KО́PShIL DE SYRShYL EDI

Qazaq-qytaı memlekettik shek­arasyna jaqyn ornalasqan shaǵyn ǵana aýyl – Úlken dı­­qannan elimizge tanymal azamat­tar kóp shyqty. Aralarynda ǵalym da, aqyn da, jazýshy da, batyr da bar. Osynaý kıeli topyraqta dúnıege kelip, óziniń parasat-paıymymen, uıym­das­tyrýshylyq qabilet-qarymymen erekshelenetin aza­mattyń biri – Imanbek Baıtileýov bolatyn... О́mir jolyn, eńbek jolyn tarazylaıtyn bolsaq, Imanbek aǵanyń qamshynyń sabyndaı qys­qa ǵumyrynda artyna qal­dyr­ǵan, keıingi urpaqqa úlgi-ónege bolatyn is-sha­ralary jetip artylady. Men ony oıdan quras­ty­ryp otyrǵan joqpyn. Biz bir aýylda týyp, bir mek­tepte oqydyq. Aǵa-ini bolyp syılastyq. Qýanyshymyz da, qaıǵymyz da ortaq boldy. Bal­dáýren balalyq shaǵymyz Úlken dıqan aýylynda birge ótti. Imanbek Baıtileýovtiń aýdan ǵana emes, oblys aýmaǵyna keńinen tanyla bastaýyna onyń jaýap­kershilikti shyn sezine otyryp, qolǵa alǵan jumys­taryn baıypty atqara bilgendigine tikeleı baıla­nysty. Aǵanyń eńbek joly birsydyrǵy jaǵdaıda ótken joq. Orta mektepti oıdaǵydaı aıaqtaǵan soń, ujymsharda jumys istedi. S.M.Kırov atyndaǵy mem­lekettik ýnıversıtettiń tarıh fakýltetin bitir­gennen keıin Uıǵyr aýdanynyń ortalyǵy – Shonjy selosyndaǵy mektep-ınternatta tárbıeshi boldy. Aıtar oıy bar, ustanymyn ashyq bildiretin kadr qashanda kerek. Imanbektiń osy qasıetteri aýdan basshylarynyń nazarynan tys qalmady. Arada birer jyl ótken soń, oǵan Uıǵyr aýdandyq halyqtyq baqylaý bóliminiń ınspektory qyzmeti usynyldy. Bul jumysty ol jan-tánimen atqaryp, halyq pen qoǵam múddesin qorǵady, sol úshin kúresti. Bilikti kadr, jaqsy maman barlyq salaǵa da qajet. 1977 jyly ol Uıǵyr aýdandyq partııa komıteti úgit-nasıhat bóliminiń nusqaýshylyǵyna bekitildi. Osy jumysty úsh jyl qatarynan istep, partııa jumysynda birshama tájirıbe jınaqtady. Odan keıin aýdandyq partııa komıteti saıası-aǵartý bólmesiniń meńgerýshisi qyzmetin atqardy. Imanbek Baıtileýov keıindep Podgornoe selolyq keńesiniń tóraǵasy jáne Uıǵyr aýdandyq mádenıet bóliminiń meńgerýshisi bolyp jemisti eńbek etti. Sol jyldary jalyndaǵan jas maman iskerliginiń, uıymdastyrýshylyǵynyń arqasynda aýdan kólemine tanyla bastady. Al 1986 jyly Imanbek Baıtileýov “Besqaraǵaı” ujymsharynyń tóraǵalyǵyna taǵaı­yndaldy. Bul jyldary kóptegen qıynshy­lyqtar aldymyzdy orap turǵan bolatyn. Soǵan qaramastan ol “Podgornoe” ataýyn ózgertip, onyń ornyna aýyl­dyń tarıhı ataýy “Qyrǵyzsaıdy” qaıtarýǵa kúsh saldy. Qazir bul aýyl “Qyrǵyz­saı” dep atalady. Atam qazaq “Ákim bol, hal­qyńa jaqyn bol!” dep aıtqan ǵoı. Imanbektiń bolmys-bitimi, adamı qasıeti naq osy jyldary ashyldy. Aýyl men aýdan ǵana emes, oblys pen respýblıkaǵa ta­nyla bastady. Onyń is-táj­i­rıbeleri ózge sharýa­shylyqtarǵa úlgi-ónege retinde usynyldy. Mysaly, ol “Qyr­ǵyzsaı” keń­sha­­rynyń bólimshesi Rahat aýy­lyndaǵy segiz jyldyq mektepti on jyldyq mektepke aınaldy­rý­ǵa kúsh-jiger jumsady. Senbilik uıymdastyryp, bilim mekemesine qosymsha ǵımarattar salýdyń basy-qasynda boldy. Sonymen qatar, bólimshede maman-kadr­lar­dy turaqtandyrý maqsa­tynda turǵyn úıler men jataq­hana salyp berdi. Oqýshylardy kúndelikti ystyq tamaqpen qamtamasyz etý uıymdastyryldy. Osy jumystardyń barlyǵy ujymshar esebinen uıymdastyryldy. Qyrǵyzsaı orta mektebine 20 gektar alqap bergizip, onda kartop, basqa da kókónis túrleri ósirildi. Sondaı-aq Imanbek Baıtileýov demeýshilik sharalarǵa da únemi qatysyp kelgen-di. Máselen, onyń demeýshilik etýiniń arqasynda bir­qatar mektep muǵalimderi men oqýshylar elimizdiń kórnekti jerlerin, sondaı-aq shetelderdi aralap qaıtty. Bulardan bólek ol Astana men Almaty qalalarynda oqıtyn qyrǵyzsaılyq stýdentterdiń kelip-qaıtý jola­qysyn da kótergen bolatyn. Imanbek Baıtileýov ujymshar tarap, árkim óz tirshiligin kúıtteýge baǵyt ustanǵanda da bilikti basshy ekendigin tanyta bildi. Sharýa qojalyǵyn qurýshylarǵa aqyl-keńester berdi, olarǵa durys jol siltedi. Sonyń nátıjesinde aýylda isin ilgeri bastyryp, jaqsy jumys istep kele jatqan sharýa qojalyqtary barshylyq. Sonymen birge, Imanbek Baıtileýov ónerdi nasıhattaý sharalaryna da belsene qatysty, demeýshilik qoldaý kórsetti. Buǵan onyń Abaı Qunanbaıulynyń 150 jyldyǵyna jáne “Uıǵyr muqamy” baıqaýynyń ótýine demeýshilik kórsetýi dálel bolady. Búginde Qyrǵyzsaı aýylynyń turǵyndary Imanbektiń kezinde atqarǵan jumystaryn saǵynysh­pen eske alady. “Jazerke” ansambliniń qurylýyna, onyń aýdan men oblys aýmaqtarynda óner kórse­týlerine uıytqy bolǵan da, demeýshilik kórsetken de Imanbek bolatyn. Aǵanyń el úshin, jeri úshin atqarǵan jumystary óz baǵasyn aldy. Aýdandyq, oblystyq máslıhattardyń depýtaty bolyp saılandy. Sonymen qatar, ol aýdandaǵy “Urpaq paryzy” birlestigin de uıymdastyrdy. Abzal aǵanyń armany asqaq edi. Tosynnan kel­gen ajal Imanbekti aramyzdan alyp ketti. Ar­tynda aıaýly jary Baıan, ul-qyzdary Ásel, Ásem já­ne Erbol qaldy. Bular aǵanyń izin jalǵastyrýshylar. Almaty oblysy, Uıǵyr aýdany. Álısultan QULANBAI.