Túz taǵylarynyń ishinde dala bórisiniń asqan aqyldy da aılaly, qaısar da tózimdi bolatyny belgili. Qazaq jigittiń myqtysyn kókjal qasqyrǵa teńeıdi. Bar ómirin jazdyń aptap ystyǵynda, qystyń shaqyldaǵan aıazy men áldeneshe kúnge sozylatyn dúleı boranynda eshqandaı baspanany panalap, yqty jaǵalamastan dala tósinde ótkizetin bóriniń tózimdiligi jaıly alýan túrli hıkaıalardy estip, tańdaı qaǵyp júrgenimiz ras.
Túz taǵylarynyń ishinde dala bórisiniń asqan aqyldy da aılaly, qaısar da tózimdi bolatyny belgili. Qazaq jigittiń myqtysyn kókjal qasqyrǵa teńeıdi. Bar ómirin jazdyń aptap ystyǵynda, qystyń shaqyldaǵan aıazy men áldeneshe kúnge sozylatyn dúleı boranynda eshqandaı baspanany panalap, yqty jaǵalamastan dala tósinde ótkizetin bóriniń tózimdiligi jaıly alýan túrli hıkaıalardy estip, tańdaı qaǵyp júrgenimiz ras.
Al álgindeı aılaker, qajyrlylyǵymen qatar qasqyrdyń tiri jándik ataýlyny aıamaıtyn zulymdyǵy da jurtqa jaqsy málim. Tórt túliktiń ata jaýy sanalatyn ıt-qustyń, ásirese, qoı túligine jolyqsa, ábden qyryp bitkenshe toqtamaıtynyn da jaqsy bilemiz. Sol sebepti qasqyrdan shopandar qaýymy qatty saqtanady. Bul túsinikti de. Malmen kún kórip otyrǵan sharýa úshin kókjal bóriniń naǵyz apatqa uryndyratyn qaskúnem bolyp tabylatyny daýsyz.
Al, osy emin-erkin ósip, kóbeıip jatqan jyrtqyshty aýlaıtyn ańshynyń joqtyǵyn aıtyp, dabyl qaǵyp jatqan óńirler qanshama. Kókjaldyń mal sharýashylyǵyna keltiretin zalaly ólsheýsiz bolǵandyqtan, onyń izine túsetin ańshylardyń baǵasy búgingi tańda shynymen aspandap tur.
Osyndaı «baǵaly» azamattardyń biri – Saryóleń aýylynyń turǵyny Jámıhan Serikbaev. Onyń kókjalmen aıqasta qashanda jeńip shyǵyp júretinin biletin sharýalar jıi shaǵymdanyp, óz qystaýlarynyń mańyna at izin salyp turýdy ótinip jatady. Mal qorasynyń mańynan az ýaqyttyń ishinde úsh birdeı bóriniń kózin joıǵan ańshyǵa belgili kásipker B.Rahımovtyń sıyr berýge ýáde etkenin de estigenbiz. Ańshylyqqa jastaıynan den qoıyp, kózi de, qoly da ábden qanyqqan Jámıhan arlan qansha aılaly bolsa da, onyń osal tusyn dóp taýyp, terisin qanjyǵaǵa baılap júredi.
– Men áldekimder sııaqty ańdy máshınemen qýyp, qalyń qarda motoshanamen bastyrmalatyp jetip, oqqa baılaǵandy unatpaımyn, – deıdi Jámıhan Qudykenuly. – Odan góri jyrtqyshty ashyq aıqasqa shaqyryp, jeńip shyqqandy qalaımyn. Onyń máni mynada: qasqyrdyń izin baıqaǵan boıda ony asyqpaı-saspaı zertteı bastaımyn. Aldymen, ol qaı jaqtan keldi, qaı baǵytqa bet aldy, osyǵan kózimdi jetkizemin. Sodan soń baryp, urymtal tustan qaqpan quramyn. Al qasqyr – óte qý ári saq ań. Sál sezik týdyrsań, qaıtyp ol jerge mańaılamaı ketedi. Ásirese, onyń ózi jyqqan jemtikti paıdalanyp aýlaǵan durys. Al úıden aparǵan ólekse, basqadaı jemge kókjal jolamaıdy. Sonymen birge, qaqpannyń bóten ıisi bolmaýǵa tıis. Maı, benzın sııaqty zattardan taza bolǵany jón. Men qaqpandarymdy, ańǵa shyqqanda kıetin qolǵabyma deıin shatyrda, bólek ustaımyn.
Qasqyrǵa quratyn qaqpandy berik nársege, qaǵylǵan qazyqqa bekitýge bolmaıdy. О́ıtkeni, qaqpan sart etip jabylǵanda shoshynǵan kókjal bar pármenimen sekirip, terisin jyrta-myrta aıaǵyn sýyryp áketýi yqtımal. Tipti, tisin de, ezýin de aıamastan julqylap, qaqpandy syndyryp ketkenin de kórgenimiz bar. Sol sebepti, qaqpanǵa biraz salmaǵy bar dóńbek aǵash baılap qoıamyz. Julqynsa, dóńbek birge súıretilip, erip otyrady. Sony súırelep, ábden qajyǵan kezde ony alý ońaıǵa túsedi. Al salmaqty shórkeni súıregen qasqyr alysqa uzaı almaıdy. Jáne eki-úsh kún ishinde almasań, jansebil haıýan aıaǵynyń qaqpan janshyp, jany ketip qalǵan basyn shaınap úzip tastap, qutylyp ketedi.
Osy ýaqytqa deıin 26 kókjaldyń terisin sypyrǵan Jámıhan aǵamyzdyń bul baǵytta aıtary mol. Biraq, sózge sarań azamat jetelep otyrmasań, kóp sheshile qoımaıdy eken. Qaıta onyń zaıyby Nurbátıma sózge aralasyp, árnárseni esine túsirip otyrdy.
– Birde Jákeńniń qaqpanǵa túsken qasqyrdy aýylǵa tirideı alyp kelgeni bar, – deıdi ol. – Ádette yzadan qany qaınap, kók temirdi qarsh-qarsh shaınap turǵan bórige jaqyndaý qıyn bolǵandyqtan, ony aýyldastary myltyqpen atyp óltirdi. Sol joly ol myltyǵyn almaı, otyn ákelýge attanǵan bolatyn. Barsa, biraz kún buryn qurǵan qaqpanyna úlken bir qasqyr túsip qalypty. Sol kúıinde qaldyryp ketýdiń taǵy reti joq, Jámıhan álgi bórige shalma tastap shyrmap, shanaǵa baılap alǵan eken. Janyn úıge kelgen soń bir-aq shyǵardy.
Ańshylyqtyń qyzyǵy men qaýip-qateri qatar júredi. Sondaı bir sátti Jákeń asyqpaı baıandap, ortaǵa salyp ótti.
– Birde kókjaldyń jortqan izin ábden zerttep bolyp, qaqpandy qurýǵa kirisken bolatynmyn, – deıdi ol. – Qalyń qarda qattyraq tııanaq taba almaı, tizeme salyp, ashyp jatqanmyn. Kenet qolym taıyp ketip, qandyaýyzdyń sart jabylǵany bar emes pe. Oń qolymnyń bas barmaǵyn qaýyp qaldy. Serippesi tastaı qatty qaqpan janymdy shyǵaryp barady, qaıta qalyń qolǵappen ustaǵanym abyroı bolǵan eken, áıtpese, qyrshyp túsýi qıyn emes edi. Súırelep júrip, áreń degende bir qatty jerge salyp, óldim-taldym degende zorǵa ashtym. Sóıtip, qasqyrdan buryn qaqpanyma ózim túsip qalǵanym bar.
Jámıhannyń ańshylyǵymen qatar kánigi bapker ekenin de biletinbiz. Onyń jaratqan attary jıi bolyp turatyn alaman báıgelerde san márte top jaryp, ıesine júlde áperip júr. Eki báıge atyn, áıgili tory jorǵasyn kózimizben kórgenbiz. Jalpy, onyń qosqan júırikteriniń júldesiz qaıtqan kezi joq.
– Men el sııaqty jylqy tańdap, basqa jaqtan satyp alyp, bireýlerge qolqa salyp jatqandy bilmeımin, – deıdi Jákeń óziniń qarapaıym da salmaqty qalpynan aınymastan. – Qosyp júrgen attarym óz bıemniń qulyndary, tól malym. Shabatyn jylqyny qulyn kúninen ańǵaryp, birtindep baptaı beremin. Baby kelisken júırik qashanda senimdi aqtaıdy.
Eń aılaly ári qaterli taǵymen aıqasta qapysyn taýyp, únemi jeńip otyrýdyń ońaıǵa túspeıtini belgili. Atalarymyz aıtqandaı, qasqyrdy qasqyrdaı jigit alady. Endeshe, jasy 55-ke kelse de tuǵyrdan taımaı, qaıraty men qabiletin qatar kórsetip júrgen Jámıhandaı aǵamyzdyń azamattyń joǵaryda atalǵan sanatyna qosylatyn jan ekendigine eshkimniń de kúmáni bola qoımas.
Hasen ZÁKÁRIIа,
jýrnalıst.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Kúrshim aýdany.
—————————————-
Sýrette: Jámıhannyń kezekti bir qansonardaǵy oljasy.