Seısenbi, 16 qazan 2012 8:09
Sheteldik baqylaýshylar osylaı dep málimdep otyr
Aqtaý qalasynda Jańaózen isi boıynsha «Alǵa» radıkaldy uıym ókilderi V.Kozlov, S.Saparǵalı jáne ereýil qozǵalysynyń jetekshisi A.Amınovqa baılanysty ótken sot isi, eń áýeli, halyqaralyq baqylaýshylardyń kóptigimen erekshelendi. Barlyq prosess boıyna sheteldik elshilikter men Ulybrıtanııa, Reseı, Polsha, Germanııadan kelgen qonaqtar eshqandaı bir aıtarlyqtaı zań buzýshylyqty baıqaǵan joq. Áleýmettik alaýyzdyqty qozdyrdy dep aıyptalǵandarǵa qatysty ótken sot prosesi transparentti, ıaǵnı barynsha ashyq boldy.
Seısenbi, 16 qazan 2012 8:09
Sheteldik baqylaýshylar osylaı dep málimdep otyr
Aqtaý qalasynda Jańaózen isi boıynsha «Alǵa» radıkaldy uıym ókilderi V.Kozlov, S.Saparǵalı jáne ereýil qozǵalysynyń jetekshisi A.Amınovqa baılanysty ótken sot isi, eń áýeli, halyqaralyq baqylaýshylardyń kóptigimen erekshelendi. Barlyq prosess boıyna sheteldik elshilikter men Ulybrıtanııa, Reseı, Polsha, Germanııadan kelgen qonaqtar eshqandaı bir aıtarlyqtaı zań buzýshylyqty baıqaǵan joq. Áleýmettik alaýyzdyqty qozdyrdy dep aıyptalǵandarǵa qatysty ótken sot prosesi transparentti, ıaǵnı barynsha ashyq boldy.
Eýroparlament depýtaty («Azamattyq platforma» partııasy) jáne Ortalyq Azııa boıynsha jumysshy komıssııasynyń múshesi Pıotr Borys:
«Qatysam deýshilerge kedergi bolmady»
Sottyń ashyq ótkendigi sonshama, keıbir qazaqstandyq blogerler men qarapaıym ınternet paıdalanýshylar «Bul nemene, shoý ma, álde Qazaqstannyń ishki máselesine saı naqty sot otyrysy ma? Endeshe, nelikten sonshama sheteldikter kelgen? Qandaı maqsatpen?» dep tańǵalysty.
Degenmen, sheteldik baqylaýshylar Aqtaý portyna qandaı maqsatpen aǵylmasyn, olar úshin esik aıqara ashyldy. Tipti bir baqylaýshy qorǵaýshydan kýágerge aınaldy. Ol – Eýroparlament depýtaty («Azamattyq platforma» partııasy) jáne Ortalyq Azııa boıynsha jumysshy komıssııasynyń múshesi Petr Borys.
Petr Borys 2011 jyldyń qyrkúıeginde Jańaózen qalasynda bolǵan munaıshylardyń ereýil máselesi boıynsha jáne 2012 jyldyń aqpan aıynda Mańǵystaý oblysyna jasaǵan óziniń saparynyń nátıjesi týraly «Alǵa» ókilderimen Eýroparlament depýtattarynyń kezdeskenin aıtty.
Ol qorǵaýshylar men aıyptaýshylardyń suraqtaryna jaýap qaıtaryp, óziniń talqylanyp otyrǵan taqyryppen jalpy tanys ekendigin tanytty. Sondyqtan ol Polshaǵa qazaqstandyqtardyń ótken jyldyń kúzinde kelýiniń naqtylyǵyn anyq bilmeıtinin, óıtkeni daıyndyq máselesine aralaspaǵandyǵyn, negizgi baıandamashy T.Saqtaǵanovty esine túsirý qıynǵa soqqanyn, al «Alǵanyń» ereýildeýshi munaıshylar arasyna taratqan únparaqtar jóninde birinshi ret estigenin sotqa aıtty.
Jýrnalıstermen áńgime barysynda depýtat Jańaózen oqıǵasyndaǵy sottalýshylardyń róli týraly aıtý, oǵan baǵa berý qıyn ekenin jetkizdi.
P.Borys jýrnalısterge bergen suhbatynda V.Kozlov isi jóninde aqparat alý kezinde qandaı da bir kedergiler kezdespegenin, ol ákimdiktiń, prokýratýranyń, Germanııadaǵy qazaqstandyq elshilik ókilderimen kedergisiz kezdeskenin aıtyp berdi.
Kozlov pen Saparǵalı jáne Amınovtarǵa ótken sot otyrysy týraly parlamentshiler onyń ashyqtyǵyn, transparenttiligin atady.
«Sotqa kirýde eshqandaı problema bolmady, oǵan naqty mysal úshin ózimdi keltire alamyn. Barlyǵy, ıaǵnı qatysqysy kelgenderdiń bári – qarapaıym qazaqstandyqtan bastap Eýroparlament depýtatyna deıin oǵan qol jetkizdi», – dep atap ótti P.Borys.
Burynǵy munaıshy Talǵat Saqtaǵanov:
«Kozlov munaıshylardyń máselesi jóninde aıtqan joq».
«Varshavada Eýroparlament depýtattaryna jasaǵan Kozlovtyń úndeýinde Jańaózendegi ereýildeýshi munaıshylardyń máselesi jóninde aıtylmaǵan», dep Aqtaýdaǵy sot prosesinde kýáger retinde sóz sóılegen burynǵy munaıshy Talǵat Saqtaǵanov jetkizdi.
Al T.Saqtaǵanov Jańaózende ereýilge qatysýshylardyń belsendisi bolǵan jáne «Alǵanyń» jetekshisi Kozlovpen birge Varshavaǵa ushady, onda olar Eýroparlament depýtattarymen kezdesip, munaıshylardyń máselesin qozǵaýlary kerek bolatyn.
Alaıda ol: «Men bilmedim, árıne qazir sol jaqqa barǵanyma ókinemin. О́tken áńgimelerdiń bári bos sóz bop qaldy», dedi. Kozlov Eýroparlament aldynda sóılegen sózinde memleketti ǵana synap, al munaıshylardyń máselesi týraly bir aýyz sóz aıtpaǵan.
Germanııa úkimetiniń adam quqyqtary jónindegi ýákili M.Lıonıng:
«Eshqandaı problema bolǵan joq»
Aqtaýdaǵy sot barysynda arnaıy baspasóz-konferensııasyn Germanııa úkimetiniń adam quqyqtary jónindegi ýákili Markýs Lıonıng ótkizdi.
Markýs Lıonıng sóz arasynda sharanyń joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵanyn atap ótti.
Ol: «Sot ótip jatqan zalǵa kirýge bizge eshqandaı kedergi bolmady. Ishke erkin endik. Otyrys ashyq. Munda bizden ózge de halyqaralyq, sonymen qatar jergilikti uıymdar bar eken. Árıne, ishke kirý erkin boldy, sonyń arqasynda eshqandaı másele týyndaǵan joq… Meniń oıymsha beınekameralardyń qoıylǵany óte durys, prosestiń ashyq ótip jatqandyǵy da jaqsy», dedi.
Markýs Lıonıngtiń sózine qaraǵanda, «Alǵanyń» kóptegen ókilderiniń pikirine qaramastan, ol atalǵan prosesti «saıası» dep ataýdan aýlaq. «Men bul prosesti saıası nemese saıası emes dep aıta almaımyn, biraq saıasılandyrýdyń elementteri bar. Múmkin sottyń sheshimi qylmystyq jaýapkershilik aıasynda ótetin shyǵar… Árıne, ótken jylǵy jeltoqsan aıyndaǵy oqıǵadan keıin tekseris júrgizgen túrli komıssııalar qurylǵany anyq», dedi.
Qazaqstandaǵy AQSh elshiliginiń janyndaǵy saıası-ekonomıkalyq bólimniń qyzmetkeri Djessıka Lını IаrchıEv:
«Sot otyrysy ashyq túrde júrgizilýde»
Sonymen qatar, V.Kozlov, A.Amınov jáne S. Saparǵalı isi boıynsha sot otyrysyna Qazaqstandaǵy AQSh elshiliginiń janyndaǵy saıası-ekonomıkalyq bólimniń qyzmetkeri Djessıka Lını Iаrchıv qatysty.
Sot qaraýy aıaqtalǵan soń ol jýrnalıstermen shaǵyn brıfıng ótkizip, Aqtaýǵa kelgendegi negizgi maqsaty – sot prosesin baqylaý ekendigin aıtty.
D.Iаrchıvtiń sózine qaraǵanda, AQSh elshiligi bul iske jáne jalpy Qazaqstan Respýblıkasynda júrgizilip jatqan sot reformasy barysyna basa nazar aýdaryp otyrǵan kórinedi. Sondaı-aq, brıfıng barysynda Djessıka Iаrchıev, sot tyńdaýynyń júrgizilý barysyna kóńili tolatynyn jetkizdi.
«Biz sot otyrysynyń ashyq rejimde ótkizilip jatqandyǵyn qýana ataımyz. Biz bul sotqa qatysý kezinde nemese ózge de bir jaǵdaılarda kedergilerdi baıqaǵan joqpyz».
Mine, osylaısha halyqaralyq baqylaýshylar Aqtaýdaǵy sot otyrysyn oń baǵalap otyr. Bul Qazaqstannyń quqyqtyq damýyndaǵy mańyzdy qadam bolyp tabylady.
Anyqtama:
Sot qaraýy bastalǵan kezden sot aıyptalýshyǵa Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasymen kepildik berilgen qorǵaýǵa quqyq, ózindik saılaý jáne ózindik ustanymdy saqtaý, kásiptik zań kómegin alý, dálelderdi keltirý jáne olardy zertteý, ótinish berý, sotqa aýyzsha jáne jazbasha túrde túsinik berýdi qamtamasyz etti.
Sotta istiń barlyq jaǵdaıy shynaıy ári jan-jaqty muqııat zertteldi, taraptardyń teńdigi jáne jaryspalylyq tolyq saqtaldy.
Sot qaraýy ashyq túrde júrgizildi, oǵan kez kelgen adamǵa qatysýǵa múmkindik týdy.
Proseske barlyq BAQ, qoǵamdyq birlestikter men uıymdardyń ókilderi qandaı elden jáne kózqarastary men pikirleri qandaı ekendigine qaramastan jiberildi.
Máselen, proseske «Alǵa» tirkelmegen partııasynyń múshesi (N.Joldasov jáne basqalar), quqyq qorǵaýshylar: J.Qýanyshalın, E. Jovtıs, sheteldik quqyq qorǵaýshylar: Blekmen Leonel Frensıs, Rýbı Santhoý, Marııa Mýsına (Ulybrıtanııa) úzdiksiz qatysty.
Sondaı-aq, proseske A. Shormanbaev (Adam quqyǵy hartııasy» QQ), P.Dýdın (táýelsiz baqylaýshy), G. Ageleýov («Lıbertı» QQ), B. Ábilov (JSDP «Azat»), Mıra Rıtmann («NRW» halyqaralyq quqyq qorǵaý uıymy), M.Boqaev («Jańaózen-2011» halyqaralyq komıteti), E. Jovtıs («Adam quqyǵy jáne zańdylyqty saqtaý jónindegi qazaqstandyq halyqaralyq bıýro»), Grıgorıı Engels, Kobýs Lýkas (Polsha, quqyq qorǵaýshylar), Iens-Mıhael Karsten, Tobıas Markýs, Mıshel Marıa, Felıks German, Sebastıan Býh, Maıer Stefan, A.A.Shanıeva (Qazaqstandaǵy Germanııa elshiliginiń ókilderi), Bleık Djeıms, Tomas Donald, Iyldyz Laılıa (Qazaqstandaǵy Ulybrıtanııa elshiliginiń ókilderi) qatysty.
Al buqaralyq aqparat quraldary arasynan proseske «Teleradıo» TRK, «31-arna», «Stan-TV», «Qazınform» aqparattyq agenttigi, «Respýblıka», «Blogger», «Bnews.kz» jáne gazetterden «Golos Respýblıkı», «Medıagrýpp E», «Assosheıter press SShA», «Jas Alash», «Dıdar» gazeti ókilderi jıi qatysty.
Osylaısha atalǵan proseste ashyqtyq pen jarııalylyq tolyqtaı qamtamasyz etildi.