Beısenbi, 12 sáýir 2012 7:29
Dáriger – fılosof. Danalyq pen medısınanyń aıyrmashylyǵy onsha kóp emes.
Gıppokrat.
Ol jemisi mol, sabyrly sary kúzde ómirge keldi. Sonyń da áseri bolar, minezi de sol kúzdeı salmaqty, eńbegi de sol kúzdeı jemisti. Aqbas shyńdaryn kún súıgen Alataý baýraıyndaǵy arman qala Almatyda ásem úıler aýlasynda baldan tátti balalyǵyn ótkizdi.
Beısenbi, 12 sáýir 2012 7:29
Dáriger – fılosof. Danalyq pen medısınanyń aıyrmashylyǵy onsha kóp emes.
Gıppokrat.
Ol jemisi mol, sabyrly sary kúzde ómirge keldi. Sonyń da áseri bolar, minezi de sol kúzdeı salmaqty, eńbegi de sol kúzdeı jemisti. Aqbas shyńdaryn kún súıgen Alataý baýraıyndaǵy arman qala Almatyda ásem úıler aýlasynda baldan tátti balalyǵyn ótkizdi.
Oıhoı, ol kezdegi qala aýlalary qandaıdy?! Tamsandyryp, taq etkizer tańdaıdy. Tańǵajaıyp bir álem edi ol! Onyń oıyn balasy kezinde Almaty aýlalarynda ózgeshe bir ǵajaıyp aýra bolatyn. Tazalyǵy tańǵy shyqtaı ol aýlalar oıyn balalaryn dostastyryp, bolattaı berik birlikke baýlyıtyn. Bir aýlanyń balǵyndary bir aǵanyń balasyndaı bolatyn. Olar oıyn-saýyqtyń ár salasynda jarysqa túsip, óz aýlalarynyń mártebesin asqaqtatatyn. Aýla namysy olardyń óz namysyna aınalyp, balaýsa balǵyn shaǵynda-aq jigerlerin janydy.
Onyń taǵy bir baqyty ónegeli ot basynda ómirge keldi. Elge tanymal er azamattyń – jany jaısań, jaly bıik jaqsy ákeniń tárbıesin kórdi. Shetelderde demeı-aq qoıaıyq, Qazaqstanda Kákimjan Qazybaevty bilmeıtin kózi ashyq, kókiregi oıaý jan joq shyǵar, sirá. Iá, Kákimjan aǵa el tanyǵan er azamat, belgili qoǵam jáne memleket qaıratkeri, kórnekti qalamger edi. Anasy da osal emes, elimizdegi bilikti, belgili ustazdardyń biri – Orynsha Qarabalına. Ol kisi derekti, halyqqa kerekti kitaptarymen tanylǵanyn aıta ketsem deımin.
«Jigittiń jaqsysy – naǵashydan, úıdiń jaqsysy – aǵashynan» depti dalanyń dana qarttary. Nurtastyń týǵan naǵashysy Uzaqbaı Qulymbetov ul múddesinen ult múddesin joǵary qoıǵan qaıratker. Sonysymen alty alashtyń aıaýlysyna aınalǵan tulǵa. Tektiden tekti týmaı ma, tárbıesi jaqsy tektiler ata jolyn qýmaı ma? Teginde, adam – óz ortasynyń jemisi. Bizdiń keıipkerimiz – Nurtastyń aldymen Adam, sosyn bilikti maman bola bilýi der edik.
Aýrý-syrqaý adam janyn kúızeltpeı qoımaıdy. Dimkas bıleýshiden densaýlyǵy myqty qarapaıym sharýa áldeqaıda baqytty. «Birinshi baılyq – densaýlyq, ekinshi baılyq aq jaýlyq, sosynǵy baılyq – on saýlyq» dep atam qazaq tegin aıtty deısiń be? Synaqtar alańyna aınalǵan, ekologııasy syn kótermeıtin, keı jerlerde, ásirese, malshy qaýym sý ornyna ý ishken Qazaqstanda densaýlyǵy júz paıyz jaqsy, tepse temir úzetin adam az bolar. «Densaýlyqtyń qadirin aýyrǵanda bilersiń» degen ras. Kúnderdiń bir kúninde ózge yńqyl-syńqylǵa óttegi tastyń «kóterilisi» qosylyp, qınaı bastady. Ony alyp tastamasa qaýipti desti biletinder. Mundaıda bilikti dáriger izdeısiń. «Qazaqstanda Nurtas Qazybaevtan asqan hırýrg joq» desti aqyl qosqan kisiler. Pyshaqqa túsý ońaı emes. Qyl ústinde turǵan taǵdyryńnyń tizginin kim kóringenge ustata almaısyń ǵoı. Men endi ózim syrttaı ǵana biletin Nurtas Qazybaevty zertteı bastadym. Bul 2004 jyldyń kúzi edi.
Anyq bilgenim, osy kezge deıin Qazaqstanda, Reseıde bilim alǵan ol – AQSh-ta, Shveısarııada tájirıbeden ótipti. Germanııa, Izraıl, Fransııa syndy órkenıetti elderde bolyp, jaqsy jetistikti boıyna sińiripti.
Eńbek jolyn Almatydaǵy ortalyq qalalyq klınıkalyq aýrýhanada qatardaǵy dáriger-hırýrg bolyp bastaǵan Nurtas 2004 jyldyń kúzinde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Is basqarmasynyń ortalyq klınıkalyq aýrýhanasyna hırýrgııa bóliminiń meńgerýshisi bolyp barady. Bul kezde onyń joǵary sanattaǵy dáriger dárejesi bar, medısına ǵylymynyń kandıdaty eken. Qaıda barsam da, kimmen sóılessem de ol jaıly tek qana jyly sózder estidim.
«On hırýrg ot Boga», – dedi orys áriptesi.
«Onyń qoly naǵyz otashynyń qoly», – dedi qazaq dárigeri.
«Ol nebir qıyn operasııalardy jasap júr, jaýapkershilikti qatty sezinedi. Tájirıbesi men bilimi mol», – deıdi ol jumys isteıtin úlken ujymynyń sol tustaǵy basshysy Bekmahan Quralbaev.
«Qoly jeńil», – dedi ol ota jasaǵan kisiler.
Ota jasatýǵa bekingen men endi onyń ózimen kezdestim. Ekeýimiz uzaq áńgimelestik.
– Hırýrgtiń eńbegi – bul shahterdiń, buǵan qosa matematıktiń jáne ár júrisin oılap júretin shahmatshynyń eńbegi, – dedi Nurtas oılana sóılep.
– Aýrý adamnyń taǵdyry dáriger qandaı sheshim qabyldap, qalaı emdeıtinine baılanysty. Qazirgi damyǵan tehnologııaǵa qaramastan dáriger óneri sheshýshi ról atqarady. Jańa jyldy operasııa ústelinde qarsy alǵan keziń boldy ma? – dep suradym men.
– Bolǵan, – dedi oıly janary jarq etken Nurtas. – Ásirese, ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldary ondaı sátter kóp boldy. Kapıtalızmmen birge atys, shabys, kisi tonaý, pyshaqtap ketý, reket degen páleler keldi ǵoı. Sondaı kúnderde el shampan iship jatqanda birer jańa jyldy operasııa ústelinde qarsy alǵanym bar.
– Siz telefondy qushaqtap jatyp uıyqtaıdy deıdi biletinder. Dáriger degen halyqqa qyzmet ete júrip óz múdde, óz qyzyǵyn ózgeler úshin «qurban» etetin qıyn mamandyq, asa aýyr jumys qoı. Dáriger bolǵanyńyzǵa ókinbeısiz be?
– Esh ókinishim joq. Adamǵa ómir syılaýdan asqan baqyt bar ma? Osy ýaqytqa deıin anyq kózim jetip, kóńilime myqtap toqyǵanym: ómirdegi kóp qyzyqtardan shet qalmaı jaqsy dáriger bola almaısyń.
– Táýliktiń kez kelgen ýaqytynda tósekten turǵyzyp, ota jasaýǵa shaqyrady dep estımiz. Sol ras pa? Ras bolsa sondaı shıyrshyq atqan tynymsyz jumysta sharshap-shaldyqpaıtyn adam temir emes qoı. Tipti, sol temir de tozady. Sol aýyrlyqty qalaı jeńesiń?
– Dárigerge bosańsýǵa bolmaıdy, – dep jyly jymıdy Nurtas. – Sharshaǵan shaqtaǵy kúsh-qaıratymdy sport, sonyń ishinde salt atpen júrý, Shymbulaqqa baryp shańǵy tebý, fýtbol oınaý arqyly qalpyna keltiremin.
Nurtas Qazybaev jaıly qaǵazdaǵy málimetter men zamandastar aıtqan sózderdiń shyndyǵyna osy áńgimeden soń kózim jetip, ota jasatýǵa bekindim. О́tinishimdi qabyl alǵan ol:
– Aǵa, qoryqpańyz. Bári sátti bolaryna senińiz, – dedi.
Sóıtip, Nurtas Qazybaev jasaǵan ota sátti ótip, kózimdi ashqanda janymda otyrǵan meıirbıke:
– Mana tańerteń Nurtas aǵa kelip, jaǵdaıyńyzdy bilip ketti. «Birer saǵattan soń aǵań oıanady. Sol kezde taǵy da kelemin degen. Qazir kelip qalar, – dedi.
Meıirbıke qyz aıtyp aýzyn jıǵansha Nurtas ta kirip keldi kúlimsirep.
– Aǵa, qalaısyz? – dedi betime úńilip.
– Shúkir, Nureke, shúkir. Jaqsymyn. Palataǵa qashan kóshiresiń?
– Búginshe osynda bolyńyz. Erteń óz ornyńyzǵa barasyz, – dedi Nurtas.
Sol joly palatada da onshaqty kún jattym. Nurtas baýyrym kún saıyn kelip, qas-qabaǵyma qarap, jyly-jyly sózimen de emdep júrdi.
«Adamnyń janyn emdeseń táni de tez saýyǵady», – deıdi eken Nurtas áriptesterine.
– Seniń saýsaqtaryń – shıpagerdiń naǵyz saýsaǵy, – depti bir lezdeme kezinde bas dáriger.
– Mýzykaǵa beıim saýsaq otaǵa da ońtaıly bolatyn shyǵar, – depti Nurtas.
Arada jeti jyl ótkende ekinshi ret ota jasatýǵa týra keldi. Bul joly júrekke. Taǵy da Nurtasqa keldim.
– Júrekke ota kerek bolyp tur – dedim Nurtasqa.
– Júrekke basqa jigitter jasaıdy.
Osy áńgimeden soń, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Is basqarmasynyń ortalyq klınıkalyq aýrýhanasyna Danııar esimdi jas dáriger júregime ota jasady. Ota jasaý kezinde de, odan soń da Nurtas janymda boldy. Sóıtip, ol óziniń qyzmettik mindetine jatpaıtyn azamattyq paryzyn da adal atqardy. Mundaı sergektik pen janashyrlyqtan aınalyp ketpeısiń be?!
Men biletin Nurtas Kákimjanuly burynǵy bıiginen tómendegen joq. Qaı qyrynan qarasań da órlep, ósip barady. Búginde ol sol Prezıdent Is basqarmasynyń ortalyq klınıkalyq aýrýhanasy bas dárigeriniń hırýrgııa jónindegi orynbasary. BAQ-ta jarııalanǵan alpystan astam ǵylymı jumystyń avtory. Birneshe jańalyqtaryna patent alǵan óz isiniń bilgiri. «Eńbektegi erligi úshin» medaliniń, «Qurmet» ordeniniń ıegeri. Jubaıy Sholpan Myrzahanqyzy Kárimova ekeýi qyzǵaldaqtaı qulpyrǵan eki qyz, ultyn súıer ulan bolar bir ul tárbıelep otyrǵan ónegeli otbasy.
Eń bastysy – ol on myńǵa jýyq ota jasap, talaıdy ajaldan arashalap alǵan, talaı naýqasty aıaǵynan tik turǵyzǵan asa bilikti, asqan meıirimdi dáriger. Áriptesteriniń sózimen aıtsaq: «Vrach ot Boga».
Sábıt DOSANOV.
ALMATY.