Juma, 22 maýsym 2012 7:35
Bıyl Ramazan aıy Olımpıadamen tuspa-tus kelip otyr. Mundaı jaǵdaı 1976 jyly Monrealda (Kanada) ótken jazǵy Olımpııa oıyndarynda da kezdesken edi. Sol ýaqytta da musylman elderiniń arasynan Túrkııa, Egıpet, Iran sekildi memleketter Halyqaralyq Olımpıada komıtetine múshelikke ótip, sportshylary eliniń namysyn qorǵaý úshin úlken dodaǵa qosyldy.
Juma, 22 maýsym 2012 7:35
Bıyl Ramazan aıy Olımpıadamen tuspa-tus kelip otyr. Mundaı jaǵdaı 1976 jyly Monrealda (Kanada) ótken jazǵy Olımpııa oıyndarynda da kezdesken edi. Sol ýaqytta da musylman elderiniń arasynan Túrkııa, Egıpet, Iran sekildi memleketter Halyqaralyq Olımpıada komıtetine múshelikke ótip, sportshylary eliniń namysyn qorǵaý úshin úlken dodaǵa qosyldy.
Jalpy, musylman elderiniń Olımpıadanyń keıbir talaptarymen kelise bermeıtindigin moıyndaýymyz qajet. Máselen, qyzdardyń kıimi ádettegideı ashyq-shashyq emes, sharıǵat talaptaryna saı bolsa eken deıdi. Áıtse de, dinı kózqaras turǵysynan mundaı kedergilerge syn aıtý túsinikti jáıt. Endi, Ramazan aıymen qatar kelgen Olımpıadada qaı eldiń basshysy qandaı pátýa shyǵaratyndyǵy HOK mamandarynyń basyn qatyryp otyr. Dinine berik Saýd Arabııasy men Irannyń sheshimi eldi alańdatýda. Al, Londonda musylmandardyń dinı merekesine sáıkes úlken jeńildikter jasalady. Halal ashana, musylmandyq paryzyn óteıtin oryndar, tipti jarys joǵary dárejede ótý úshin Islam sanıtarlyq qyzmetin alyp kelýdi jón sanap otyr. Alaıda, Olımpıadany uıymdastyrýshylar musylmandarǵa myń jerden jaǵdaı jasaǵanmen, jarys el uıyqtaǵanda bastalmaıdy.
Medısına mamandary da osy máselege baılanysty az oılanbapty. Oraza bekitken sportshynyń kúshi kemıdi, jyldamdyǵy azaıady, qabilet-qarymy tómendeıdi depti. Oǵan mysal retinde 2007 jyly jarys alańyna aýyz bekitip shyqqan eki Aljır azamatynyń qarsylastarynan áldeqaıda keıin qalyp qoıǵandyǵyn mysal etip alady. Mundaı faktiler shashetekten. Biraq Qudaıdyń pármenimen oraza ustaǵan sportshylardyń da jeńiske jetken tustary arakidik kezdesip otyrǵan. Sondyqtan, bul suraqqa ár sportshy ózinshe jaýap izdegeni durys-aq.
Sportshylardy birinshi jaǵdaıda: «Oraza jyl saıyn keledi, al, Olımpıada tórt jylda bir keledi», degen kereǵar oı mazalamaıtyndyǵy belgili. О́ıtkeni, Olımpıada degen kezde eń aldymen eldiń namysy joǵary turady. Osyǵan baılanysty búginde baspasóz betterinde ár túrli pikirler órip júr. Máselen, birde bir paryzyn qaza etpeıtin Malaızııa veloshabandozy orazasyn qaza qylmaqshy. «Allanyń meıirimi sheksiz. Orazany buıyrǵan Alla meni de veloshabandoz etti. Sondyqtan, árbir sportshy úshin eń úlken múmkindik sanalatyn Olımpııa oıyndarynda buǵyp qalǵym kelmeıdi. Orazamnyń qazasyn jarys aıaqtalǵan soń óteımin», – deıdi malaı sportshysy. Árıne, mundaı tańdaýǵa jol beretin Malaızııa sııaqty elder bolǵanmen, azamatynyń qıys basqan qadamy úshin jazalaıtyn musylman memleketteri joq emes. Sondyqtan, búginde kóp sportshynyń aldynda kese-kóldeneń «Ne Olımpıada, ne Oraza» degen bola ma suraq tur.
2008 jyly Beıjiń Olımpıadasynda 7-shi oryndy ıelenip, 2010 jyly Azııa chempıonatynyń kúmis júldegeri atanǵan aýǵan taekvandoshysy Nesar Ahmad Bahavıdi London Olımpıadasynyń altynyn enshileıtin sportshy dep kúlli Aýǵanstan halqy úmittenip otyr. Nesar da el senimin aqtaý úshin barlyǵynan bas tartatynyn málimdedi. «Aldymyzda úlken jarys kútip tur. Jasym bolsa 27-de. Olımpıada – ár sportshynyń sońǵy mejesi. Sondyqtan, bul doda qarsańynda aýyz bekitpeımin. Paryzymdy jarys aıaqtalǵan soń óteımin. О́ıtkeni, biz kúndelikti jol júrip, qyzý jattyǵý ústinde júremiz. Alla aldyndaǵy paryzymyzdyń esebi úlken. Biraq, sportshylardyń halyq aldyndaǵy qaryzyn da sanattan ysyryp tastamaý qajet», – degen kósheli sóz aıtypty. Ulybrıtanııa atynan Olımpıadaǵa qatysqaly otyrǵan tuńǵysh musylman Mo Sbıhı de qazasyn qarasha aıynda óteýge bel baılapty. Gaza qalasynyń namysyn qorǵaıtyn 20 jasar Baha ál-Farra da osyndaı sheshimge kelipti.
Kezinde evreıler «shabat» merekesi qarsańynda jarysta óner kórsetýden bas tartatyn. Onyń jarqyn úlgisi retinde 1991 jyly amerıkalyq jeńil atlet Djonatan Edvardstyń jeksenbi kúngi jattyǵýdan jaltarǵanyn erekshe atap ótýge bolady. Osy rette musylman sportshylar da jarys erejelerin oryndaýdan bas tartady deýge bolmaıdy. О́ıtkeni, ıslam dininde musylmandarǵa úlken jeńildikter qarastyrylǵan. Máselen, sapardaǵy jolýshy, densaýlyǵy syr bergen jan, júkti áıel sekildi jaǵdaıǵa tap bolǵandar paryzdan bosatylady. Búginde kóp Islam ǵalymdary Olımpıadaǵa attanǵan sportshylardy sapardaǵy jolaýshy retinde qarastyrady. Áıtse de, bul sportshylar úshin tıimdi nusqa sanalǵanmen, naqty bekitilgen pátýa emes. London Olımpıadasynan keıin osy máselege baılanysty naqty sheshimder jasalýy tıis. Sebebi, ózin dinge qaıshy áreket ettim degen oıdyń jeteginde júrgen sportshy jarysta júlde salady deý ábestik.
Búginde sport álemniń túkpir-túkpirinde damyǵan. Sondyqtan, Ramazan aıymen tuspa-tus kelgen jarystar jıi bolyp turady. Bıyl Olımpıadamen sáıkesse, tórt jyldan keıin fýtboldan Eýropa chempıonatymen tuspa-tus keledi. Osy týrasynda HOK-tiń zertteý tobynyń jetekshisi, Ulybrıtanııanyń Lafboro ýnıversıtetiniń mamany Ronald Moen:
– Kóp sportshylar menedjerlerimen kelisim-shartqa otyrýyna sáıkes dinı mindetinen bas tartady. Biraq, menedjerler, jattyqtyrýshylar sportshyny psıhologııalyq turǵyda myqtap daıyndaǵanmen, onyń dinı kózqarasyna, senimine selkeý túsirmeýi qajet. Búginde HOK-qa ár túrli zańdy tulǵalardyń atynan aryz-shaǵymdar túsip jatady. Arasynda Olımpıada kezindegi aýyz bekitý máselesin jıi kótergen. Shyndyǵyn aıtsaq, bul máselege baılanysty HOK basshylary eshbir pátýa shyǵara almaıdy. Biz tek jarystyń joǵary deńgeıinde ótýi úshin jumys isteımiz. Olımpıadaǵa 3 myńnan astam musylman qatysady dep kútilýde. Olardyń jankúıerleri de edáýir kóp bolady. Sondyqtan, olardyń dinı paryzyn óteýine barlyq múmkindikti jasaımyz. Al sportshylardyń aýyz bekitý máselesine keler bolsaq, ony ár azamat ózi sheshkeni durys. HOK talaptary boıynsha musylmandar Olımpıada qarsańynda Orazadan bas tartsyn degen qatal zań joq, – degen pikir aıtady.
Osy másele tóńireginde qazaq sportshylarynyń arasynda da dindi berik ustanatyndar bar. Alaıda ázirge jarystan bas tartamyn dep jatqan sportshyny keziktirmedik.
Jandos BAIDILDA,
jýrnalıst.
Almaty.