О́mir joly

Seısenbi, 19 naýryz 2013 1:25

О́mir-ózen. Odan beri de talaı ýaqyt ótti toqtaýsyz. О́tkensiz alǵa ilgerileý múmkin emes. Osyndaıda eske kóp nárse túsedi. Nurdáýlet Sháripuly Aqyshev 1923 jyldyń 23 naýryzynda Aqtóbe oblysynyń Oıyl aýdanynda dúnıege kelgen edi. El basyna tóngen asharshylyq jyldary áke-sheshesinen aıyrylyp, qarshadaıynan jetim qalǵan Nurdáýlet balalar úıinde tárbıelenedi. О́mirdiń qıyndyǵyn kóp kórip, óksip ósken Nurdáýlet on toǵyz jasynda Uly Otan soǵysyna óz erkimen attanady.

Seısenbi, 19 naýryz 2013 1:25

О́mir-ózen. Odan beri de talaı ýaqyt ótti toqtaýsyz. О́tkensiz alǵa ilgerileý múmkin emes. Osyndaıda eske kóp nárse túsedi. Nurdáýlet Sháripuly Aqyshev 1923 jyldyń 23 naýryzynda Aqtóbe oblysynyń Oıyl aýdanynda dúnıege kelgen edi. El basyna tóngen asharshylyq jyldary áke-sheshesinen aıyrylyp, qarshadaıynan jetim qalǵan Nurdáýlet balalar úıinde tárbıelenedi. О́mirdiń qıyndyǵyn kóp kórip, óksip ósken Nurdáýlet on toǵyz jasynda Uly Otan soǵysyna óz erkimen attanady. Jabyrqaı qaraǵan qyr, jyljyp aqqan erke ózen, áke-shesheniń alaqanyndaı bolyp mańdaıynan sıpaǵan samal jel, bári de kóńili alaburtqan, biraq ishtegi qaısar rýhpen jigerlengen perzentine amandyq tilep artta qala berdi.

Surapyl soǵystyń alǵashqy kez­de­rinde Batystaǵy jerler jaýdyń ta­ban astynda qalyp, aldyńǵy shebi Más­keýge taıap qalǵan shaqta jurt demin ishine tartyp, maıdan jaqqa qu­laq túrýmen boldy. Aqyry tórt jyl­ǵa sozylǵan qandy qyrǵyn aıaqta­lyp, bizdiń áskerlerimiz jeńiske jet­ti. Qatardaǵy soldattan vzvod koman­dıri dárejesine deıin kóterilgen Nur­dáýlet Aqyshev ta Reıhstagqa Je­ńis týy tigilgen sátte balasha máz-meıram kúı keship, qýanyshtan ja­nar­ǵa irkilgen jasty da baıqamaǵan maı­dandastarynyń ortasynda júrgen edi.Týǵan jerge degen sheksiz mahabbaty boıyna kúsh bergen Nurdáýlet keýdesindegi alyp-ushqan armany men elge degen saǵynyshyn judyryqtaı júregine túıip aýylyna da aman-esen oralady.Uly Otan soǵysynda kórsetken erligi men qaharmandyǵy úshin Nurdáýlet Aqyshev birneshe orden-medaldardy kókiregine jarqyratyp taqty. Atap aıtsaq, Qyzyl juldyz, Otan soǵysy ordenderimen, «1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysynda Germanııany jeńgeni úshin», «Berlındi alǵany úshin», «Pragany azat etkeni úshin» jáne basqa da kóptegen medaldarmen marapattaldy. Joǵarǵy qolbasshynyń arnaıy alǵysyn aldy.Sum soǵystyń kesirinen ábden tıtyqtaǵan týǵan eldiń eńsesin kóterýge úlesimdi qaıtken kúnde de qossam, ómirden óz ornymdy taýyp, ata-baba jolyn jalǵastyrsam degen alaýly armany men úmiti jas jigitti odan saıyn shyńdaı tústi. Sóıtip aýyldyń qym-qýyt tirligine bilek túrip aralasty. Soǵystan keıingi júdeý turmysty kóterýge aıanbaı atsalysty. «Asyl adam aınymas» dep uly Abaı aıtqandaı, Nurdáýlet Sháripuly adaldyqty ómiriniń sońyna deıin túpqazyq etip ustandy.Ol 1949 jyly Shymkent pedagogı­kalyq ınstıtýtyn bitirip, joldamamen Keles aýdanynyń «Lenın joly» orta mektebine orys tili pániniń muǵalimi bolyp keldi. О́mirlik maqsatyna adal, uıymdastyrýshylyq qabileti joǵary Nurdáýlet Sháripulyn jergilikti basshylyq partııa jumysyna shaqyrdy. Aldymen Keles aýdandyq atqarý uıymynyń jaýapty hatshysy bolyp, sodan keıin Abaı jáne Ǵ.Muratbaev atyndaǵy keńsharlardyń partııa komıtetiniń hatshysy, aýdandyq partııa komıteti uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi, aýdandyq halyq baqylaý komıtetiniń tóraǵasy tárizdi jaýapty qyzmetterdi abyroımen atqardy. Aýdannyń mádenı-áleýmettik ómirine belsene aralasyp, týyndaǵan túıtkilderdi sheshýge kóp úles qosty. Ol kisiniń sharapaty talaı janǵa tıip, sonyń arqasynda olar ómirden ózderiniń laıyqty jolyn tapty. Jurtshylyqpen tyǵyz aralasyp, muń-muqtajyn bilýdi dástúrge aınaldyrdy. Kóptiń alǵysyna kenelgen Nurdáýlet Aqyshev qashanda týrashyldyqty tý etip, qamqorlyq qolyn sozýǵa asyǵatyn. Qurmetti eńbek demalysyna «Lenın joly» orta mektebinde jeti jyl boıy mektep dırektory bolyp shyqty. Ákemizden sapaly bilim, sanaly tárbıe alǵan oqýshylary áli kúnge deıin ustaz qasıetin umytpaı zor maqtanyshpen aıtyp otyrady. Ulaǵatty ustazdyń tálimin kórgen kóptegen shákirtteri búginde elimizdiń túkpir-túkpirinde bedeldi oryndarda qyzmet etýde. Muǵalim atyn joǵary ustanǵan onyń eńbegi laıyqty baǵalanyp «Qurmet Belgisi» ordenimen madaqtaldy. Bul sol kezdegi ustazdar arasynda qol jetkizilgen bıik beles edi.«Kúnniń kózin alaqanyńmen qansha qalqalaǵanyńmen sáýlesin jasyra­ almaıtyny» sııaqty, Nurdáýlet Shárip­uly­nyń halqyna súıispenshilik sezimi óte keremet bolatyn. Ony aby­roı-ataqqa keneltken de osy kıeli se­zim edi. Sol kezdegi respýblıka bas­shylyǵy Nurdáýlet Sháripuly Aqyshevtyń beıbit ómirdegi ónegeli isin baǵalap kóptegen marapattarmen atap ótti. «Eńbek ardageri» medali sonyń naqty aıǵaǵyndaı. Respýblıka Oqý mınıstrligi ustazdyń úlgili isin kóp ıgiligine taratý maqsatynda birneshe márte onyń tálimi mol kórneki jumystaryn mektepterge taratty. Qazaq KSR halyq aǵartý isiniń ozyq qyzmetkeri atanǵan ol birneshe ret aýdandyq jáne aýyldyq keńeske depýtat bolyp saılanyp, jurtshylyqtyń qalaýlysy retinde túıtkildi máselelerdi sheshýge túrtki boldy.Mine, osylaısha ákemizdiń ónegeli ǵumyryn jaqsylyqqa jaqsylyqpen óris bergen kúndermen, taǵdyrynyń janarynan jeńis kórgen kúnderimen mazmundy ótkizgen baqytty jannyń biri dep qazir úlken maqtanysh sezimmen aıta alamyz.Týǵan halqynyń ózindik salt-dástúrin, baı mádenıetin, erekshe bolmysyn boıyna sińirgen anamyz Gúlzına ekeýi bes balany qanattyǵa qaqtyrmaı, tumsyqtyǵa shoqytpaı tárbıelep ósirdi. Balalarynyń tuńǵyshy men qazirde zeınetkermin, kóp jyldar boıy Ishki ister mınıstrliginde basshy qyzmet atqardym, polkovnık ataǵym bar, menen keıingi inim Azamat «QazMunaıGaz» kompanııasyna qarasty mekemelerdiń birinde jaýapty qyzmet atqarady, úlken qaryndasymyz Svetlana ata-anasynyń jolyn qýyp, ustaz mamandyǵyn tańdady. Ol Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti bilim jetildirý ortalyǵynyń dırektory. Ortanshy qaryndasymyz Sholpan bas ekonomıst, eń kishi qaryndasymyz Juldyz Almaty qalasyndaǵy emhananyń bas dárigeri bolyp jumys isteıdi. Ákemizdiń meıirim shýaǵyn kórip ósken biz onyń júrip ótken ómir jolyn qasterlep, baǵalaımyz. Eń aldymen adam bolýdy bas­ty paryz sanaǵan áke amanaty árdaıym esimizde turady.«Ákeń de bala bolǵan» demekshi, ómir soqqysyn erte jastan kórgen bala Nurdáýletten qoǵam qaıratkeri dárejesine deıin kóterilgen Nurdáýlet Aqyshevtyń ómir joly tunyp turǵan tarıh. Bizge, onyń urpaqtaryna únemi ónege bolady da turady. Ákemizdiń salyp bergen týra jolynan taımaımyz.Maǵynaly da mazmundy ómir súrip, artyndaǵy urpaqtary úshin úlgi bolarlyqtaı rýhanı baılyq qaldyrǵan Nurdáýlet Aqyshev eger tiri bolyp ortamyzda júrse, búginde 90 jasqa tolyp bala-shaǵasy men týǵan-týystarynyń ortasynda shat-shadyman bolyp otyrar edi. Alaıda, jazmyshtan ozmysh joq. Árkimniń mańdaıyna jazylǵan taǵdyrdyń óz zańy bar. Aldyńǵy býyn – aǵa urpaq óz ǵumyrnamasyn jazyp, ómirden ótedi, ornyna kelesi býyn keledi. Sóıtip, ómir jalǵasa beredi. Ýaqyt toqtamaıdy. Jylǵadan jyljyp sý aǵa beredi.«… Qarııalar azaıyp bara jatyr,Biri minip kelmestiń kemesine,Biri kútip, ánekı, jaǵada tur», dep aqıyq aqyn Muqaǵalı Maqataev óleńinde ómirdiń osy bir bolmysyn meńzegendeı.Ákemizdiń ómirden ótkenine de mine jıyrma jyl bolyp qalypty. Sodan beri ol kisiniń atyna kir keltirmeı, qoldan kelgenshe elimizge úlesimizdi qosýdy áke amanaty dep sanaımyz. Onyń jarqyn beınesi men ǵıbratqa toly ǵumyry ýaqyt ótken saıyn sanamyzda jarqyrap jasaı túspek. Ákemizdiń rýhy árkez demep júretini sózsiz. Mundaıda janyń jánnattyń tórinde bolsyn asyl áke deımiz de. Iá, odan basqa ne deımiz. Bizdiń perzenttik paryzymyz osy da.

Serik AQYSh, polısııa polkovnıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrliginiń eńbek sińirgen qaıratkeri, zeınetker.