Tý ustaýshy Nurmahan – aty ańyzǵa aınalǵan Balýan Sholaqtyń tikeleı urpaǵy

Tý ustaýshy Nurmahan – aty ańyzǵa aınalǵan Balýan Sholaqtyń tikeleı urpaǵy

Beısenbi, 14 maýsym 2012 7:14

DÚBIR

Olımpıadaǵa 43 kún qaldy

Balýan Sholaq (shyn aty-jóni Nurmaǵambet Baı­myrzauly) sonaý 1864 jyly Moıynqumdaǵy Han­taýy­nyń irgesindegi Dala­qaı­nar aýylynda dúnıege kelipti. Biraq ákesi Baı­myrzanyń Kókshetaý óńiri­ne qonys aýdarýyna baılanysty, bala Nurmaǵam­bet Saryarqanyń shuraı­ly aımaqtarynyń biri –Kókshetaýda erjetip, balýan, aqyn, ánshi, kompozıtor jáne jelmen jarys­qan qylquıryqtyń qula­ǵyn­da oınaıtyn ámbebap jigit bolyp ósedi.

 

Beısenbi, 14 maýsym 2012 7:14

DÚBIR

Olımpıadaǵa 43 kún qaldy

Balýan Sholaq (shyn aty-jóni Nurmaǵambet Baı­myrzauly) sonaý 1864 jyly Moıynqumdaǵy Han­taýy­nyń irgesindegi Dala­qaı­nar aýylynda dúnıege kelipti. Biraq ákesi Baı­myrzanyń Kókshetaý óńiri­ne qonys aýdarýyna baılanysty, bala Nurmaǵam­bet Saryarqanyń shuraı­ly aımaqtarynyń biri –Kókshetaýda erjetip, balýan, aqyn, ánshi, kompozıtor jáne jelmen jarys­qan qylquıryqtyń qula­ǵyn­da oınaıtyn ámbebap jigit bolyp ósedi.

Búginde Shý aýdanynyń ortalyǵy Tóle bı aýyly­nyń ortalyǵynda Balýan Sholaq atanǵan Nurmaǵam­bet Baımyrzaulynyń alyp eskertkishi tur. Ol ásem alleıamen kómkerilgen áde­mi alańǵa ornalasqan. Balýan eskertkishiniń qasyn­da salmaǵy 1050 kılogram bolatyn, el-jurty «Balýan Sholaq osynda kelgende kóterip, qalyń qaýymdy qara kúshine tánti etken qara tas» atap ketken úl­ken tas qoıylǵan. О́ıtkeni, tepse temir úzetin Nurma­ǵam­bet alǵashqy múshe­linen bastap-aq qara kúsh ıeleriniń ataǵynan ımenbeı kúreske shyǵyp, jıyn-toı dýmanyna jınalǵan jurt­ty jeńisimen jelpin­dire bastaıdy. Sondaı-aq dala mádenıeti men salt-dástúrine ózindik úlesin qosyp, eýropalyq sırk ónerin qyr qazaq­tarynyń sáıgúlik ústindegi saıyp­qy­randyǵymen jetildire túsedi. Al dombyra sher­tip, án aıtýdaǵy óneri óz aldyna bir tóbe bolǵan ol 1913 jyly kindik qany tamǵan atame­kenine at basyn buryp, osy saparynda aımaǵyn án-jyryna bóle­gen qazaq bulbuldarynyń biri Kenen Ázirbaevqa aq batasyn beredi.

Aıtaıyq degenimiz, mi­ne, osy ataqty Balýan Sho­laqtyń tikeleı urpaq­ta­rynyń biri, grek-rım kúresi­nen álem chempıona­tynyń eki dúrkin qola júl­degeri, Azııa oıynda­rynyń jeńimpazy Nurma­han Tinálıev jýyrda kin­dik qany tamǵan Jambyl oblysyna, onyń ishinde Shý aýdany jurtshyly­ǵy­na taǵzym ete keldi. Nur­mahannyń ákesi marqum Anarbek te kezinde qazaq­sha kúreske túsip, Shý óńi­rindegi «túıe balýan» atanǵan alyptardyń biri bolǵan. Sporttyń kúres jáne boks sııaqty jankesh­tilikti talap etetin qıyn túrleriniń jankúıeri bol­ǵan Anarbek 2002 jyly, Nurmahan 14 jasqa tol­ǵan­da Almaty qalasyn­daǵy «Dáýlet» sport mek­tebine beripti.

Sodan beri arada synaptaı syrǵyp, mine, on jyl da óte shyqty. «Dáý­let» kúres mektebiniń kile­mine beldesýge shyq­qan kezde nebary 54 kg salmaqtaǵy bala, búginde alty alash ardaqtylary úmit artqan alyp azamat atanyp, el namysyn 120 kg salmaqta eń úlken jarystarda qorǵap júr. Bir kezderi «shirkin, men de osy balýan sııaqty bolsam eken» dep armandaǵan Georgıı Sýrsýmııa men Marat Turlyhanov jeke bap­ker­leri bolyp, qasynan tabyldy. Ásirese, Marat aǵasynyń qamqorly­ǵy shek­siz. Jaraqatyn emdetti, Reseı quramasymen birge jattyǵýyna jaǵdaı jasap, Máskeýdiń tórinen páter jaldap turýyna kómektesti.

«Alystan alty jasar bala kelse, alpystaǵy aqsa­qal sálem beredi» degen. Shý aýdanynyń ákimi Ilııas Tortaev esimi el aýzynda júrgen balýan men onyń anasy, aýdandaǵy ulaǵatty ustazdardyń biri Jumagúl Rátjan­qyzyna ata jolymen izet jasap, qurmet kórsetti. Balýan Sho­laq atan­ǵan keshegi ǵa­syr­lardaǵy Nurma­ǵam­bet pen Azııa chempıony, álem birinshiliginiń júldegeri atanǵan búgingi Nurmahan­nyń atajurty – Dalaqaı­nar aýyly. Osy aýyldyń aqsaqaly J.Baltabaev pen aýdandyq ardagerler uıy­mynyń tóraǵasy S.Záýir­bekov London Olımpıadasyna tóskeıde maly, tó­sek­te basy qosylǵan Almaty oblysynyń atynan attanǵaly otyrǵan oǵlan­daryna aq jol tilep, «Me­niki, seniki deıtin eshteńe joq. Qýanysh ortaq, jeńis ortaq, jeńimpaz ortaq. Tý­ǵan elińe tek qana jeńis­pen oral, botam», dep batalaryn berdi.

– Men Almaty qala­syn­daǵy sport mektebine oqýǵa barǵan alǵash­qy jyl­dary aýyldy saǵynyp, qaıtqym kelip turatyn. Biraq áke senimin aqtaý úshin jáne Qajymu­qan, Ba­lýan Sholaq atalarym ja­nyna jalaý etken ba­lýan­dyq ónerde jaqsy nátıjege qol jetkizip, el namysyn dúnıejúzilik arenalarda qor­ǵasam degen arman jigerimdi janyp, Almatyda birjola turaq­tap qaldym. Men úshin endigi úlken maqsat – tý­ǵan elim Qazaqstan jan­kúıerleriniń úmitin aqtap, London Olımpıadasynan júldemen oralý, – degen edi ol Shý óńirindegi kezdesý kezinde.

P.S. Qazaq balýany Nurmahan Tinálıev, qu­daı qalasa, Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń qo­ly­nan Memlekettik týymyzdy alyp, ony 27 shilde men 12 tamyz ara­lyǵynda Londonda óte­tin HHH jazǵy Olımpııa oıyndarynyń ashylý sal­­tanatynda dúnıe jú­zi­nen jınalǵan kópshilik aldyna ustap shyǵatyn bolady.

Kósemáli SÁTTIBAIULY,

«Egemen Qazaqstan».

Jambyl oblysy.