Sársenbi, 20 maýsym 2012 7:50
Dúbir
Olımpıadaǵa 37 kún qaldy
Qazaqstan Afına Olımpıadasynda jalǵyz altyn aldy. Jartylaı fınalda eki dúrkin Olımpıada chempıony, búkil Reseı bolyp tileýin tilep otyrǵan Oleg Saıtovtyń aptyǵyn basyp, fınalda Kýba qabylanyn tas-talqan etip utqan Baqtııar Artaev altynmen qosa eń úzdik boksshyǵa beriletin Barker kýbogin elge ákelip, jankúıerlerdiń kóńilin kóterip tastaǵan edi.
Sársenbi, 20 maýsym 2012 7:50
Dúbir
Olımpıadaǵa 37 kún qaldy
Qazaqstan Afına Olımpıadasynda jalǵyz altyn aldy. Jartylaı fınalda eki dúrkin Olımpıada chempıony, búkil Reseı bolyp tileýin tilep otyrǵan Oleg Saıtovtyń aptyǵyn basyp, fınalda Kýba qabylanyn tas-talqan etip utqan Baqtııar Artaev altynmen qosa eń úzdik boksshyǵa beriletin Barker kýbogin elge ákelip, jankúıerlerdiń kóńilin kóterip tastaǵan edi.
Baqtııarmen suhbattastyq. Búginde Jambyl oblystyq ákimdiginde apparat basshysynyń orynbasary bolyp júrgen jampoz Qazaqstan boks quramasyn kózden tasa etpeıtinge uqsaıdy.
– Altyn alýǵa úsh boksshymyzdyń ábden múmkindigi bar, – deıdi ol.
– Eń aldymen, árıne, Serik Sápıevti aıtar edim. Eki dúrkin álem chempıonynyń Olımpııa oıyndarynyń chempıony bolýyna Beıjińde shamasy jetip tur edi. 2006 jyly Dohada ótken Azııa oıyndarynda taılandyq Manýsty aıqyn jeńse de jeńisi urlanǵanyn ózińiz de bilesiz. Beıjińde shırek fınalda sol Manýs Bonjýmongty bas-kózge qaramaı tolassyz uramyn dep qarsy soqqyǵa kezigip qala berdi. Sál aqylǵa salyp, sál qorǵanysty kúsheıtkende kúmánsiz jeńetin edi bizdiń Serik. Sápıev únemi shabýylda júrip, ashyq qalady. Áıtsede, úsh raýnd boıy toqtaýsyz uratyn Serikteı boksshylar álemde sırek. Sonymen qatar, Londonda altynnan olja salýǵa Danııar Eleýsinov pen Ádilbek Nııazymbetovtiń qaýqary jetedi dep oılaımyn.
– Biz de seni Beıjińde eki dúrkin Olımpııa oıyndarynyń chempıony bolady dep oılap edik. Buǵan deıin beti eshkimnen qaıtpaǵan, eki dúrkin álem chempıony, ózi qatysqan barlyq halyqaralyq jarystarda birinshi orynnan túsip kórmegen Matveı Korobovty sharshy alańda tas-talqan ettiń. Taýy shaǵylyp kórmegen Matveı senen ońbaı jeńilgennen keıin áýesqoı bokstan ketti.
– Biraq, aǵylshyn boksshysynan jeńilip qaldyń deısiz ǵoı…
– Degim keledi. Buryn-sońdy aty-jóni jahandy dúrildetpegen boksshydan birinshi raýndta jeńilgennen keıin asyǵyp ketken sııaqtysyń. Alǵa qaraı enteleı berdiń. Aǵylshynǵa da keregi sol, ashylǵan sátterińdi qur jibermedi.
– “Buıyrmaǵanǵa qýǵan jetpeıdi” degen sóz bar ǵoı. Ras, taktıkalyq qateler jiberip qoıdym. Alǵashqy jyldary oılap qalsam, tún ortasynda ornymnan turyp ketetinmin. Keıin sabamyzǵa tústik qoı.
– Sosyn bapkerler talasty. Jattyqtyrýshyń Nurlan Aqúrpekovpen áńgimede ol “Aǵa-aý, Baqtııar qısyq urady. Jattyqtyrýshysy álsiz” dep Artaevty menen alyp qoıǵysy kelgender tabylyp jatyr”, dep nalyǵan. Biraq, eshkimniń qoıt-qoıtyna kónbeı, jattyqtyrýshyńdy aýystyrǵan joqsyń. Nurlan aǵań myqty bapker ǵana emes, júregi qyldaı názik, tula boıy sezimge sýarylǵan jaısań azamat qoı.
– Durys aıtasyz. Menen keıin de Ǵanı Jaılaýov bastaǵan serke jigitterdi úlken sportqa qosty. Keıbir oblystarda bir memlekettiń bapkerimen sany para-par jattyqtyrýshylar bar. Bári qosylyp, bir Aqúrpekovtiń daıyndaǵan shákirtterindeı boksshylar bermedi sportqa. Osyndaı nemquraıdylyq qynjyltady meni. Sport fýnksıonerleri ózara egesti qoıyp, áýeli qaltany toltyrýdy emes, el namysyn qorǵaýǵa jaraıtyn sańlaqtardy qarjylandyrýdy, memleket mártebesin asqaqtatýdy oılamaı sporttaǵy kóshimiz túzelmeıdi.
– О́ziń de sport basqarmasynyń tizginin ustap kórdiń. Jaraıdy, jas boldyń delik, oılaǵan josparlaryńdy júzege asyrýǵa múmkindigiń jetpedi delik. Sporttaǵy aǵalaryńnyń ishinen bólekteı alatyndaryń bar ma?!
– Árıne. Qyzylorda oblystyq sport jáne dene tárbıesi basqarmasynyń bastyǵy Sadyq Mustafaevty erekshe aıtar edim. Sadyq aǵa sport tizginin qolǵa almaı turǵanda Qyzylorda oblysy Olımpıadadan medal armandamaq túgili birde-bir ret lısenzııa ala almaıtyn. Qazir Ilıa Ilınsiz Olımpııa oıyndarynyń, álem chempıonattarynyń sáni kelmeıdi. Dáýlet degen inimiz grek-rım kúresinen álem chempıonatynyń qola medalin jeńip aldy. Aýyr atletter sabynda qazaq jigitteri kóbeıdi. Sonyń biri-jattyǵýda Ilıamen birdeı ziltemir kóteretin Almas О́teshov. Ol da Olımpıadaǵa barady. Rústem Sybaevtan keıin qanshama boksshylar ósip shyqty osy óńirde. Qaı jarysqa barsam, Sadyq aǵa sportshylardyń ishinde júredi. Talanttylarǵa jaǵdaı jasaıdy. Týǵan baýyryndaı janyna tartady. Sonyń arqasynda alaqandaı Qyzylorda oblysy olımpıadashy oblystardyń qataryna qosyldy. Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy Bolat Qyryqbaev aǵamyz jaıly da osylaı aıtýǵa bolady. Elshil, memleketshil. Biraq, Bekzat pen Muhtarhandy bergen qasıetti óńirde Birjan Jaqypovtan basqa jigitterdiń kórinbeıtindigi oılantady. Syrttyń ózine kereksiz bolyp qalǵan daıyn sportshysyn qınalmaı satyp alýǵa árkimniń aqyly jetedi. Shyn myqty bolsań, el ishindegi talantty tap, solarǵa jaǵdaı jasa. “О́z ulyń ózeginen tepseń de ketpeıdi” dep dana halqymyz bekerge aıtpaǵan bolar.
Qazaqstannyń ulttyq komandasy
– Durys eken. Paıymyń unady. Danııar Eleýsinov pen Ádilbek Nııazymbetovtiń altynǵa talasýǵa kúshi jetedi dediń. Olımpıada chempıony kóldeneń kók atty emes, kózi jetken soń aıtady dep qýanyp turmyz.
– Danııar Eleýsinov – óte talantty boksshy. Gýanchjoýda ótken Azııa oıyndarynda alty jekpe-jegin taza utyp, bir ǵana soqqy ótkizgen boksshy Azııa sportynda joq desem, qatelespespin. Biraq, sol Danııar el chempıonatynda ala-qula oıyn ótkizdi. Iаǵnı, ózine talabyn álsiretip alǵan. Boıy, qoly uzyn, qorǵanysy tastaı, eń basty ereksheligi jyldam, qarsylasynyń amal-tásilin kózinen oqyp qoıatyn Danııar esh alańsyz jattyqsa, eshkimge aldyrmaıdy.
Ádilbek Nııazymbetov te óte sezimtal, aqyldy boksshy. Men bul tizimge Birjan Jaqypovty da qosar edim. Birjannan ataqty Zoý Shımıngtiń ózi aıaq tartady.
– Sonymen, boksshylarymyzǵa boljamyń qandaı? “Qazaqtar kelip qalypty. Barlyq altyndardy saýdyratyp qorjyndaryna salyp bereıik” deıtindeı Londonda kútip otyrǵan naǵashy jurt joq.
– Árıne. Men jobamdy aıttym. Bir altyn, bir kúmis, bir qola medal alsaq, bas bapker Myrzaǵalı Aıtjanov bastaǵan quramaǵa artylǵan úmittiń aqtalǵany. Olımpıada – shúlen taratatyn jer emes. Biraq, Qazaqstan Boks federasııasynyń prezıdenti Tımýr Qulybaev bastaǵan aǵalarymyzdyń boks quramasynyń alańsyz daıyndalýǵa sińirgen eńbegi memleket mereıiniń kóterilýine, qazaq baıraǵynyń London aspanynda jelbireıtine jetkizedi dep sengimiz keledi.
– Apparat basshysynyń orynbasary degen qyzmettiń ózgege moıyn burǵyzbaıtyndyǵy belgili. Sonda da sport jaıyn baǵamdap júretindigiń qýantady. Saǵan taǵy bir saýal. Búgingi sportqa ne jetpeıdi, qaı salaǵa salǵan qarjy ózin ózi aqtamaı jatyr dep oılaısyń?
– Sóz yńǵaıynda aıttym ǵoı, úlken sportqa memleketshildik turǵydan qaraý kerek. El ishindegi talanttarǵa qoldaý men janashyrlyq kerek. Bizden halqy kishi memleketter kúrep alyp otyrǵan altyndy kóptep alý úshin aýyl sportyna qamqorlyq kerek. О́zińiz surap qaldyńyz, qaı sport túrine salǵan qarjy tıimsiz dep. Eger men sport basshysy bolsam, búgingi qazaqstandyq fýtbolmen qoshtasar edim. Eshqaısysynyń kóńiline kelmesin, biraq, dopty qısyq teýip júrip 10 myń dollar jalaqy alatyndaı elge ne eńbek sińirdi. О́zimizde oınasa da, syrtta oınasa da qıraı jeńiledi. Memlekettiń mıllıardtaǵan qarjysy sý aıaǵy qurdym bolyp jatyr. Qaı klýb kóp aqsha tólese, soǵan aýyp júre beretin fýtbolshylarda otandyq patrıotızm, namys bar degenge onshalyqty senbeımin. Mysaly, bir fýtbolshynyń ortasha jalaqysy ataqty sportshynyń tapqanyn áldeneshe oraıdy. Men ózim Olımpııa oıyndarynyń chempıony bolyp júrip, 500 dollar aılyq alyp júrdim. Eger nátıjeń kóńildegideı bolmasa, onyń ózi kesilip qalady. Al, Qazaqstan fýtbol quramasynyń kapıtanyna “osy aqshaǵa oınaısyń ba?” deseńiz, «osynyń esi durys pa!» deıtindigine men kepil. Dúnıejúzinde dop tebetinderdiń sońynda qozy kósh keıin júrgenimiz de namysqa tıedi. Maǵan oblys ákimderi jas, talantty sportshylarǵa beriler qarjyny fýtbolshylardyń qaltasyna bekerge salyp berip jatqandaı kórinedi.
– Sonda ne isteý kerek dep oılaısyń?
– Sol fýtbolshylarǵa bólinetin qarjyny bir-aq jyl shektese, qazaqtyń barlyq aýyldarynda kóńildegideı sport ortalyqtary salynar dep oılaımyn. Jaqsylyq aǵamyzdan bastap, boksqa kókpar tartyp júrip kelgen Muhtarhandar aýyldan shyqty. Solardyń qatary kóbeıip, ulttyń mereıi asqaqtar edi, rýhy kóteriler edi. Úlken sportta ataǵy bar memlekettiń de dúnıe júzinde bedeli úlken.
Bul – azamat retindegi óz oıym. Oıymdy ashyq aıtýǵa quqym bar shyǵar, á?
– Ishińde qaınap jatqan dúnıe kóp sııaqty. Janashyrlyqpen aıtyp jatqanyńdy qıraı jeńilip júrgen fýtbolshylarymyz da túsiner, aıtar ýáji joq qoı dep oılaımyz. Reseı ataqty sportshylaryna ómirlik zeınetaqy taǵaıyndap jatyr. Sport jáne dene tárbıesi isteri jónindegi agenttik tóraǵasy da Parlamentke óz jobasyn usyndy. Qanaǵattandyra ma, seni?
– Qudaıǵa shúkir, men jerge qarap otyrǵan joqpyn. Bir kisideı jaǵdaıym bar. Biraq, úlken sport úshin baryn, tipti densaýlyǵyn bergen sportshyǵa 40 myń teńge az dep oılaımyn. Olımpııa oıyndarynyń chempıony, álem chempıony degen bizde saýsaqpen sanaýly ǵana. Árıne, oǵan úsh-tórt memlekettiń basyn qosyp, álem chempıonatyn ótkize beretin sport túrlerin qosýǵa bolmaıdy.
Qazaqtyń alǵashqy Olımpııa oıyndarynyń chempıony – Áljan aǵa, Jaqsylyq aǵa, búgingi Ilıa Ilınder halyq batyry. Qazaq degen halyqty, Qazaqstan degen memleketti dúnıe júzine tanytty. Olar týraly balalarǵa arnalyp kitaptar jazylyp, derekti telefılmder túsirilse, búldirshinderge Qajymuqannan bastap mýltfılm jasalsa, urpaǵymyz jahandanýda jutylyp ketpeıdi. Osyǵan alaqandaı Kavkaz halyqtary dálel. Ultyn da, dástúrin de eshkimge bıletpeıdi. Taza ustaıdy.
Ulan-ǵaıyr dalasyn attyń ústinde naıza kezep júrip qorǵaǵan qazaqtyń búgingi urpaǵy bótenniń batyrlaryn ónege tutpaı, erkin ósý úshin osyndaı jumystar jasalýy kerek dep oılaımyn.
London Olımpıadasynda qazaqtyń kók baıraǵy jelbirep, ánuranymyzdyń oryndalýyna qushtar bolyp júrgen Baqtııar inińizdiń armany osy.
– Rahmet. О́ziń sııaqty ultjandy azamattarymyz kóbeıe bergeı.
Baqtııar TAIJAN,
“Egemen Qazaqstan”.
Almaty.