Avtordyń quqyǵy qorǵalyp, Iranmen saýda ulǵaımaq

Senat aldymen Prezıdent Q.Toqaevtyń Joǵarǵy sot sýdıalaryn qyzmetinen bosatý týraly usynymyn qarady. Bul másele boıynsha Joǵarǵy sot Keńesiniń tóraǵasy Talǵat Donaqov baıandady. Ol Joǵarǵy sot sýdıalary Ǵalııa Aqqýova, Ádil Quryqbaev, Amangeldi Sársenbaev, Morıak Shegenovti zeınetkerlik jasqa tolýyna baılanysty ornynan bosatý týraly Prezıdent usynymyn jarııalady. Al Elis Ábdiqadyrovtyń basqa qyzmetke aýysqany aıtyldy. Senatorlar Prezıdent usynymyn biraýyzdan qoldap, atalǵan sýdıalardy oryndarynan bosatty.

Odan ári otyrysta Qazaqstan men Reseı úkimetteri arasyndaǵy M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnı­ver­sıtetiniń (MMÝ) qazaqstandyq fılıa­lynyń jumys isteýi týraly kelisimin ratı­fıkasııalaý týraly zań jobasy qaraldy. Bul másele týraly Bilim jáne ǵylym mınıstri Kúlásh Shámshıdınova baıandama jasady. Ol MMÝ-diń Qazaqstandaǵy fı­lıalyn ashý jónindegi bastamany Tuń­ǵysh Prezıdent N.Nazarbaev 2000 jy­ly kótergenin eske saldy. Sol jyl­ǵy 9 qazanda Qazaqstan men Reseı Fede­ra­sııasynyń Prezıdentteri arasynda hattamaǵa qol qoıylǵan. Osy ýaqytqa deıin fılıal L.N.Gýmılev atyndaǵy Eý­razııa ulttyq ýnıversıtetiniń bazasynda qyzmet etip keledi. Qazaqstandyq fılıaldyń qyzmetin zańnamalyq turǵyda odan ári bekitý maqsatymen Qazaqstan men Reseı Federasııasy Úkimetteriniń arasynda 2017 jyldyń 9 qarashasynda kelisimge qol qoıylǵan. Usynylyp otyrǵan zań jobasy osy kelisimdi ratıfıkasııalaýǵa arnalǵan. Fılıalda oqytý MMÝ oqý baǵdarlamalary negizinde júzege asyrylady. Sonymen birge JOO kózdelgen kólemde Qazaqstan tarıhy men qazaq tilin mindetti túrde oqytý, Qazaqstan eko­no­mıkasynyń erekshelikteri eskerilgen. 1-2 kýrstarda Qazaqstandy jańǵyrtýdyń ózekti máseleleri týraly áleýmettik-gýmanıtarlyq pánder sıkly da oqytylady. 

Memlekettik bilim berý tapsyrysynyń negizinde fılıaldy bitirgen mamandar Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes jumys istep, aqyny óteýi mindetti. Fılıalǵa jyl saıyn 125 stýdent jáne 40 magıstrant qabyldanady. Búgingi tańda onda 605 stýdent bilim alýda. Oqýdy sátti bitirgen túlekter MMÝ-diń dıplomyn alady. Fılıal jumys istep jatqan 14 jyl ishinde 1725 maman daıarlanǵan. Olardyń 93 paıyzy Qazaqstanda eńbek etýde. 

Qosymsha baıandamany depýtat Ba­qyt­jan Jumaǵulov jasady. Talqylaýǵa bir­neshe senator qatysyp, zań jobasyn qoldaýdy usyndy. Osydan keıin zań jobasy maquldanyp, zań qabyldandy. 

Kelesi másele Májilis maquldaǵan «Av­tor­lyq jáne sabaqtas quqyqtardy ujym­dyq negizde basqarý tártibi týraly keli­simdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jo­basy boldy. Bul kelisim EAEO múshe memleketteri aýmaǵyndaǵy avtorlardyń, oryn­daýshylardyń, fonogramma daıyn­daý­shylardyń (jasaýshylardyń), avtor­lyq jáne sabaqtas quqyqtardy ózge de ıelenýshilerdiń quqyqtaryn is júzinde jeke túrde júzege asyrý qıyn bolǵanda nemese múshe memleketterdiń zańnamalarynda osy quqyqtardyń obektilerin quqyq ıele­nýshilerdiń kelisiminsiz, biraq syıaqy tóleı otyryp paıdalanýǵa jol beri­letin jaǵdaılarda avtorlyq jáne sabaq­tas quqyqtardy ujymdyq negizde basqarý tártibin belgileıdi. Sonymen birge ke­lisimde múshe memleketterdiń zańnama­synda aıqyndalatyn avtorlyq jáne sabaq­tas quqyqtardy ujymdyq basqarý sala­lar­yndaǵy quqyqtardy ujymdyq basqarý jónindegi uıymdardy qurý múmkindigin kózdegen. 

Otyrysta sońǵy bolyp Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketter jáne ekinshi taraptan Iran Islam Respýblıkasy arasyndaǵy erkin saýda aımaǵyn qurýǵa alyp keletin ýaqytsha kelisim ratıfıkasııalandy. Kelisimge 2018 jylǵy 17 mamyrda Astana qalasynda qol qoıylǵan. Onda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter men Iran Islam Respýblıkasy arasyndaǵy saýdada birqatar bekitilgen taýarlarǵa qatysty 3 jyl merzimge preferensııalyq rejimdi belgileý jáne ózara saýdadaǵy ımporttyq keden bajdaryn azaıtý kózdelgen.  Kún tártibindegi máseleler qaralyp bolǵan soń birneshe senator ózderiniń orta­lyq atqarý organdaryna jasaǵan saýal­daryn joldady. Sonyń ishinde senator S.Eńsegenov Atyraý-Oral-Sama­ra temir jol baǵytynyń qurylysyn qarjy­landyrý, T.Muqashev Belarýs Respýb­lı­kasymen birlese otyryp, «ushqyshsyz ushaq» óndirisin uıymdastyrý máselelerin kóterdi.