Sársenbi, 30 qańtar 2013 7:41
Tirshilik úshin kúresýde qandaı da bir jol taýyp, dittegen jerine jetip, ornyǵyp qalýǵa talpyný tabıǵı qubylys, ómirdiń jazylmaǵan zańy. Sol qaǵıdany árkim ártúrli qabyldap, oı órisiniń jetkeninshe ekshep, áreket etetini de aqıqat. Shyny kerek, búgingi qoǵamda beleń alyp bara jatqan bir problema saıajaı máselesi bolyp otyr.
Sársenbi, 30 qańtar 2013 7:41
Tirshilik úshin kúresýde qandaı da bir jol taýyp, dittegen jerine jetip, ornyǵyp qalýǵa talpyný tabıǵı qubylys, ómirdiń jazylmaǵan zańy. Sol qaǵıdany árkim ártúrli qabyldap, oı órisiniń jetkeninshe ekshep, áreket etetini de aqıqat. Shyny kerek, búgingi qoǵamda beleń alyp bara jatqan bir problema saıajaı máselesi bolyp otyr.
Shalǵaıdaǵy aýyldardan kezinde qandaı da bir jaǵdaımen bala-shaǵasymen qala mańyna kóship kelip, ókiletti organǵa ýaqytsha, múmkindigi bolyp jatsa turaqty túrde tirkelip, janashyrlarynyń úıin panalap, negizinen páter jaldap turyp, qandaı da bir jumys taýyp, eńbek etkenderdiń ózi úshke bólinedi. Birinshisi, adal eńbegine súıenip, mamandyǵyna saı reti kelgen jumysty istep, bardy qanaǵat tutady. Ekinshileri turaqty aılyq jalaqy beretin mekemeler men ujymdardan jumys tabylmaǵan soń, ıá bolmasa tólenetin eńbekaqy turmystyq qajettilikterin ótemegendikten aqsha tabýdyń túrli jolyn izdep shapqylap, tipti zańdy, zańsyz bıznes jasap ózindik jetistikke jetip te jatady.Úshinshi top ońaı olja tabýdy kókseıtinder áreketi – qoǵamdyq tártipti belden basý, quqyq buzý, urlyq jasaý, adam aldaý dep tizbelenedi. Taǵy bir top jaqyn shetelderden kúnkóris qamy úshin arzan jumys qoly retinde jergilikti halyqqa jaldanyp maýsymdyq qurylys jumystaryn istep, sosyn saýda-sattyqpen bazarlarǵa ornyǵyp nápáqasyn taýyp júrgen jandar. Shyny kerek, sol azamattardyń keıbiri shetelde júrgenderin áste umytyp, adamı turǵyda jasalǵan qamqorlyqty óz óreleri jetkenshe túsinip, ýaqyt óte kele óktemsı sóıleıtin halge de jetkeni jasyryn emes.
Osy eldiń basym bóligi qalalar mańyndaǵy saıajaılarda turaqtaǵan. Sol saıajaılar naqtylaı tússem, baý-baqshalar arasyndaǵy bir qabatty saıajaılar, jertóleler orny búginde eki-úsh qabatty sán-saltanaty asqan eki-úsh qabatty turǵyn úılerge aınalǵan. Jaqsy. Muny órkenıet qadamdary dep te qabyldaǵan lázim. Áıtkenimen, medaldiń eki jaǵy bar emes pe?!
Jalpy, saıajaılar aýmaqtary jyl ótken saıyn keńeıip, turǵyndary eselep ósip te keledi. Búginde Almaty oblysy boıynsha tirkeýden ótken saıajaılar men baý-baqsha qoǵamdarynyń jalpy sany 645. Alǵashqy maqsaty kókónis, jemis aǵashtaryn egip, odan ózine, ıaǵnı otbasyna qajetti ónim alýǵa arnalǵan saıajaılyq jer telimderinde búginde aýyz sý jetpeı, elektr jaryǵyn taratatyn transformatorlardyń shamasy kelmeı, avtokólik joldary tarlyq etip ózekti máseleler aldan shyǵýda. Turǵyndaryna medısınalyq qyzmet kórsetý, mektep jasyndaǵy balalaryn jalpyǵa birdeı orta bilimmen qamtý, áleýmettik kómekke muqtaj jandardy nazardan tys qaldyrmaý sııaqty qadaý-qadaý sharýalar anyqtaýdy jáne ońdy sheshimin tabýdy qajet etedi. Saıajaılar turǵyndary memleket tarapynan zań sheńberinde kórsetiletin kómek pen qamqorlyqtan múldem tys qalyp otyrǵan joq. Qala, aýyl turǵyndary sııaqty olar da jaqyn mańdaǵy emdeý mekemesine qaralyp, qajet bolsa jedel járdem kóligin shaqyrtýyna bolady. Zańǵa sáıkes turǵyn úı, áleýmettik kómek alyp otyrǵandary barshylyq. Bılik tarapynan oqýshylardy mektepke tasymaldaý jumysy uıymdastyrylǵan.
Almaty oblysynda saıajaılar men baý-baqsha birlestikterinde qoǵamdyq tártipti qadaǵalaýǵa jaýapty 58 polısııa ınspektorynyń anyqtaýynsha, bir jylda 242 qylmys jasalǵan bolsa, onyń negizgisi – urlyq. Sol qylmystyń basym bóligi elimizdegi eń iri megopolıs mańyndaǵy Qarasaı, Ile, Talǵar aýdandarynda bolǵan. Oblys aýmaǵyna kelgen sheteldik mıgranttardyń 15 paıyzdan astamy saıajaılar men baqshalyq qoǵamdarda turaqtaıdy. Búginde osyndaı jerlerde 410 mıgrant turyp jatqany anyqtaldy.
– Elbasy «Barlyq memlekettik organdar qyzmetiniń negizi – otbasy, qaýipsizdik, jumyspen, turǵyn úımen qamtý, bilim berý, densaýlyq saqtaý sekildi turǵyndar úshin qarapaıym qajettilikten turýy qajet», dep atap kórsetti. Biz Elbasynyń halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan saıasatyn júzege asyrýǵa bar kúsh-jigerimizdi salýǵa mindettimiz, – deıdi oblys ákimi Ańsar Musahanov.
Saıajaı sergeldeńin seıiltýdiń bir joly – sol saıajaılarǵa eldi meken mártebesin berý. Biraq ol aıtýǵa ońaı. Sebebi, kezinde retsiz salynǵan úılerden túzilgen kósheler boıymen aýyz sý qubyryn, kanalızasııa, telefon, elektr jelisin tartý, jaıaý júrginshiler jolyn salý, kóshelerge asfalt tóseý, eldi mekenge, kóshege at berý, úılerdi nómirleý jumystaryn túrli salalar qyzmeti atqarǵan soń, aýdan, qalanyń bas josparyna kirgizý qajet. Bul jerdegi eń qıyn jumys avtokólikter bir baǵytta ǵana júre alatyn nebary úsh metrlik avtokólik jolyn keńeıtý ekendigi taǵy anyq. Osy máselelerdiń barlyǵyn el zańnamasyna sáıkestendirip, halyqtyń kelisimimen retteý úshin oblys ákiminiń ókimimen jumys toby qurylyp, júktelgen mindetti oryndaýǵa kirisip ketti. Ekpin alǵan jumysta zańsyzdyqqa jol bermeý úshin oblys prokýrory Ǵabıt Mırazov «Aýyl sharýashylyǵy jumystaryn júrgizýge arnalǵan jerler óz maqsatynda paıdalanylýy kerek. Kez kelgen qurylys nysany zańǵa sáıkes júrgizilýi tıis, baqshalyq qoǵamdar jumysyn ózderiniń jarǵy qujattaryna sáıkes atqarýǵa mindetti», dedi.
Qoryta aıtqanda, syrt kózge erensizdeý kóringenimen saıajaılar sergeldeńi quddy kómile byqsyp jatqan shala ispetti taramdalyp ketken. Olaı deıtinimiz, kimde-kim syrqattana qalsa jedel járdem shaqyrtatyny anyq. Sol naýqasqa dáriger der kezinde jetse jaqsy. Áıtpese, jedel járdem kóliginiń jolsyzben júre almaǵany, zaty bar aty joq meken-jaıdy tappaǵany, sol sııaqty áleýmettik sala qyzmetkeriniń áleýmettik kómekke muqtaj jannyń qujattaryn zańdastyra almaı áýre-sarsańǵa túskeni esep emes. Mundaı tizbelene beretin problemalar saıajaı sergeldeńi emeı nemene? Biraq jetisýlyqtardyń «Jumyla kótergen júk jeńil» degen qazaqy danalyqty memlekettik saıasatqa sáıkestendire áreket etetini kóńilderge qýanysh nuryn sebedi.
Nurbol ÁLDIBAEV,
«Egemen Qazaqstan».
Almaty oblysy.