Seısenbi, 22 qańtar 2013 7:04
Býrabaı aýdanyndaǵy Mádenıet aýyly. Syrmaly sýyq syqyrlap tur. Eńseli úıdiń kók darbazasynan óte berip kóligimdi kilt toqtattym. Qarakóleńkede kólbeńdegen adam tanys kórindi. Tanydy bilem, qolyndaǵy taıaǵyn shoshańdatyp, shaqyrǵannyń belgisin jasady. Oý, bul Temirbaı Qabdilmájıtuly ǵoı! Osydan úsh jyl buryn kórgeni men túıgeni mol el aǵasynyń 80 jasqa tolǵanyn dúrkiretip toılaǵanbyz.
Seısenbi, 22 qańtar 2013 7:04
Býrabaı aýdanyndaǵy Mádenıet aýyly. Syrmaly sýyq syqyrlap tur. Eńseli úıdiń kók darbazasynan óte berip kóligimdi kilt toqtattym. Qarakóleńkede kólbeńdegen adam tanys kórindi. Tanydy bilem, qolyndaǵy taıaǵyn shoshańdatyp, shaqyrǵannyń belgisin jasady. Oý, bul Temirbaı Qabdilmájıtuly ǵoı! Osydan úsh jyl buryn kórgeni men túıgeni mol el aǵasynyń 80 jasqa tolǵanyn dúrkiretip toılaǵanbyz.
Abyroıly aqsaqaldy qushaqtap jatyrmyn. Júzi synyq. Shókimdeı bolyp ketipti. Qolymdy silkilegen kúıi ún qatpaıdy. Titirkenip qaldym. Jasynan jetimdik kórgen jamaǵaıyn sábıdiń janarynan ot baıqaǵan osy Temkeńdi áıgili halyq aqyny Sháken Otyzbaev ókil bala etip, baýyryna basqany esime tústi. Halyq mádenıetiniń qaınarlaryna, ádebıetke qushtarlyǵy osydan shyǵar. Oqyp-toqyp tolysqan ol burynǵy Chıstopole, Aryqbalyq aýdandaryndaǵy bilikti ekonomıst-esepshi de edi. Sháken atamyzdyń barlyq mereıtoılaryn ótkizýdiń basy-qasynda bolyp, mektepke Jumaǵalı Saın atyn bergizip, Aıyrtaýdan kóshe surap júrgen de osy kisi ǵoı. Aqsaqal qazirgi Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy Saýmalkólde turmaýshy ma edi. «Ne boldy?» deımin júregim dirildep.Ún-túnsiz úıge kirip ketti de, keshikpeı qaıta shyqty. Qolyma kók dápterdi ustatty. «Aınalaıyn, aınalaıyn» deı beredi. Basqa eshteńe aıtqan joq. Qazyna qarttyń kók dápteri tegin bolmaǵany. Bir-eki paraǵyn qaraǵannan-aq, úıge asyqtym. Asyqpaı qarap otyryp neshe túrli qııalǵa kettim. Temkeńniń basyndaǵy taýqymetti jaza almaıtynymdy túsindim. Ony óz aýzymen, kók dápterdiń tilimen yqshamdap baıandaýdy jón kórdim.Allanyń ámirine sharań joq. Qudaı maǵan ul bala bermedi. Eki qyzym turmysqa shyqqan soń kempirimiz ekeýmiz qý dalada qalǵandaı boldyq. Jasym elýge jaqyndaǵanda kishi qyzym Zaıranyń jeti aılyq uly Muratty jalynyp-jalpaıyp júrip baýyryma bastym. Menen baqytty jan joq edi. Áýelep júrip áldıledik, barymyzdy aýzyna tyǵyp, el qatarly er jetkizdik. Ánge qumar, jyrǵa jaqyn bolyp ósti. Qulynyma qýandym. Tirnektep máshıne de alyp berdim.Tym erke bolyp ketken eken. Aýyldy qoıyp, aýdan ortalyǵyna kóshemizdi shyǵardy. О́risi keńeısin dedim. Jıǵan-tergenimizdi bazarshylap, Saýmalkólden ózimizge laıyqty úı satyp aldyq. Mádenıet úıi janynda qyzmet atqaryp, kóńilimizdi ósirdi. Ámeńgerim úılenip, shańyraq kóterse dedik. Ol kún de jetti. Bosaǵadan úlbirep attaǵan Jánııa ákimdik mańynda jumys isteıdi eken. Kórgendi jerdiń qyzy dedik. Kelin emes, qyzymdaı kórdim. Biraq, qyzyǵymyz uzaǵynan bolmady.Men ómirbaqı ótirik aıtqan adam emespin, bireýdiń ústinen pále qýyp qaralaý degen bolǵan emes. О́sken ortam, jan-jaǵym muny biledi dep oılaımyn. Adam balasy kelindi ne úshin túsiredi? Jasy ulǵaıǵandaǵy armanyńdy jalǵaıtyn, qaıyrymyn kórip, syıyna jylynyp, rahatyn kóreıin deıdi. Biz úshin bári beker bolyp shyqty. Áý bastan aýrýshań kempirimniń yńqyl-syńqyly kóbeıip, tósekke tańylýy jıiledi. Zeınetker meniń de beınetim kóbeıgendeı. Tabaq-aıaqtyń syńǵyrynan basyń shyńyldaıdy. Bárin bylaı qoıǵanda, Ramazan aıynyń qasıetti kúnderinde óz úıimnen aýyz asha almaı, kóringen úıdi jaǵalaıtyn jaǵdaıǵa jetkenime qorlanamyn. «Allanyń bergen azaby shyǵar» deımiz de, ishten tynamyz. «Aǵaıyn arasyn arazdyq ashardyń» jónimen qudalarymyzǵa muń shaqpaǵanymyzben, osynyń bárin olar jaqsy biledi. Úıge kelgenderinde qyzdaryna aqyl qosqanyn kórgenim joq. Qaıta ishki esep, surqııa saıasat osylarda jatqandaı kórinedi maǵan.Ishki esep demekshi, úıimizde Saýmalkóldiń syrt jaǵyndaǵy, kópqabatty, turmysqa qolaıly úıden páter alaıyq degen sóz shyǵyp, ol kún sanap árqıly burmalaýlarmen órshı tústi. Biz baıǵus «tursaq opaq, otyrsaq sopaqtyń» kúıimen mújilip baramyz. Sóıtip júrgende shóbereli boldyq. Kelin tarapyndaǵy óktemdik odan ári órshı tústi. «Jany kúızelgen táńirisin qarǵaıdy» degendeı, bul «áı-góıge» balamnyń qosylǵanyn qaıtersiń. Barmaqty shaınamaqty bylaı qoıyp, qyrshyp tastaıtyn kún týdy. «Basqa túsken baspaqshyldyń» kerimen, qoı jasymyz kelgende jaıly páterde turý da durys shyǵar dep óz-ózimizdi aldandyramyz. Uzyn sózdiń qysqasy, úıimizdi satyp tyndyq. Satqanda Jánııa kelinniń apasy Gýlıaǵa (qazaqsha atyn estigen emespin) satyppyz. Meniń qolyma kók tıyn ustatqan eshkim bolmady. Qarııalarǵa ne kerek, qaraqtarym aman bolsyn deıtin ǵuryppen, suraǵan da joqpyn.Súrgin-shabys endi bastaldy. Taıaǵyma súıenip, aıaǵymdy súıretip bılik ataýlynyń esigin túgel jaǵalap shyqtym. Obaly ne kerek, tyldaǵy eńbegimdi, odan keıingi beınetimdi, azdy-kópti abyroıymdy eskergeni shyǵar, móltek aýdanyndaǵy bir páterge iliktik. Úsh bólmeli. Qýanyshymdy kóp kórgendeı, munyń da astarynda syr bar bolyp shyqty. Eńbek ardageri retinde maǵan bir bólmesi, ákimdikte isteıtin memlekettik qyzmetker kelinime eki bólmesi tıesili eken. Qujattarda balamnyń aty atymen joq. «Taz ashýyn tyrnadan alady» degendeı, balam maǵan qoqyraıady. О́zinshe namystanǵan bolyp, úılerińe kirmeımin degendeı kesirlendi. Qyrǵı-qabaq kúsheıip ketti. Aqyry osy «jaıly» úıde elý jyl otasqan áıelim qaıtys boldy. Jasy eńkeıgen er adamǵa qıyn ǵoı, jalǵyz qarsylas men jeńile bastadym. Ne aıtsa da basymdy shulǵyp qutylamyn. Aǵaıyn-týys, kórshi-qolańnyń aqyl qosyp, basý aıtqanyna bylq etken jan joq. Baıqaımyn, quda jurtty bylaı qoıyp, osy Saýmalkólde turatyn Muratymnyń anasy, óz qyzym Zaıra da kelin jaǵynda.Bul 2012 jyldyń 2 qańtary edi. Meni úıden ketirýdiń sheshýshi kúni týdy. Qamyǵyp, dúnıeden túńilgendeı jaıym bar. Jurt qýanyp, Jańa jylǵy tilek aıtyp jatqanda bólmeniń bir qýysynda jalǵyzsyrap, búrisip otyrmyn. Muratyma jetkizedi degen Muratym óz úıimdi kór qyldy. Janyma qatty batady. Qudaı osylaı jazsa, ne isteıin. Atadan altaý týsa da bir jalǵyzdyq osy eken. Osy kúnderi úsh júz shaqyrym shalǵaıdaǵy Mádenıetten úlken qyzym Bıkesh kelip, qoıar da qoımaı úıine alyp ketti. Qudalardyń aýylynda turyp jatyrmyn. Mundaı sumdyqty kim kórgen. Ishim ýdaı jylaıdy. Al, balam men kelinim qaıda barsań, onda bar, úı máselesin daýlasań sotqa ber degen sózdermen shyǵaryp saldy. «Úıdi aıyrbastaıyq, bir bólmesin berińder» dep kórgenmin. Shoq túskendeı tyz ete qaldy kelin-balam.Qudalar aýylyna kelip, esimdi jıǵan soń da úmit alaýymen Saýmalkól jaqqa jaýtańdaýmen júrmin. Biraq, bolmaıtyn dúnıe bolmaıdy eken. Aýyldaǵy aqsaqaldar alqasynyń tóraǵasynan habar alǵanmyn. «Aıtyp kórdik, kónbeıdi. Endi sotqa shaǵymdanýdan basqa amal joq» deıdi. Saýmalkól aýyldyq okrýginiń ákimine de bardym. Ol da osyndaı keńesti meńzeıdi. Uzyn qulaqtan úıdi kelin tolyqtaı óz atyna túsirip aldy degen sózdi de estip jatyrmyn. О́miri sottyń aldyn kórmegen basym, sottyń ne deıtinin kim bilsin…Baqbergen AMALBEK,«Egemen Qazaqstan».Aqmola oblysy.