­tyq jáne ákimshilik ister, qylmystyq ister bolyp qaıta qurylady.

Kassasııalyq sot alqasyn mu­nan bylaı oblystyq sottardyń tóraǵalary basqaratyn bolady, ol óziniń tóraǵalyq mindette­ri­men qosa basqa sýdıalar sekildi isterdi qaraıdy, alqaǵa tóraǵa­lyq etedi. О́zge alqa tóraǵala­ry­nyń ókilettikteri de osylaı belgilengen. Birinshi satyly sottarda qaralǵan ister boıynsha qabyldanǵan sot sheshimderine ke­lispegen jeke jáne zańdy tul­ǵa­lardyń isteri endi aldymen apel­lıasııalyq sot alqasynda, sonan soń kassasııalyq sot alqasynda qaralyp, túpkilikti sheshimin tabady. Bul sotqa júgingen azamat­tardyń daýly máselelerin sheshý úshin Astanaǵa aryzdanbaı, jer­gi­­likti sottarda túbegeıli sheshi­min tabýy úshin jasalǵan ıgi isterdiń biri. Atalǵan jáıt jer­gilikti sottardyń ókilettigi men jaýapkershiliginiń, olarǵa degen halyq seniminiń arta túskeniniń aıǵaǵy. Osylaısha oblystyq sottarda endi eki sot alqasy jumys istep, zańnyń bul baptary aǵym­daǵy jyldyń 1 shildesinen bas­tap kúshine endi. Atalǵan zańǵa engizilgen ózgerister oblystyq sot tóraǵalarynyń jáne alqa tóraǵalarynyń qatardaǵy sýdıalarmen birge isterdi qaraýy, ister boıynsha sol óńirde, respýblıka kóleminde durys sot tájirıbesin jáne birizdilikti qalyptastyrýǵa septigin tıgizedi dep oılaımyn.

Zańdaǵy taǵy bir atap óterlik ózgeris ol – sýdıalardyń shynaıy táýelsizdigin nyǵaıtýdy qamtamasyz etetin normalardyń qabyldanýy. Endi jergilikti sot sýdıalarynyń tártiptik jaýap­ker­­shiligin qaraýǵa qaǵıdatshyl kózqaras tanytylyp, olardyń jaýapkershiligin qaraý máselesi oblystyq  sottardyń quzyrynan alynyp, Joǵarǵy Sot janyn­daǵy Sot alqalarynyń quzyre­ti­ne berildi. Sot alqalarynyń qu­ra­my Joǵarǵy Sot, oblystyq jáne aýdandyq sottardyń sýdıalarynan turady. Bul – jergilikti sot sýdıalary óz óndiristerindegi isterdi qaraý kezinde, olarǵa ózge memlekettik organdar jáne de ob­lystyq sot tóraǵalary tarapynan qandaı da bir yqpal jasaý, kedergi keltirý bolmaıdy degen sóz.

– Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń Sýdıalar odaǵynyń Qy­zyl­orda­oblystyq fılıaly­nyń tóraǵasy bolyp saılan­ǵan ekensiz.Sýdıalar odaǵy­nyń qyzmeti men maqsaty qandaı?

– Fılıaldyń maqsaty men mindetterine sýdıalar qoǵamdas­tyǵynyń mańyzdy memlekettik – quqyqtyq problemalardy sheshý­degi aıqyndamasyn anyqtaý, sottar jumysy men sýdıalar már­tebesiniń ózekti problemalaryn qaraý, sottardyń táýelsizdigin kú­sheıtý, sot bıligin nyǵaıtý jáne sýdıalyq ózin-ózi basqarýdy damytý boıynsha sharalar qa­byl­daý, memlekettik organdar men qoǵamdyq birlestikterde sýdıa­lar­dyń múddesin bildirý, sot tá­ji­rıbesin jáne zańnamany jetil­dirý máselelerin talqylaýǵa qa­ty­sý, sýdıalardyń kásiptik deń­geıin arttyrý, olardy oqytý jó­nindegi sharalarǵa qatysý, sottar­dyń qyzmetine jáne zań qoldaný tájirıbesine qatysy bar zań jobalaryna jáne ózge de norma­tıvtik aktilerge qoǵamdyq saraptama júrgizý bolyp tabylady.

Sýdıalardyń barlyǵy qyl­shyl­dap turǵan jastardan qural­maǵan. Al egde adamdardyń den­saýlyq jaǵdaıy kóbine-kóp jaq­sy bola bermeýi múmkin. Sondyq­tan Sýdıalar odaǵynyń jarǵy­syna 55 jastan asqan sottardyń densaýlyǵyn qamtamasyz etý úshin arnaıy ereje engizilgen. Erejege sáıkes, sýdıalardyń den­saýlyǵyn qalypty jaǵdaıda jaqsartyp otyrý basty maqsat bolyp sanalady. Sol boıynsha biz oblystyq medısınalyq orta­lyǵymen kelisimge keldik. Keli­sim boıynsha, 55 jastan asqan sýdıalardyń arasynda densaý­ly­ǵy syr bergen áriptesterimizdi Oblystyq medısınalyq ortaly­ǵynyń aqyly bólimine profı­lak­tıkalyq emdeý úshin joldama berilip otyratyn bolady.

Aldaǵy ýaqytta belgilengen jospar boıynsha sottardyń ma­terıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıla­ryn jaqsartýǵa at salysý, sýdıa­lardyń áleýmettik jaǵdaıyn kóterý sııaqty jumystar josparlanyp otyr.

– Osy halyqtyń sotqa degen senimi qaı deńgeıde dep oılaısyz? 

– Sońǵy 5 aıdyń ishinde qala­lyq sotta 3400 talap-aryz tirkeldi. Al byltyrǵy jyldyń 6 aıynda 2965 talap-aryz túsken bolatyn. Osynyń ózi halyqtyń sotqa senetinin, sottardan ádil­dik kútetinin bildirse kerek. Qa­zirgi tańda sottardyń ashyqtyǵy men jarııalylyǵynyń, qoljetim­di­liginiń edáýir jaqsarǵandyǵy aıtylyp ta, jazylyp ta júr. Qa­zaqstan Respýblıkasy 17 aqpan­da­ǵy № 565-IV sandy «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine isterdi qaraý­dyń apellıasııalyq, kassasııalyq jáne qadaǵalaý tártibin jetil­dirý, sot tóreligine senim deńge­ıin arttyrý jáne qoljetimdilikti qamtamasyz etý máseleleri boıyn­sha ózgerister men tolyqty­rýlar engizý týraly» Zańy aty da aıtyp turǵandaı sot tóreligine se­nim deńgeıin arttyrý jáne qol­jetimdilikti qamtamasyz etýge ba­ǵyttalǵan  mańyzdy qadam.

Áńgimelesken Erjan BAITILES,«Egemen Qazaqstan».Qyzylorda.