Qartaıǵandaǵy qyzǵanysh

Sársenbi, 8 aqpan 2012 7:54

Ol ómirdiń kútpegen jaılarǵa toly ekendigin oıly janaryn bir núk­tege qa­daı otyryp, tosyn áńgimesine arqaý etti. Keıipkerimiz – jetpistiń jýan ortasyn­daǵy qarııa. Aqsaqal sal­dyrap qalǵan qýshıǵan denesin tik­teı almaı, selkil­degen qoldaryn áreń yrqyna kóndirip, arakidik óz oıynan ózi shoshynǵan kúı­men úreılenip, aýyq-aýyq óksik qysqan­da jótelge bý­lyǵyp ábigerlendi. Mańdaı qyrty­sy­na monshaq teri irkilip qal­ǵan­da, oramalymen sydyra súrtip qoıady.

Sársenbi, 8 aqpan 2012 7:54

Ol ómirdiń kútpegen jaılarǵa toly ekendigin oıly janaryn bir núk­tege qa­daı otyryp, tosyn áńgimesine arqaý etti. Keıipkerimiz – jetpistiń jýan ortasyn­daǵy qarııa. Aqsaqal sal­dyrap qalǵan qýshıǵan denesin tik­teı almaı, selkil­degen qoldaryn áreń yrqyna kóndirip, arakidik óz oıynan ózi shoshynǵan kúı­men úreılenip, aýyq-aýyq óksik qysqan­da jótelge bý­lyǵyp ábigerlendi. Mańdaı qyrty­sy­na monshaq teri irkilip qal­ǵan­da, oramalymen sydyra súrtip qoıady.

«Men ómirge nesine keldim!– dep keıde býynyp kete jazdaımyn. Arym al­dyn­­daǵy esepten jaltaryp, kúıip-pise­min»,– degen ol ótken qateligine ólerdeı naly­­ǵanymen, qolymen emes, júregimen iste­gen isin ǵumyr boıy jan-dúnıesimen qa­­laı kóterip júrge­nine ózi tań qalyp, ne de bolsa aıtýǵa bekingenin moıyndap otyr.Aıtpaı jatyp, bárimizdiń unjyr­ǵa­myzdy túsirip, eńsemizdi ezip ji­bergen bul ne sumdyq oqıǵa eken dep, bas­tap­qy­da asa shoshynǵanymyzben, ile áýestik bı­lep, amalsyz qulaq tos­qan boldyq qoı.Sondaǵy jan kúıdirgisi mynaý eken. Qyzǵanysh túbi – tuńǵıyqqa qa­laı shym-shym batqanyn, mine, araǵa on jyl tús­kende alańǵasarlyqpen ań­ǵaryp otyr­ǵan jaıy bar. Buǵan shekti qyz­ǵa­nysh ıttiń ne ekenin múlde sezbeı ke­lipti ǵoı. Adal jary qasynda. Aqyl­dy. Minezge baı. Qyzǵanatyndaı bir oǵash qylyǵy bolmapty. Eki júrek al­ǵashqy senisken sertinen esh aıny­ma­ǵan. Qaıta, jyldar bederimen bir qa­mytqa myqtap moıyn­synyp, be­kem­dene túsken. Ajyratatyn kúsh joqtaı.Bári beker bolyp shyqty. Jas ıispen maýyǵyp, kári mahabbat júndeı tútildi. Týyrlyqta báıbishesiniń jany sabalanyp, beti osylyp qala berdi. Bul áýleki ózinen otyz jas kishi kóńilde­siniń qo­ly­na kelip kirdi. Sóıtip, oınaqtaǵan kári túıeniń ot basqanynan bergi on jylda ol sal aýrýdaı ornynan qıralańdap kó­te­riletin pushaıman halge jetti. Daǵa­ra­daı úıde jalǵyz qaldy. Sylańdaǵan su­lýy kóz súzgen basqamen súıkenisip jo­ǵal­dy. Balalary ákesimen qatynasyn short úzdi. Endigi bar taýqymeti kútýshi kempirde qaldy. Onyń ózi áreń súı­retilip júr.Júregin kemirgen derti – qy­zǵa­nysh eken! Basybaılym dep anttasqan «baıtalyn» sekónt saıyn qyzǵanǵan eken. Qasynda otyryp qyzǵanǵany bir azap bolsa, kózinen tasa kezde de oıyna qyzǵanysh tamyzyǵyn tutatyp qoı­yp, arpalysady-aı kelip. Bolmaǵandy bol­ǵan­daı etip, oıynda oınatyp, óz­ge­men qabystyra qushtyrtyp, aımalata aıqas­tyryp, mahabbat otyna ońdyr­maı oma­qa­ta qulatady. Osyndaı kúı­gelektik on jylǵa sozylǵan soń ar men abyroıdy kúıedeı jalmap tynady eken. Esil-derti kúıinishti kórinis. Sanasy sandyraq oıdan sartap bolǵan. Júreginde bir túıir adal oıǵa oryn bolmaı qalypty-aý! Búkil bolmysy aramdyqpen, aılamen, aıarlyqpen, ózim­shildikpen, jala jabýmen, retsiz kinálaýmen, bas-kózsiz til­deý­men ýlanyp bitken eken. О́zge ómir qyzyǵy qalmaǵandaı. Kóńili kireýke­len­gen muń. Qysqasy, qyzǵanyshtan qanyna qaraıyp alǵan. Oıy da, boıy da qyz­ǵanyshqa qaqtala-qaqtala órtenip bitken aǵashtaı qara kúıik-kúıege shalynǵan. Yndyny, nıeti, yqylasy túgelimen qap-qara. О́ńine kóz toqtap bolmaıdy. Qa­typ, semgen. Qatygezdik taby kózdi kúıdirgideı qarıdy.Iаpyr-aý, mundaı keselge ushyrarmyn dep, oılap pa eken? Joq! Qolynan ja­sapty-aý! Sol túngi su­lýdyń qushaǵy… Mine, qaýsatyp bitken on jyl! Qalaı lezde óte shyqqan. Sóıtse, qyzǵan­shaq­tyq syrtqa shyq­paı qoımaıtyn ishki by­lyq eken. Qurt aýrýy eken. Mys qaza­nyndaı qaı­naı­tyn azap oty eken. Aqyl­dyń kózin baılap, júrek sózin bitep tas­tapty. Sol sumpaıy qaıda júrse – urys sol jerde órbıdi-mys. О́shpendilik ılik­se de – qyzǵanshaqtyqqa daýa joq eken. Qyzǵanshaqtyqqa uryný – betsiz­dik­tiń belgisi deseıshi. Shybyn janyn úıirgen jas ıisine «aqyldysyń» dep, kóptirtip, kópshik qoıyp kelipti. Ese­sine ózi saıaz aqyldyń sazyna úıelep qalyp­ty. Endi ózin bul uıyqtan nendeı kúsh tartyp shyǵararyna jetesi jetpeı­tin­deı! Bitti. Sóndi. О́shti…Qyzǵanyshtyń mıdy keýlep, úńgip, kebek qyp tastaıtynyn janymen tú­sin­gendeı. Ne qaıyr? Kesh kúıgelek­tenipti. Quty qashqan otbasyn bylaı qoıǵanda, balalary men nemerelerine «tas júrek» atanǵanyn aıtpaǵanda, el kózine tiktep qaraı almaıtyn pushaı­man halge jetti. О́z-ózinen qýysta­na­dy. Adam ataýlyǵa meıirimi joǵalǵan. Týystyq, iliktik qaty­nastyń tini týralyp qalǵan. Basy – bos úrlengen shar ispetti. Báriniń túbine jetken – qyz­ǵanysh qıǵylyǵy. Uıat pen ar-na­mys­tyń kúretamyryn qıyp tas­tapty. Adam­dyqtyń kóleńkesi ǵana qal­ǵan. Oba derti eken – bul omyraý­la­ǵan qyz­ǵanysh! Pálesimen ketsin deseń de, ózin omaqata qulatyp, typyrlatpaı qyl­ǵyndyryp jatyr. Endi, bári kesh, kesh!..Shaldyń ábden óleýsiregen júzine tike qaraýdan qaımyqqan áńgime tyń­daýshynyń biri ishin qaryǵan ókinish­ten sharasyzdyq tanytyp: «Qartaı­ǵandaǵy qyzǵanyshtan saqtasyn» dedi de tili tobarsyp, túkirigine shashalyp, syrtqy esikke jónele berdi…Qaısar ÁLIM.