«Bizdiń jobamyzdyń negizgi maqsaty – álemdik stýdııanyń otbasymen kórýge arnalǵan qazaq tilindegi sapaly kontentin shyǵarý jáne ony qoljetimdi etý. Jáne atalǵan maqsatty tıimdi júzege asyrý aıasynda otandyq kınematografııa ártisterimen belsendi qarym-qatynas ornatyp, onnan astam tanymal akter synaqtan ótýge shaqyryldy», dep atap ótti «Bolashaq» QQ dırektory Dınara Shaıjúnisova.
2011 jyldan beri «Bolashaq» QQ men «Meloman» kompanııasy 27 gollıvýdtyq kınokartınanyń qazaq tilindegi dýblıajyn júzege asyrdy. Qor dırektory Dınara Shaıjúnisovanyń aıtýynsha, osy jyly kishkentaı kórermender nazaryna qazaq tiline aýdarylǵan 5 fılmniń tusaýkeseri daıyndalýda: 28 naýryzda – «Dambo», 22 mamyrda – «Aladdın», 20 maýsymda – «Oıynshyqtar hıkaıasy – 4», 19 shildede – «Arystan patsha» jáne 28 qarashada – «Muzdy ólke».
Maqalanyń basynda atap ótkendeı, kórshiles Reseı jalpy dýblıaj ónerin ótken ǵasyrdyń ortasynda-aq damytqan edi. Buǵan biz «Úndistannyń Charlı Chaplıni» atanǵan Radj Kapýrdyń 50 jyl buryn orys tiline dýblıajdalǵan fılmderi arqyly kóz jetkizemiz. Bul jalpy kórkem fılm janryna qatysty jaǵdaı. Al endi anımasııalyq fılm janryna keletin bolsaq, 80-jyldary Keńes Odaǵynda shetel anımasııalyq týyndylaryn birtindep dýblıajdaý úrdisi júre bastady. Buǵan dálel retinde kelesi mýltfılmderin mysalǵa keltire alamyz: japondyq rejısser Kımıo Iаbýkı 1969 jyly túsirgen «Kot v sapogah» jáne amerıkalyq rejısser Ted Berman 1981 jyly túsirgen «Lıs ı pes» mýltfılderi. Dısneı stýdııasynyń týyndylarynyń basym kópshiligi tek 1991 jyldan keıin TMD elderine kele bastady. Reseıde dýblıaj mektebiniń irgesi berik bolǵandyqtan, olar dýblıaj isin birden qolǵa alyp ketti. Al bizde tipti reseılik kórkem fılmderdi dýblıajdaý keshirek damydy. Biz bul «keshigip damý» úrdisiniń ashysy men tushysyn koreı, túrik teleserıaldarynyń dýblıajdalýynan-aq sońǵy 15 jyldyń ishinde aıqyn ańǵardyq.
Alaıda «Kósh júre túzeledi» demekshi, bul tustaǵy máseleler alda sheshimin tabatyn syńaıy bar. Munyń bir nyshany retinde otandyq akterlerdiń ózi atalǵan máseleniń mańyzdylyǵyn tereńnen uǵynyp, sol jolda aıanbaı ter tógip jatqany qýantady. Máselen, basty róldi dýblıajdaýshy akterlerdiń biri Nurlan Álimjanov: «Dýblıaj jasaý – kúrdeli is. О́z keıipkerińdi túsiný, onyń daýsyn salý jáne bet qımyldaryn keltirý úlken eńbekti talap etedi jáne onyń nátıjesi óz jemisin ákeledi. «Bolashaq» QQ biz ben Gollıvýd arasynda kópir bolý arqyly úlken jumystar júrgizýde», dep pikir bildirdi.
Atalǵan jobanyń tek ónerdi damytý ǵana emes, áleýmettik mindeti de bar ekenin aıta ketkenimiz jón. Sebebi, jobany uıymdastyrýshylar qazaq tilinde dýblıajdalǵan týyndylardy halyqqa keńinen taratý maqsatynda ivi.ru onlaın-kınoteatrymen birlesip, aýqymdy qaıyrymdylyq kınofestıvalin ótkizýdi josparlap otyr. Osy jazda «Bolashaq» qorymen dýblıajdalǵan fılmder birneshe kún boıy Almaty turǵyndary úshin ashyq aspan astynda kórsetiletin bolady.
Bul jobalardyń nátıjesinde elimizdegi dýblıaj óneri qarqyndy damıdy degen senim mol. Osy tusta dýblıajdan bólek, anımasııalyq fılmderdi dybystaıtyn akterlerdiń biliktilik deńgeıi men kásibı sheberligine de basa mán bergen jón. Máselen, búginde Nur-Sultan men Almaty qalalarynda dýblıaj boıynsha «Cinematone» jáne «Araı Medıa Grýp» atty eki lısenzııalyq stýdııa ashyldy. Munda Dısneıdiń stýdııa standarttaryna sáıkes fılmderdi dýblıajdaý boıynsha 200-ge jýyq shyǵarmashylyq jáne tehnıkalyq mamandar oqytyldy, 100-den astam qazaqstandyq akter Dısneı stýdııasynyń bazasynda tur.
Belgili kınotanýshy Baýyrjan Nógerbek aıtqandaı: «Qazaq anımasııa óneriniń birden-bir irgetasy – ulttyq folklor». Demek, ózge elderdiń anımasııalyq (jáne kez kelgen janrdaǵy) týyndylaryn qazaq tiline tárjimalaý jáne dýblıajdaý kezinde tek saýattylyqty ǵana emes, sonymen qatar ulttyq naqyshqa da kóńil bólgen durys. Bul – birinshiden óskeleń urpaq aldynda qazaq tiliniń aıasyn keńeıtse, ekinshi jaǵynan jalpy ulttyq dýblıaj salasyn damytýǵa serpin bereri sózsiz! Rıza YSQAQ