Denesinde qara-kók tústi dambaldan basqa túgi joq, shybyqty at qyp minip qansha shapqylasa da sharshamaıtyn aýyl balasynyń qyzyǵy kóp edi. Tobyqtary iskenshe láńgi tebedi. Taldan-talǵa sekirip aldan oınaıdy. Aldan degenniń maǵynasy da qyzyq. Kim aǵashqa eń sońynan órmelep minse, sol bárin qýyp, ustaýy kerek. Odan qaldy jalaq oınap janyn beredi. Iir aǵashtan avtomat jasap «báınoshkege» kirisip ketedi bir kezde. Tamnyń buryshynda basy qyltıyp «jaýyn» ańdyp turǵanda kári ájesi kórip qalsa, «qarań qalǵyr, qaıdaǵy jamandyqty shaqyrma», dep aıǵaıǵa basatyn. Balanyń oınynan tap qazir soǵys bastalyp ketetindeı qabyldaıtyn edi úlkender jaǵy.
Denesinde qara-kók tústi dambaldan basqa túgi joq, shybyqty at qyp minip qansha shapqylasa da sharshamaıtyn aýyl balasynyń qyzyǵy kóp edi. Tobyqtary iskenshe láńgi tebedi. Taldan-talǵa sekirip aldan oınaıdy. Aldan degenniń maǵynasy da qyzyq. Kim aǵashqa eń sońynan órmelep minse, sol bárin qýyp, ustaýy kerek. Odan qaldy jalaq oınap janyn beredi. Iir aǵashtan avtomat jasap «báınoshkege» kirisip ketedi bir kezde. Tamnyń buryshynda basy qyltıyp «jaýyn» ańdyp turǵanda kári ájesi kórip qalsa, «qarań qalǵyr, qaıdaǵy jamandyqty shaqyrma», dep aıǵaıǵa basatyn. Balanyń oınynan tap qazir soǵys bastalyp ketetindeı qabyldaıtyn edi úlkender jaǵy. Tańsáriden túnge deıin alaókpe bop júgirgende tamaq ta izdemeıdi. Bar bolǵany túbi kúıgen qara nan men qatty qantty shyqyrlatyp jep, júre beredi.
Búginde aýylda da, qalada da zaman ózgergen. Baıaǵyda bizdi ata-analarymyz úıge kirgize almasa, búgingi áke-sheshe perzentterin dalaǵa shyǵara almaı álek. «Bir sát serigip, taza aýa jutyp kelseıshi» degen sózdi eleń qylmaı talaı bala kompıýterdiń aldynda otyr. Osyndaı kóriniske jıi tap bolǵanda eriksiz balalyq shaǵyń eske túse beredi…
Qoraz tóbelesOsy bir úrdistiń bizdiń aýylǵa qaıdan kelgeni belgisiz. Jalpy, qoraz tóbelestiń ózi Qazaqstannyń ońtústiginde ǵana bar sııaqty. Basqa óńirlerdegi dos-jaranǵa osy týrasynda aıta qalsań, yqylastana tyńdaıdy. О́ıtkeni, olar qoraz tóbelestirmegen.Bir kúni ákemiz shaqyryp alǵan. «Taýyq baǵasyń ba?» deıdi suraýly júzben. Bul kezde bizdiń kósheniń balalary bir-bir qorazyn qoltyǵyna qysyp, báske tóbelestirip, qyzyqqa kenelip júrgenbiz. Biz tek kórermen edik. «Izdegenge suraǵan». Kelise kettik. Shúpirlegen aq tústi elý balapandy birden satyp aldy ákem. Shaldyń oıy belgili. Balapan taýyq bolǵanda azanymen shıki jumyrtqany jutyp jiberip, densaýlyǵyna paıdaly ispen aınalyspaqshy. Bizdiń oı tipti bólek. Osylardyń arasynan qatty tóbelesetin qoraz daıyndap shyǵarý. Ekeýmizdiń oıymyz eki basqa bolsa da, maqsatymyz bir jerde túıisip tur. Ákem de rıza, men de mázbin. Alǵanymyz ınkýbatordyń balapandary edi. Birer aıdan keıin sıraqtary syıdıyp, ne artyq eti joq, ne jumyrtqa tappaıtyn sekeńdegen qyryq qoraz qorada órip júrdi. Birde-bir analyq bolmady arasynda. Onyń onyn balapan kezinde mysyq tartyp ketken. Ásili, mekıeni solardyń ishinde ketti-aý. Osylaısha, ákemniń maqsaty da, meniń armanym da dalada qaldy. Esesine, kún saıyn taýyqtyń sorpasyn iship, bir marqaıyp qaldyq.Endi ne isteý kerek? Tuqymy bólek, turqy basqa taýyq jınaýdy shyndap kásipke aınaldyrdyq. «Pálen jerde ózbektiń taýyǵy balapan basyp jatyr» dese, tura júgiremiz. Bir-eki balapanyn satyp alamyz. «Túgensheniń úıinde tájikten kelgen taýyq bar» degen aqparat jetken boıda sonda ushamyz. Bizdiń osy iske shyndap kiriskenimizdi úıdegilerdiń bári biledi. Bir kúni Erkin aǵam Shymkent jaqtan judyryqtaı ǵana qoraz satyp ákep berdi. «Bul ne?» deımiz murnymyzdy tyjyraıtyp.– Qoraz.– Mynany ne isteımin? Eń bolmasa, soıyp jeı almaısyń. Eti de joq.Aǵam qýanady dep oılasa kerek. Meniń myna sózimnen soń birden samarqaý keıip tanytty. Sosyn «О́ziń bilesiń. Satýshy qatty maqtap edi, japonnyń qorazy» dedi de burylyp júre berdi. Mynaý shynymen qatty tóbelesetin bolsa, onda kókten izdegenim, jerden tabylǵany emes pe?» Judyryqtaı japondyq qorazdy qoınyma súńgitip jiberip, taýyq qoraǵa qaraı tura júgirdim. О́zbektiń balapany degen qorazym aınaladaǵy balalardyń áteshterin jeńe bastaǵan. Japondyq qorazdy ózimniń atamanymmen ońasha shyǵardym da, tóbelesterin tamashaladym. O, toba! Álgi meniń atamanymdy qos aıaqtap kelip tepti de, aıdarynan basyp, tyrp etkizbeı tastady. Mine, qýanysh! Muny endi birden el kózine shyǵarýǵa bolmaıdy. Biraz daıyndaý kerek.Qorazdy da kádimgi sportshy daıyndaǵandaı jattyqtyrmasań, bolmaıdy. Esiktiń aldynda únemi traktor turady. Sonyń ájeptáýir salmaǵy bar eki burandasyn japondyq qorazdyń eki aıaǵyna baılaımyz. Al endi qýý. О́ziń ókpeń óshkenshe júgiresiń. Qorazdyń da dińkesi qurıdy. Sondaǵy oıymyz aıaǵyna aýyr zat baılap, kúshin arttyrý. Qýyp, júgirtip tynysyn ashý edi. Kúnde mektepten kele sala sómkemizdi laqtyryp jiberip, taýyq qoraǵa baramyz. Qorazym aqyrynda meni kórgende azar da bezer bolatyn ádet tapty. Ábden yǵyryn shyǵarǵanbyz ǵoı. Fızıkalyq jattyǵýdan soń, tehnıkalyq daıyndyqqa kirisemiz. Úıdegi úlken aınany esiktiń aldyna shyǵaramyz. Sosyn qorazdy ákelip, aınanyń aldyna qoıamyz. Aınadan ózin kórgen qoraz qoqılana bastaıdy. Aqyryn ǵana aıbat shegedi. Aınadaǵy qoraz da aıbattanady. Tumsyǵymen bir shuqıdy. Anaý da qaıtpaıdy. Sodan qyrt-qııan tóbeles bastalady da ketedi. Qoraz óziniń aınadaǵy beınesin qalaǵanynsha, bilgen ádisiniń baryn salyp sabaıdy. Jarty saǵattan artyq tóbelestirmeımiz. Normasy sol. Úlken balalalar aıtqan. Osyndaı eki aılyq daıyndyqtan soń japondyq qorazdy qoıynǵa salyp qarsylastardy jaǵalaı bastaǵanymyz kúni keshegideı esimizde. Kórshi-qolańnyń qorazdaryn birden qyryp saldyq. «Mynaý ne qoraz?» deıdi barlyǵy. Tuıǵyndaı bolǵan meniń taýyǵymdy basynda mensinbegender artynan qyzyǵa qaraıtyn boldy. Balalyq pańdyq, maqtanshaqtyq osy kezde juqty ǵoı deımin. «Bul ıaponskıı paroda» dep júre jaýap beremin. Solaısha, qorazdyń da aty belgili boldy. Balalardyń barlyǵy meniń qorazymdy «ıaponskıı» atap ketti.Búginde býkmekerlik keńseler jetedi ǵoı. Olarda aqsha qoıýdyń da túrli tásili bar. Bizdiń «býkmekerlik keńsemizde» ondaı aıla-sharǵylar kóp emes-tin. Bir ǵana túri bar. Kimniń qorazy jeńedi, soǵan bir myqty analyq taýyq syıǵa beriledi. Bitti. Bizdiń qoraǵa mekıen tolyp ketti. Búkil aýyldyń qorazy barlaryn túgel jaǵalap shyqtyq. Aýyldaǵy nómiri birinshi ataman bizdiń qoraz. Qorazben birge biz de qoqılana túskenbiz.Osyndaı baraqatty kúnderdiń birinde «Jasulanda jańa qoraz paıda bolypty» degen habar jetti. Jaskonǵa bardyq.– Tóbelestiresiń be?– Joq. Daıyndap jatyrmyn.– Daıyn bolǵanda aıtarsyń.Arada birshama ýaqyt ótkende Jasulannan habar keldi. Qoraz tóbelestiń kúnin belgiledik. Sol kúni kezdestik. Ananyń qorazy shynynda da alyp eken. Etti, súıekti, salmaqty. Menikiniń jaǵdaıy belgili. Shynashaqtaı ǵana. «Urysta turys joq». Bastaldy da ketti. Qoranyń shańyn aspanǵa kóterip, oǵan balalardyń shańqyldaǵan daýysy qosylyp, azan-qazan bolyp jatyrmyz. Ekeýi de sharshady. Birinshi raýnd bitti degen belgi berdik. Dereý qorazymdy qolyma alyp, janymda turǵan shelektegi sýdan aýyzǵa toltyryp, qos qanatynyń astyna kezek-kezek búrkip kep jiberdim. Qorazym birden esin jıdy. Entikterin basqannan keıin ekinshi raýnd bastaldy. Ekeýi de qaıtpaıdy. Bir-birin aıamaı soqqylap jatyr. Keıde tepkileri bir-birimen aıaqasyp, omaqasa qulaıdy. Soqqylary da sumdyq. Balany tepse, qulatatyndaı kúshteri bar. Aıdarlarynan tistep, aıyrylmaıdy. Qyltamaqqa da jabysady. Jeńis úshin baryn salyp baǵýda. Aqyry bolmady. Ekeýi birin-biri tistegen kúıinde jerge qulady. Sonda da aıyrylmaı, aıbat shegip jatyr. Taǵy ajyratyp aldyq. Qanatynyń astyna sý búrkip, bastaryna muz basyp júrip, betterin beri qaratqandaı, boldyq. Degenmen, tynystary tarylyp, demalýlary qıyndap, ábden álsiregenderi bilinip tur. Álden ýaqyttan keıin baryp úshinshi kezeńdi bastadyq. Biraq eki qoraz bir-birine betteı almady. Kezdesý teń aıaqtaldy. Osy kezdesýden keıin bizdiń «ıaponskııden» baq taıdy. Tipti, tóbelespeı qoıdy. Sonymen, onyń «sportshylyq», meniń «bapkerlik» ǵumyryma núkte qoıyldy. Bapkerlikti jalǵastyra berýge de bolar edi. Deı turǵanmen biz bul kezde qyzyqtyń basqa túrin tapqanbyz.
Esek kókparKókpar – qazaqtyń ulttyq oıyny. Munyń ataýyna qatysty da talaı ańyz bar. Zamanynda babalarymyz kók bórini taqymdaǵan eken deıdi sonyń biri. O kezdegi aty da «kók bóri» bolǵan desedi káriqulaqtar. Kele-kele kók bóri sózi qysqaryp, kókpar bolyp ketkenge uqsaıdy.Babalary qasqyr tartqanda balalarynyń esekpen egeske túskeni ersi kórinetini haq. Aıtyp-aıtpaı ne kerek, urpaqtyń usaqtalǵanyna kýá bolatyn kórinis qoı. Biraq esek kókpardyń da ómirimizge enýi erikkennen emes. Aldymen kámpeske boldy. Odan asharshylyq keldi. Sosyn soǵys. El esin endi jınaı bergende Hrýshev qazaqtyń bar jylqysyn ortalyqqa jınap aldy. Sodan at túgili, asha tuıaq mingen de kezderi bolǵan bul jurttyń. Osy sátten bastap balalar shaldar minetin esekke áýes bolǵanǵa uqsaıdy. Aqyry bala oıyndarynyń biri esek kókpar da úrdiske aınalsa kerek. Biz solaı topshylaımyz.Esek kókpardy aýyldyń shetindegi sıyr qorada oınaıtynbyz. Tabylsa teri tartamyz. Bolmasa, ájemiz jún sabaıtyn týlaqty talap ketemiz. Sondaı kúnderdiń biri edi. Esek kókpardyń beldi shabandozy – Naǵı. О́zi meniń óte jaqyn týysym. Dodaǵa da kiredi. Jata qap tartysqanda taqymdyny tóńkerip tastaıdy. О́zi de tastaqym. Biraq osy Naǵı bir kúni esek kókpardan ońbaı taıaq jedi. Toptan sytylyp shyǵa bergeni sol edi, er-perimen aýdarylyp ketkeni. Sóıtsek, tartpasy úzilgen eken. Attan qulasań eshteńe bolmaıdy. Desek te esekten qulaǵan eń jamany. Qazaqtyń ózi «at jalyn, esek tuıaǵyn tosady» dep baǵzy zamanda aıtyp ketken ǵoı. Mine, bizdiń Naǵıǵa esek tuıaǵyn tosty. Tosqany sol jerge qulaǵan ony taptap óte shyqty. Murny daladaı qanady. Qulaǵan kezde tap murynnan basqan eken. Sodan tanaýy tańqıdy da qaldy. Osy kúni sál-pál ósti ǵoı. Sonda da tanaýy áli kúnge delıip júredi. Mundaı qyzyq bastan talaı ótti. Onyń bárin sanamalaı bermeı Taldyqorǵan jaqtaǵy esek kókpardyń qalaı ekenine soǵaıyq. Belgili jýrnalıst Dáýlethan Jıenqulov balalyq shaǵyn bylaı eske alady.– Bizdiń synypta Ahat degen buzyq bala boldy. Oqýy nashar edi. Sonysyna qaramaı orysshaǵa jetik-tin. Onyń sebebi de bar. Birinshiden atasy ardager bolatyn. Ekinshiden sol «frontovık» atasynyń maıdan shebinen jeteleı kelgen ýkraın ájesi de onyń orys tilin jetik bilýine eresen eńbek sińirdi. Biraq, Ahattyń buzyqtyǵynda shek joq. Sonysyna qaramaı mekteptegi sporttyń da barlyq túrin meńgergen. Aýdanda ótetin fýtbol jarysyna da, júgirýge de, voleıbol men basketboldan ótetin týrnırlerge de barady. Birinen qalmaıdy. Onymen toqtamaı kóshe «sportynyń» da bel ortasynda júretin. Qysta aýyldyń shetindegi kishkene ǵana ózenge muz qatady. Soǵan hokkeı oınaıtyn da Ahat, kóktem shyǵa jer syzyp, kóshe-kósheni qydyryp júrip asyq uratyn da Ahat. Tipti, láńginiń túbin túsiretin. Birlikpen tebý, juptap tebý, sekirip tebý, tizeniń astynan alý degende aldyna jan salmaıdy-aý, sabazyń. Sóıtip, kóktemde kún jylyna aýyldyń shetindegi qotanǵa qozy jaıyp shyǵamyz. Esek degen kóp. Kóshede qoqys jeıdi, jelmen ushqan qaǵazdardy shaınaıdy, áıteýir tolyp júretin. Esekti birimiz erttep, birimiz jáı toqym salyp minemiz. Aramyzda jaıdaq minip, «tulparyn» taıaqpen qaqpaılap júretinder de bar. 10-15 shaqty qara jınalǵanda, aýyldyń shetindegi bir úıdiń, ádette qora jaǵynda jatatyn eshkiniń týlaǵyn álgi pysyqtardyń biri alyp shyǵady. Bundaı jasyryn operasııaǵa kóbine taǵy da sol Ahat barady. Maqsat – esek kókpar tartý. Basynda beıbereket árkim óz múmkindigin kórsetip, jan-jaqqa tartqanymyzben, keıinnen kóshe-kóshe bop tartysatyndy shyǵardyq. Bir kúni kezekti kezdesý ótetin boldy. Esekterimizdi jaratyp, qotanǵa jınaldyq. Bizdiń kóshe men «qotyr kóshe» tartysady. Jańaǵy Ahat sol «qotyr kósheden». Basy jap-jaqsy tartyspen bastalǵan. Aıaǵynda qyzdy-qyzdymen balalardyń bireýi ekinshisiniń esegin qamshylaımyn dep, basqa bir júgermektiń ózin salyp jiberipti. Jon arqadan tıgen qamshy osyp túsken. Baj ete qaldy. Oıyn toqtady. Biraq, Ahat týlaqty taqymynan bosatar emes. Kók esektiń ústinde bir jaǵyna qısaıyp jatyp alǵan. Al qamshy tıgen bala, búkil dalany basyna kótere bajyldap, esegine qamshyny basyp, úıine qaraı tartty. Sút pisirim ýaqyttan keıin jylap ketken balanyń daýysy odan beter baqyryp, ony esegimen qosyp aldyna salyp bir atty shaýyp kele jatty. Bárimiz úrpıisip-aq qaldyq. «Oınap júrip nege jylaısyń dep sabaǵan shyǵar» dedi aramyzdaǵy bireý. «Al endeshe, artyndaǵy atasy. Endi bizdi óltiredi» dedi ekinshisi. Sóıtkenshe bolǵan joq, qasymyzǵa jetip keldi de, bárimizdi qýyp kep berdi. Esekter jaıynda qaldy. Tym-tyraqaı qashyp baramyz. Jaıaýlatyp jan-jaqqa bytyrap qashtyq. Endi she, esekpen qashsań, eki attatpaı ustap alady ǵoı. Qotannyń aınalasy qalyń shı bolatyn. Onymen qoımaı borpyldaq topyraq edi. Jandalbasalap betimiz aýǵan jaqqa bezip baramyz. Qozy jaıyna qaldy. Ahat esegin de, taqymyndaǵy «kókparyn» da tastaı salyp bezdi. Ol jelaıaq, biz túgil atty shalǵa da jetkizbeıdi ońaılyqpen. Shal qýyp júrip bir-ekeýimizdi uzyn qamshysymen bir-eki osyp-osyp ótti. Qamshy tıgen ekeýi-úsheýi ıreleńdep, oıbaıǵa basyp jatyr. Shynyn aıtsaq, túkke túsinbedik. Ne úshin uryp júrgenin de bilmeımiz. Áıteýir, «qutyrynyp» alǵan shaldan qutylǵanymyzǵa qýandyq. Shı-shıdiń arasynan syǵalap júrip, birer saǵattan keıin qozymyzdy jınap alyp, úıge taıdyq. Sóıtsek, týlaqty kúnde bir úıden «urlaıdy» ekenbiz ǵoı. Qudaıdyń qutty kúni terisi joǵalyp terisine syımaı shal júredi. Ony taǵy óziniń nemeresi alyp shyǵady eken. Sol kúni qamshy tıip, úıine jylap barǵan bala mán-jaıdyń bárin atasyna aıtady. Atasy birden atqa mingen. Sońy jańaǵydaı aıaqtaldy.Eń qyzyǵy, Ahat úıine barsa, álgi shal atasymen birge shaıdy soraptap áńgime soǵyp otyr eken. Qamshysy basynda oınaǵan shaldy kórgen bizdiń batyr tura qashady. Solaısha, álgi aqsaqal ketkenshe úıine kirmeıdi. Degenmen, buıyrǵan taıaq dalaǵa ketsin be? Esesine, atasy ólimshi etipti. Sabap jatyp «ótkizem dep júrgen terisin túgel jyrtyp tastapsyńdar, qýaıaqtar» deıtin kórinedi.Esek kókpar týraly jyly estelik aıtamyz qazir. О́ıtkeni, ol bizdiń balalyq shaǵymyzdyń ajyramas bir bóligi. Aýylda ózi esekti bala kúninde, sosyn qartaıǵan shaǵynda minedi. Erjete bastaǵannan esek jaıyna qalady. Ol kezde atqa aýysasyń. Seniń eseıe bastaǵanyńdy aǵalaryń taı basbildirip synaıdy.
Taı úıretýKóktemniń kezi edi. Nurtaza kókemniń bazyna bir úıir jylqyny qamaǵan bizdiń úıdiń jigitteri taılarǵa quryq sala bastady. Shetinen noqtalap, alyp qaldy. Úıirdi erkine jiberdi. Taıdyń bárin úıge alyp keldi. Tústik iship otyrǵanda Bektóre aǵam «taıǵa minesiń be?» degen. Biz asaýlyǵyn aıtqanbyz. Aǵalarym ár jerden shýlap ketti. Áńgimeniń toqeteri jigittikke kelip tirelgende bizge de aıtatyn syltaý qalmaǵan edi.Biri asaýdy júgendep, ekinshisi er-toqymyn salyp, tartpasyn tartty da maǵan qarady. «Min!» deıdi. Qorqaqsoqtap turyp úzeńgige aıaq saldyq. Mindik. «Tizgindi myqtap usta, taralǵyǵa aıaǵyńdy salma» degen. Qaıdaǵy, kishkentaı aıaǵymyz úzeńgige jetpeıdi. Tizgindi myqtap ustaýǵa kúshimiz kem. Aǵam asaýdyń basyn jibere saldy. О́mirinde júgen kórmegen bále oqalaq tıgendeı týlasyn kelip. Aldymen eki artqy aıaǵymen tik turdy. Odan keıin kúshin eki aldyńǵy aıaǵyna salyp, móńkidi. Osy tusta jel ushyrǵan qaǵazdaı bolyp attyń eki qulaǵynyń arasynan biz de qalyqtap bara jattyq. Jerge mysyqsha tústik. Eńbektep turmyz. Osy sát artyma qarap qalsam, asaý dál tóbemde eki aıaǵymen tik tur eken. Al, qash! Qashqanda da júgirý degen joq qoı. Eńbektep alyp, basymyz salbyraǵan kúıi typyrlap bara jatyrmyz. Qansha jerge deıin baratynymdy Qudaı bilsin. Biraq basymyz qoraǵa toq etip soqqanda toqtadyq. Aǵalarym ishek-sileleri qatqansha kúlip qalypty. Al men yzadan býlyǵyp áreń turmyn. Qalsh-qalsh etemiz. Keýdeni balalyq namys býyp turǵanda aǵalarymnyń kúlkisi odan saıyn shamǵa tıip, eki kózden eriksiz jas parlady.– Minesiń be?– Minemin!«Taǵy qulaısyń ǵoı» dep jatyr. Mynandaı kúlkige qalǵansha, attyń saýyrynda ketken artyq. Aýyl balalary týmysynan namysshyl keledi ǵoı. Bizdi de óltirip bara jatqan osy bir namys degen nárse edi. Qaıta mindik. Tizgindi jibere salyp, attyń moınyna tas keneshe jabysqanymyz este. Odan arǵysyn bilmeımiz. Áıteýir bir sátte ústindegi baqshanyń matadan jasalǵan kúzetshisindeı bolǵan báleniń túspeıtinin bildi me, álde ashýy tarqady ma, asaý jýasydy. Entigip, pyryldap tur. Osy kezde eńsemizdi kóterip, tizgindi qolǵa aldyq. Biraq taıdyń basy biz burǵan jaqqa júrmeıdi. Yqtap alyp, qorany jaǵalap álek. Qyzyq kórip turǵan aǵalarym júgendi ári-beri tartyp, aýzyn jyrý kerektigin aıtty. Kúshimiz jetpese de, kúshenip jatyrmyz. Qoryqqannan terge malynǵanbyz. Oǵan kúshtep attyń aýzyn jyryp jatqanymyzdy qosyńyz. Sonymen sileledik. Degenmen, asaý jalǵyz emes-tin. Áli birnesheýi bar. Biz entigimizdi ala bere ekinshisine otyrǵyzdy. Ol aldyndaǵysynan kúshti eken. Jalynan ustatpaı móńkıdi. Áldeneshe ret jerdi súıdik. Qaıtpaı júrip ony da jýasytyp aldyq. Jylqy jaryqtyq bir jýasyǵannan keıin jaqsy ǵoı. Onyń ústine taı kezinde basbilinse qolǵa erte úırenip ketedi. Keshke deıin asaýmen alysyp, as-sýymyzdy ishpegen kúıi quladyq-aý. Ertesi eki taqym aldyrtpaıdy. Pishtirilgen baladaı taltań-taltań etemiz.Kúzge salym kóktemde ustalmaı qalǵan kúreń tóbelge quryq tıdi. Anasy qysyr qalǵan eken. Qysyraqty emgen qunan shyǵatyn attyń kúshi kóp bolady. Onyń ústine jaz boıyna taýdaǵy bar qunarly shópti jegen. Moıyny kújireıip-aq tur. Jaly da jalpaq. Taza asaý osy eken. Bir mingennen jýasyp, yrqyńa kóne ketetin taıǵa múlde uqsamaıdy. Minseń boldy, laqtyryp jiberedi. Týlaýdyń da túrli ádisin meńgergen be dersiń? Týlaǵan jaǵyna qaraı yǵa berseń, jalt ete qalady. Deneńdi jıyp úlgere almaǵan kúıi domalap bara jatasyń. Sekirip minemiz. Sekirip laqtyryp tastaıdy. Osy asaýmen úsh kún boıyna alystyq aqyrynda. Úshinshi kúni baryp «taǵdyryna» kóndikti. Endi aýzyn jyrý bastaldy. Eki ezýinen qan aqqansha jyrǵanymyzben, moıny báribir qatpaıdy. Basy eki jaqqa qatar burylǵanmen, baǵytynan aınymaıdy. Sóıtsek, moıyny qatty eken ǵoı.Úıde úlkenderdiń eshqaısysy joq bolatyn. Sheshemiz sıyrdyń kelmegenin aıtty. Qoradaǵy attardy aǵalarym minip ketken. Álgi kúreń tóbel ǵana qalǵan. Ony qoranyń ishinde ǵana úıretip júrgenbiz. Dalaǵa áli shyqpaǵan. Jaıaý joq izdeýge qulyq bolmady. Oǵan qosa jaıaýlatyp taba da almaısyń. Kúreń tóbeldi aldymen sıpalap kórdik. Adamnyń qolynan shoshymaıtyn dárejege jetipti. Toqymy men erin saldyq. Tartpany arǵy betten ıilip ala bergende, sart etkizip bir tepti. Qashyp úlgerdik. Áıtpese murttaı ushyratyn edi. Degenmen, erdi jatyrqap, móńkimedi. Salǵanymyz salǵan jerimizde tur. Uzyn aǵashpen tartpany tartyp aldyq. Sosyn tarttyq. Júgenin kıgizip, syrtqa shyǵardyq. Itten de úrikpeı, mysyqtan da shoshymaı aýyldan shyqty. Dalada kele jatyp qarasaq, júgenimiz aýyzdyqtan shyǵyp ketipti. Túsip, qaıta salýǵa qorqamyz. Attyń ústinde qaıta saldyq. Biraq shyǵyp kete beredi. Sóıtsek, júgen úlken atqa laıyqtalǵan eken. Ol mynaǵan úlkendik qylady. Ony qaıdan bileıik? Qaıta-qaıta shyǵyp kete bergen soń, júgenniń tóbesinen qos ýystap ustap almaımyz ba? Aýzyn aýyzdyq býǵasyn at júre me? Bir ornynda turdy da qoıdy. Oǵan eregeskendeı aýyzdyqty biz de tarta tústik. Osy kezde jany qysylǵan kúreń tóbel eki aıaqpen tik turdy. Sasqanymyzdan júgendi odan saıyn tartyppyz. At artqa qaraı aýnap ketti. Biz astynda qaldyq. Deı turǵanmen ol da, men de jyldam turdyq jerden. Asaýym eseńgirep qalypty. Meniń de jaǵdaıym onykinen táýir emes. Qansha otyrǵanym este joq. Kún uıasyna batýǵa taqaý eken. Mysyqtabandap tulparyma bardym. Qımylsyz tur. Shylbyrynan ustap em, qarsylyq kórsetpedi. Biraq qaıta minýge júregim daýalamady. Jetektep aýylǵa keldik. Kóshedegi adamdardyń bári maǵan birtúrli aıanyshpen qaraıtyn sııaqty ma, qalaı? Arasynda «mańdaıyńa ne bolǵan?» dep surap jatqandary da bar. Mańdaıymdy sıpalasam, isip ketipti. Atty qorasyna baılap, úıge keldim. Sıyrdy tappaı qaıtqanymyzdy aıtyp jatyrmyz. «Qarasan kelgirdiń ózi keldi jańa» deı bergen sheshemniń kózi sharasynan shyǵyp kete jazdaǵan. О́bektep qaldy. Ádette ıini qatty anamyzdyń bulaı jumsarýy nelikten? Aınanyń aldyna baryp qarasaq, mańdaıymyzda aı tur! Iá, kádimgi jańa týǵan aıdyń beınesi. Ishi tolǵan qan. Sóıtsek, at ústimizge qulaǵanda mańdaıymyzǵa tuıaǵy tıgen eken. Tuıaq mańdaıdy qanatqanmen, terini jyrtpaǵan da, ishi qanǵa tolyp qalǵan. Al attyń tuıaǵy tıgen jer aıdyń beınesin keltiredi kóz aldyńa. «Aı mańdaı» bolyp bir aı júrdik. Keıinnen ózinen-ózi tarqap ketti.Sodan mektep bitirgenshe talaı asaýdyń ashýyn basqanymyz bar. Búginde temir tulparǵa minip, at degendi umytqaly qashan?! Ágárákı, aýylǵa baryp atqa mine qalsań, úsh kún boıyna taqymyńdy ala almaı júretin jaǵdaıǵa da jetippiz.
Túıin sóz: Balalyq shaqqa saıahattaýymyzdyń syry joq emes. Balalardyń jazǵy demalysy keldi. Degenmen, kóshede qoraz tóbelestirip, esek kókpar tartyp, taı úıretip, láńgi teýip, jalaq oınap, «parol» surap júrgen bala kórmeısiz. Biri monıtordyń aldynda montıyp otyr. Ekinshisi, dıskiden mýltfılm qaraıdy. Úshinshisi, planshette oıyn oınaıdy. Áıteýir, búgingi balanyń ermegi osyndaı bolyp ketti. Zaman osylaı shyǵar. Biraq olar tehnıkany meńgerip úlgeredi ǵoı. Sondyqtan balaǵa tán ispen aınalyssa deısiń. Bala shaqta. О́ıtkeni, balalyq shaq pen bolashaqtyń arasy bir-aq qadam.
Erjan BAITILES,«Egemen Qazaqstan».Qyzylorda oblysy.