Ult gazeti ulyqtalǵan kún

О́tken senbi kúni Nur-Sultan qala­­syndaǵy Ulttyq mýzeıde «Mý­zeı túni» sharasy ótip, shahar jurt­shylyǵy atalǵan túnde tarıh qoı­na­ýy­na erkin saıahat jasady. Eń bas­tysy, bes jyl qatarynan ótkizilip kele jatqan ıgi shara aıasynda bas basy­lym «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ǵasyrlyq mereıtoıyna oraı «Júz jyldyq jylnama» kórmesiniń tusaýy kesildi. Kórmeniń ashylý saltanaty­na Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Dáýren Abaev, basylym bas­shy­lary men ardager jýrnalıster qa­tysty.

Is-shara bastalǵanǵa deıin mý­zeı­diń baspasóz qyzmeti «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» AQ basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli men Ult­tyq mýzeıdiń dırektory Almaz Nu­raz­hanmen brıfıng ótkizdi.

Mýzeı basshysy A.Nurazhan aksııa­nyń mańyzdylyǵyn atap ótti. «Bul shara – Ulttyq mýzeıdiń 5 jyl­dy­ǵyna oraı jáne Halyqaralyq mýzeı kúni merekesine arnalyp, «Bes jyl birge» degen taqyryppen uıym­­­dastyrylyp otyr. «Mýzeı túni­niń» bıylǵy baǵdarlamasynda mu­ra­jaı qonaqtary tuńǵysh ret Ulttyq mýzeıdiń 5 jyldyǵyna oraı, mýzeı qorynan jańa eksponattarmen tolyqtyrylǵan Etnografııa zaly men jańadan ashylǵan «Asyl mura» zaldaryn tamashalaı alady. Sondaı-aq el gazetiniń ǵasyr toıyna oraı ashylǵan «Júz jyldyq jylnama» kórmesi murajaı qonaqtaryn beıjaı qaldyrmaq emes», dedi A.Nurazhan.

Gazet basshysy D.Qydyráli jańa­dan shymyldyq túrip otyrǵan kórmede kópshilik nazaryna basylymnyń bir ǵasyrda júrip ótken jylnama tarıhy usynylǵanyn jetkizdi.

«Jalpy, atal­ǵan kórmege gazet tarıhymen tike­leı baılanysty túrli deńgeıdegi 100-den astam jádiger qoıyldy. Basy­lymnyń kóne tigindileri, gazet qyz­metkerleri qoldanǵan qundy zattar «Egemen Qazaqstan» júrip ótken júz jyldy «Mýzeı túni» aksııasy aıasynda baıan etedi. «Júz jyldyq jylnama» kórmesi 18 maýsymǵa deıin jalǵasady», dedi «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» AQ basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli. 

Sonymen qatar gazet basshysy aldaǵy aıda «Egemen Qazaqstan» gazeti serııasymen jaryq kórgen kitaptardyń tusaýkeseri ótetinin habarlady.  «Bizdiń 100 jyldyq is-sharalar jos­pa­rymyzdyń ishindegi negizgi tar­maq­­tarynyń biri – gazettiń 1919 jyldan bergi arhıvin skanerlep, sıfrly formatqa kóshirý jáne gazet materıal­dary negizinde arnaıy 5 tomdyq kitapty basyp shyǵarý bolatyn. Bul kitapty byltyrdan beri daıyndadyq. Osy aýqymdy jumysqa belgili ǵalym­dar men gazettiń arda­ger­leri atsa­lys­ty. 1919-1976 jyldar ara­ly­ǵyn qamtıtyn osy 5 tomdyq kitap daıyn boldy. Onda atalǵan kezeńde kó­terilgen kóptegen mańyzdy ulttyq máselelerdi qamtydyq», dedi D.Qydyráli. 

Murajaı muraǵattarymen syrlasqanda

Tól merekesinde mereıtoıly «Ege­men­deı» el gazetin tórine shyǵa­ryp erekshe ulyqtaǵan Ulttyq mý­zeı­diń bul túngi baǵdarlamasy baı boldy. Aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna qaramaı, osynaý mádenıet ordasyna qaraı aǵylǵan qaraqurym halyq aq jaýynnyń astynda kezek­te turdy. Talaı ǵasyrlyq tarıhyn tanyp-bilýge qumartqan aǵaıynnyń talpynysyn kórip, kóńil tolqydy. О́tkenniń ónegesin qazirgi kúnniń qazynasyna aınaldyrýdy maqsat etken Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­lamasy aıasynda munda aıtý­ǵa turarlyqtaı aýqymdy ister atqa­ry­lyp jatqandyǵyna kóz jetkizdik.

Burynnan kelip-ketip júrgen jerimiz bolsa da, búgin sál basqa­sha­laý sezimge bólengenimizdi jasy­ryp qaıteıik. Aınalamyzdyń bári arǵy-bergi zamandardyń qundy já­digerlerine tunyp tur. Jeti yqy­lym­nyń taǵylymy jetemizge jet­kendeı. Kúlli túrkiniń Kúltegini bizdi birlikke shaqyryp turǵandaı. Táý eter táýelsizdigimizdiń arqa­syn­­da alty muhıt, asqar taýlardy attap ótip álemdi sharlap ketken anaý «Altyn adam» ejelden erkindik ańsaǵan el-jurtymyzdyń eńsesin bıiktetip, aıbynyn asyr­ǵandaı. Úlde men búldege oranǵan «Úr­jar hansha­ıymy» suqtana qarar sulýlyqtyń sımvoly sııaqty. Adam­zattyń besi­gin­deı Altaı­da­ǵy ataqty «Berel» qory­my­nan arshyp alynǵan asyl jabýly arǵymaqtar baıaǵy baba­la­ry­myz­dyń baqýatty tirliginen mol maǵlumat bergendeı. Qum jutqan qala­larymyzdyń ornyndaǵy kómbe­ler­den tabylǵan kórnekilikter de kóp nárseni ańǵartady. О́zderin bar­lyq órkenıettiń bastaýynda tur­ǵan­daı sezinetin batystaǵylar jaıaý-jalpylap júrgende jylqyny júgendep, qolǵa úıretken, áıgili Koper­nıkten áldeqaıda buryn aı qarap, juldyz sanar observatorııa salǵan, as isher aıaǵyn, ústine kıer kıimin altynmen aptap, kúmispen kúp­te­gen atalarymyzdyń dańqy sanamyzdy silkintip, rýhymyzdy asqaqtatýǵa tıis.

Aýmaǵy at shaptyrymdaı mýzeı alańdaryna qoıylǵan artefaktiler tarıhtyń talaı syryn aqtarady. Este joq eski dáýirlerdiń kýásindeı tastan istelgen eńbek quraldary, orta ǵasyrlardaǵy qarý-jaraq, zer­ger­lik buıymdar, turmystyq zattar, taǵysyn taǵylar kórmege kelýshi kópshi­liktiń tanym keńistigin keńeıte túseri talassyz.

Bul jolǵy «Mýzeı túniniń» atap óter bir jańalyǵy – Etnografııa zalynyń jańa eksponattarmen tolyq­ty­rylýy jáne «Asyl mura» bóliminiń ashylýy. Etnografııaǵa qyzyǵýshylyq bil­dirýshiler qazaq­tyń baıyrǵy má­de­nıeti­men jan-jaqty tanysýǵa múm­kin­dik aldy. Ásirese álimsaqtan bergi áıbat mu­ra­­myz – kıiz úıdi tamashalaýshylar qarasy moldaý kórindi. Estııar nemerelerin ertken ájeı janyn­da­ǵy­larǵa áldeneni túsindirip álek. Sirá, jún tútý, kıiz basý, alasha toqý táriz­di turmystyq tehnologııaǵa baılanysty óz tájirıbesin ortaǵa salyp jatsa kerek. Durys qoı, eskiniń esti áńgimesin keýdesi keń saraıdaı osyndaı úlkender aıtpaǵanda kim aıtady.

Al «Asyl mura» aıasyndaǵy ártúrli jádigerler «Ulttyq mýzeıge syı tartý» aksııasy barysynda jer-jer­den jınalǵan múlik-múkámaldar qoıylypty. Kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkerleriniń, Uly Otan soǵysy batyrlarynyń urpaq­ta­ry, sondaı-aq jeke kolleksıonerler usynǵan dúnıeler kópshilik kózaıymyna aınalǵany qandaı ǵanı­bet. Osy oraıda esimi elge tanymal I.Tasmaǵambetov se­kil­di azamattyń tańdap, talǵap jına­ǵan zergerlik áshekeıleri, áıel­der men erlerdiń beldikteri, at ábzel­de­ri aıryqsha toqtalýǵa laıyq. 

«Mýzeı túni» aıasynda bulardan bólek, tarıhı qundylyqtardy qur­met tutatyndardy eliktirip-je­lik­­tiretin basqa da qyzyqtar ótip jat­ty. Mýzeıdiń qaq tórinde Qazaq­stan Jazýshylar odaǵy Nur-Sultan qalalyq fılıalynyń uıym­das­tyrýy­­men ótken «Aqshamdaǵy aqyn­dar jyry» atty poezııa keshi de erekshe sıpat aldy. Respýblıkanyń túkpir-túkpirinen jınalǵan qyryqqa jýyq aqyn ǵajaıyp túnde murajaıǵa kelý­shi­lerge jyrdan shashý shashty. 

Bir sózben aıtqanda, ulttyq rýha­nı baılyǵymyzdy ulyqtaý – uly borysh degimiz keledi.

Júz túp aǵash – jýrnalısterden syılyq

Joǵaryda atap ketkenimizdeı, el gazetiniń 100 jyldyǵy – qazaq baspasóziniń de ǵasyrlyq mejesi. Atalǵan kórmege deıin mereıtoıǵa oraı elordamyzdyń Esil aýdany ákimdiginiń qoldaýymen  Syǵanaq kóshesiniń boıynda «Egemen Qazaqstan» gazetine – 100 jyl» alleıasy ashylyp, gazet ujymynyń uıym­das­ty­rýymen 100 túp aǵash egildi. Bul sharaǵa da Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Dáýren Abaev bastap, Májilis depýtattary, ardager jýrnalıster, BAQ basshylary qatysty.

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń mereıtoıy aıasynda ótip jatqan ár is-shara óte mańyzdy. Búgin Nur-Sultan qalasynyń tórinde biz júz kóshet otyrǵyzýǵa jınaldyq. Osy ıgi shara qutty bolsyn! «Babalar ekken shynardy balalar saıalaıdy» deıdi ǵoı, sondyqtan da búgin otyrǵyzylǵan aǵashtarymyz úlken saıabaqqa aınalsyn. О́sip kele jatqan urpaq bul saıabaqty bizder «Egemen Qazaqstan» gazetiniń qurmetine ekkenimizdi bilip júrsin. Elimiz, Nur-Sultan qalamyz, «Egemen Qazaqstan» gazetimiz órken­deı bersin, gúldeı bersin!», dedi mınıs­tr Dáýren Abaev. 

Sonymen qatar ıgi iske gazettiń burynǵy basshylary, ardager jýrnalıster qatysyp, birqatary sóz sóıledi. «Jyl basynan beri «Júz jyldyq jylnama» dep gazettiń mań­daı­yna jarqyratyp jazyp, gazet osy uly belesti jaqsy atap kele jatyr. Aldaǵy ýaqytta bul saıabaq gazettiń 100 jyldyǵyn bizdiń esimizge salyp turatyn bolsyn. Jaqsy kúnderimiz kóp bolsyn, basylymnyń abyroıy arta bersin!», dedi Májilis depýtaty Saýytbek Abdrahmanov. 

Talǵat BATYRHAN,

Mıras ASAN,

«Egemen Qazaqstan»