Konferensııany quttyqtaý sózben ashqan Terekti aýdanynyń ákimi Ádil Jolamanov bul óńirdiń arǵy-bergi tarıhy eleýli oqıǵalarǵa toly bolǵandyǵyn, HIH ǵasyrdyń ekinshi jartysynan bastap jáne 1950 jyldardaǵy tyń ıgerý kezinde syrttan kelgenderdiń sebebinen jappaı orystanǵanyn, biraq táýelsizdik alǵaly tól tarıhty túgendeý, joǵalǵannyń ornyn toltyrý isi qolǵa alynǵanyn aıtyp ótti. Bul baǵytta ásirese elimizde júrgizilip jatqan «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń kómegi zor. Qazaqstannyń jalpyulttyq qasıetti nysandary tizimine engen Taqsaı hanshaıymy – tek Terektiniń emes, barsha qazaqtyń maqtanyshy. Byltyr sarmat hanshaıymy tabylǵan ólke – Dolınnyı aýylynda jergilikti kásipkerlerdiń kúshimen kesene boı kóterdi.
Terekti aýdandyq bilim berý bólimi uıymdastyrǵan konferensııaǵa aýdan aýmaǵyndaǵy barlyq 15 aýyldyq okrýgtiń mektep ujymdary arnaıy kórme daıyndap, belsendi qatysty. Batys Qazaqstan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinen arnaıy ákelingen «Taqsaı hanshaıymy» ekspozısııasy osy óńirde tabylǵan sarmat áıel abyzynyń belgili rekonstrýktor Qyrym Altynbekov qalpyna keltirgen beınesimen tanysty.
Konferensııaǵa zııaly qaýym ókilderi, mektep basshylary men muǵalimder, ólketanýshylar, BAQ ókilderi qatysty. Konferensııa barysynda fılologııa ǵylymdarynyń doktory, qypshaq-oǵyz jazba eskertkishteri boıynsha myqty maman Murat Bókenbaıuly «Ult tarıhyn túgendeýdi tildiń mańyzy» atty baıandama jasady. Ǵalym búgingi qoldanystaǵy til astarynan da talaı tarıh tabýǵa bolatynyn aıtyp, qazirgi qazaq tiliniń kóne túrki – Orhon-Enesaı jazbalary, oǵyz-qypshaq, qypshaq-oǵyz jazba eskertkishteri úlgilerimen tikeleı baılanysynan mysaldar keltirdi.
Batys Qazaqstan oblystyq tarıh jáne arheologııa ortalyǵynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, áıgili «Taqsaı hanshaıymy» obalar keshenin tapqan arheolog Iаna Luqpanova osy óńirdegi qazba jumystarynyń nátıjesinde tabylǵan jádigerlerdiń álemdik mańyzy bar ekenin aıtady. Máselen, Taqsaı hanshaıymynyń qabirinen tabylǵan taraqtaǵy sýrette saq pen parsy jaýyngerleriniń shaıqasy beınelengen. Iаna Amangeldiqyzynyń aıtýynsha, dál osy sıýjet kóne Iran jerinde saqtalǵan sýretterdi tup-týra qaıtalaıdy. Sonymen birge arheolog «sarmat abyzynyń boıynan tabylǵan 150-den asa altyn buıym dál osy tulǵa úshin arnaıy tapsyryspen jasalǵan» degen boljam aıtady. О́ıtkeni mundaǵy bas kıim, shekelik, syrǵalar men altyn japsyrmalar – bári birimen biri úılesip, birtutas kompozısııa quraıdy eken.
Jınalǵandar osy konferensııada sóz alǵan onomastıka salasynda tanymal ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Mahambet О́temisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń dosenti Uldaı Erjanova men Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Esqaırat Haıdarovtyń baıandamalaryn da qyzyǵa tyńdady. Al Qazaqstan ınnovasııalyq jáne telekommýnıkasııalyq júıeler ýnıversıtetindegi «Rýhanı jańǵyrý» kafedrasynyń meńgerýshisi Saılaý Súleımenov Terekti óńirinen shyqqan belgili qalamger, «Aq Jaıyq» trılogııasynyń avtory Hamza Esenjanov shyǵarmalarynda kezdesetin keıipkerlerdiń shynaıy taǵdyry, ólke tarıhyndaǵy orny týraly syr shertti. Belgili alashtanýshy ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, Jahansha Dosmuhameduly atyndaǵy «Qaıratker» qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Dámetken Súleımenova osy óńirden shyqqan tanymal tulǵa Ábdirahman Áıtıevtiń ómir joly men qoǵamdyq qyzmetine toqtalyp, onyń Alash qozǵalysyna qatysty qyrlaryn áńgimeledi. Shynynda da buǵan deıin Áıtıevtiń bolshevıktik bolmysyn ǵana tanyp kelgen jurtshylyq tyń málimetterge qanyqty. Al Terekti aýdany ákiminiń orynbasary Erjan Dosmaqov osy óńirdegi jer-sý ataýlaryna qatysty el aýzynda aıtylatyn ańyzdardy eske alyp, maman tarıhshylardan ol derekterdi tarıhı qujattarmen salystyryp, aıǵaqtaýdy surady. Al tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, Mahambet О́temisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń dosenti Jańabek Jaqsyǵalıev Terekti topyraǵynda Kishi júzdi bılegen 7 hannyń ekeýi – Aıshýaq han Ábilqaıyrhanuly men Jantóre han Aıshýaqhanulynyń máńgilik meken tapqanyn eske salyp, sońǵy jyldary qulpytasy naqtylanyp, zırattary aıqyndalǵan, oblystyń kıeli nysandary tizimine engizilgen osy jerlerge eńseli eskertkish, laıyqty belgi ornatý jóninde usynys aıtty. Bul usynysty kópshilik quptap, qol shapalaqtady. Sondaı-aq osy jıynǵa Aqjaıyq aýdanynan arnaıy kelgen ólketanýshy, «Jeruıyq» mýzeıiniń meńgerýshisi Jánibek Ábilpeıisov mektep mýzeılerin jabdyqtaý, jas urpaqty otanshyldyqqa tárbıeleý isinde ólketanýdyń róli týraly tushymdy baıandama jasady. Aıta keteıik, konferensııa minberinen aıtylǵan ár baıandama kópshiliktiń kóńilinen shyqty.
- Búgingi basqosýda aıtylǵan oryndy usynystardyń bárin biz hattamaǵa túsirip aldyq, bolashaqta tıisti jumystardy jasaımyz. Konferensııa baıandamalary da arnaıy jınaq bolyp basylyp shyǵady. Terekti aýdanynyń tutas tarıhyn qamtıtyn tarıhı-tanymdyq ensıklopedııalyq jınaq ta daıarlaný ústinde. Aıshýaq han men Jantóre han zırattaryna belgi ornatý máselesi de naqty josparymyzda bar, - deıdi qoshtasarda Terekti aýdanynyń ákimi Ádil Jolamanov.