Shetelde daýys berý qalaı ótedi?

Aldyn ala derekter boıynsha elimizden tys jerde saılaýǵa 13 myńnan astam qazaqstandyq qaty­­sady.

Bul azamattar ózderiniń saılaý quqyqtaryn Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń shetelderdegi ókildikterinde qurylǵan saılaý ýchaskelerindegi ýchaskelik saılaý komıssııalary arqyly iske asyrady. Nur-Sultan qalasynyń aýmaqtyq saılaý komıssııasy Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń usynýy boıynsha 51 shet memlekette, Respýblıka ókildikteri janynan 65 saılaý ýchaskesin qurdy. Sheteldegi saılaý ýchaskeleriniń tizbesimen jáne olardyń tolyq mekenjaılarymen Qazaqstan Res­pýblıkasy Syrtqy ister mınıs­trliginiń mfa.gov.kz jáne Qazaq­s­tan Respýblıkasy Ortalyq saı­laý komıssııasynyń www.election.gov.kz saıttarynda ta­ny­sýǵa bolady. Saıttarda saılaý ýchaskesiniń nómiri, sheteldik ýchaske men sheteldik saılaý ýchas­ke­siniń ornalasqan jeri jáne telefonynyń (telefondarynyń) nómiri (nómirleri) kórsetilgen. Árbir saılaý komıssııasynda – 5 adam, olar Nur-Sultan qalasy máslıhatynyń 2019 jylǵy 15 qańtardaǵy №349/43-IV sheshi­mi­men saılandy.

Eń iri saılaý ýchaskesi Qazaq­stan­nyń Beıjińdegi elshi­liginde ornalasqan, 1600-den asa saılaý­shy­sy bar. Saılaýshylardyń eń az sany – 14 adam, Qazaqstan Res­­­pýblıkasynyń Tallın el­shi­­­liginde. El boıynsha saılaý­­shy­lar­dyń eń kóp sany Qy­taıda – eki myńnan asa adam kú­tilýde. (Beıjiń, Shanhaı, Gonkong jáne Úrimshi); Reseıde – 1600-den asa adam (Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Qazan, Omby, Astrahan); Túrkııada shamamen – 1300 adam (Ankara, Ystanbul, Antalııa).

Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zı­­­dentiniń kezekten tys saı­la­ýyn ótkizý kezinde el aýma­ǵy­nan tys jerde qurylǵan saılaý ýchaskelerinde Qazaqstan Re­s­pýblıkasy azamattarynyń da­ýys berýin uıymdastyrý jáne ótkizýge baılanys­ty máse­­­le­ler «Qazaqstan Res­pýb­lı­k­a­­syn­daǵy saılaý týraly» Qa­zaq­­stan Respýblıkasynyń Kon­­stı­týsııalyq zańymen jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń nor­ma­tıvtik aktilerimen retteledi. Sheteldik ýchaskelerde daýys berý­di uıymdastyrý men ótkizýge baı­lanysty shyǵyndardy qarjy­lan­dyrý Qazaqstan Res­pýb­lı­kasy Prezıdentiniń kezekten tys saılaýyn daıyndaýǵa jáne ótkizýge bólingen qarajat esebinen júrgiziledi.

«Qazaqstan Res­pýb­lı­ka­syn­da­ǵy saı­laý týraly» Qa­zaq­st­an Respýblıkasy Kon­stı­tý­sııalyq zańynyń 24-babynyń 8-tarmaǵyna sáıkes Qazaq­stan Respýblıkasynyń shetelderdegi ókildikterinde qurylǵan saılaý ýchaskeleri boıynsha saılaýshylar tizimderi daýys beriletin kún­niń aldyndaǵy kúndegi jaǵ­daı boıynsha mindetti túrde naqty­lanýǵa tıis. Osyǵan baıla­nys­ty saılaýshylardyń sany týra­ly aqparat sońǵy kúnge deıin jańar­ty­lyp otyrady.

Qazaqstan Respýblıkasynyń shetelderdegi ókildikterinde qu­ryl­­ǵan saılaý ýchaskeleri boıynsha saılaýshylar tizimderi ókil­dik­terdiń basshylary usynǵan derek­ter negizinde jasalady. Qazaq­stan Respýblıkasynyń dıp­lo­­matııalyq ókildiginiń nemese kon­sýldyq mekemesiniń basshysy qurǵan saılaý ýchaskesinde saılaýshylar tizimin jasaý kezinde oǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynan tysqary jerde tu­raq­ty túrde turatyn nemese uzaq mer­zimdi sheteldik issaparda júrgen, sondaı-aq shet memleketterde jeke shaqyrýlar boıynsha, qyzmettik, iskerlik jáne týrıstik saparlarda júrgen jeke jazbasha ótinishin bergen saılaýshylar engiziledi.

Nur-Sultan qalasynyń Esil aýdanynyń aýmaqtyq saı­­laý komıssııasy sheteldik saı­­­laý ýchaskelerin qajetti qu­jat­ta­ma­men, onyń ishinde Qa­zaq­stan Res­pýblıkasy Pre­zı­den­tiniń saı­laýyn ótkizý úshin qajetti saı­laý bıýlletenderimen, basqa da aqparattyq materıaldarmen qam­tamasyz etýdi Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Syrtqy ister mınıs­tr­ligi arqyly júzege asyrady.

Nur-Sultan qalasynyń aýmaq­tyq saılaý komıssııasynyń elek­to­­rattyq oqytý kýrsy­nan ótken syrtqy saıasat vedom­stvosy­nyń qyzmetkerleri ýchaskelik saılaý komıssııasyna tájirıbelik kómek kórsetý jáne saılaý qu­jat­­tarynyń sheteldik saılaý ýchas­kelerine ýaqtyly jetkizý maq­satynda sheteldik saılaý ýchas­ke­lerine shyǵady. 

Ýchaskelik saılaý komıssııasy daýys berýge arnalǵan úı-jaıda aqparattyq stend jabdyqtaıdy, onda saılaý komıssııasynyń quramy, saılaý bıýlletenin tol­tyrý tártibi, kandıdattar tý­raly biryńǵaı formattaǵy jáne standartty málimetter jıyn­ty­ǵy qamtylǵan aqparat, daýys berýge arnalǵan úı-jaı­da­ǵy tár­tip qaǵıdalary, daýys be­rý nátıjeleri týraly saılaý komıssııasy hattamasynyń kóshirmesin (qorytyndylar shyǵa­rylǵannan keıin) Qazaqstan Respýblıkasynyń saılaý týra­ly zańnamasyn buzǵany úshin jaýap­ker­shilikke qatysty Qazaqstan Respýblıkasynyń qylmystyq jáne ákimshilik zańnamasynan úzindileri bar plakatty qamtyǵan aqparattyq stend qoljetimdiligi men yńǵaı­ly­ly­ǵy eskerile otyryp, ornalasady. Aqparattyq stendte ornalastyrylǵan materıaldarda saılaý aldyndaǵy úgit belgileri bolmaýy tıistigin atap ótý qajet.

Daýys berýge arnalǵan úı-jaı, saılaý bıýlletenderin berý oryndary, jasyryn daýys berýge arnalǵan kabınalar, turaqty saılaý jáshikteri, sondaı-aq daýys berýge arnalǵan tasymaldanatyn jáshikter (eger olardy paıdalanǵan jaǵdaıda) saılaý­shylar jasyryn daýys berýge arnalǵan kabınalar arqyly jáshikke óte alatyndaı, al saılaý komıssııasynyń músheleri, baıqaýshylar, senim bildirilgen adamdar men buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi turaqty jáshikti, jasyryn daýys berýge arnalǵan kabınaǵa kirý jáne shyǵýy múmkindigin baıqaýy qamtamasyz etiletindeı, sheteldik ýchaskelik saılaý komıssııasy músheleriniń kóz aldynda bolatyndaı etip jabdyqtalýy tıis.

Sheteldik ýchaskelik saılaý komıssııasy daýys berý kúni jumysyn bastaǵan sátinen bastap daýys berý qorytyndylary týraly hattama qabyldanǵanǵa deıin, saılaý ýchaskesinde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenttigine kandıdattyń senim bildiretin adamy buqaralyq aqparat qural­da­rynyń ókilderi qatysýǵa quqyly.

Saılaý týraly zańnyń 20-1-ba­byna sáıkes ókilettikteri jaz­­­ba­sha túrde tegi, aty jáne áke­si­­niń atyn kórsetý arqyly kýá­landyrylýy tıis saıası partııa­lardan, ózge de qoǵamdyq birles­tikterden, Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń kommersııalyq emes uıymdarynan baıqaýshylar saılaý ýchaskelerine barýǵa qu­qy­ly. Bul qujat baıqaýshyny tıis­ti sheteldik saılaý ýchaskesine jibergen uıymnyń mórimen rastalady jáne ol baıqaýshynyń jeke basyn kýálandyratyn qujatty usynǵan kezde jaramdy bolady.

Qazaqstan Respýblıkasy Or­ta­­­­lyq saılaý komıssııasynda Qa­zaqstan Respýblıkasy Syrtqy is­ter mınıstrliginiń usynýy bo­ıynsha akkredıtteýden ótken shet memleketter men halyqaralyq uıymdardyń baıqaýshylary da saılaý ýchaskesinde bolýǵa quqyly. Olarǵa belgilengen úlgidegi kýálik beriledi, ol saılaý naýqanyn ótkizý kezindegi qyzmeti úshin negiz bolyp tabylady. Halyqaralyq buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mı­nıstr­ligi bergen akkredıt­teý týra­ly kýáligi bolǵan kezde saılaý­dy baıqaýǵa quqyly.

Shet memleketter, ha­lyq­ara­lyq uıymdar baıqaý­shy­la­rynyń ókilettiginiń merzimin Ortalyq saılaý komıssııasy belgileıdi.

Qazaqstan Respýblıkasy aza­mat­­tarynyń Qazaqstan aýma­ǵy­nan tys jerlerde daýys berýi Saılaý týraly zańnyń 42-babynda belgilengen tártippen júzege asyrylady.

Daýys berý bárinen buryn Japonııada jáne Koreıada Nur-Sultan qalasynyń ýaqyty bo­ıynsha tańǵy – 4.00-de bastalady. Eń kesh daýys berý AQSh jáne Kanada ýchaskelerinde Nur-Sultan qala­sy­nyń ýaqyty boıynsha 17.00- de bastalady. Saılaýshylar tizimine engizilgen saılaýshylarǵa saılaý bıýlletenderi mynadaı qu­jat­tar­dyń bireýin usynǵanda:

Qazaqstannan tys jerde Qa­zaq­stan azamatynyń jeke basyn kýálandyratyn, Qazaqstan Res­pýblıkasy azamatynyń pas­­­porty (sheteldik pasport); dıp­lo­matııalyq pasport; qyz­met­tik pasport; jeke tól­qujat.

Daýys berýge arnalǵan úı-jaıda daýys berýdi uıym­das­tyr­­ǵan kezde tasymaldanatyn já­shikti saılaý komıssııasynyń eki múshesi birge alyp júredi. Ýchaskelik saılaý komıssııasynyń músheleri saılaý ýchaskesindegi baıqaýshylar men Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenttigine kandıdattyń senim bildirilgen adamdaryn saılaýshylardyń úı-jaıdan tys jerde daýys beretindigi týraly habardar etýge mindetti. Senim bildirilgen adamdar ne baıqaýshylar olarǵa ilesip júrýge quqyly.

Daýys berýge arnalǵan úı-jaı­dan tys jerde daýys berý ke­­zinde saılaý bıýlleteni saı­laý­shynyń jeke basyn kýá­lan­dy­ratyn qujatty usynǵan kezde, daýys berýge arnalǵan úı-jaıdan tys jerde daýys berý týraly ótinishi negizinde beri­le­di, bul týraly ótinishke qolyn qoıady.

Daýys berý ýaqyty aıaqtalǵan soń sheteldegi ýchaskelik saılaý ko­mıssııasy saılaýshylardyń da­ýystaryn sanaıdy jáne «Qazaq­stan Respýblıkasyndaǵy saı­laý týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń 43-babynyń talapta­ry­na sáıkes daýys berý qory­tyn­dy­lary týraly hattamalaryn ja­saıdy.

Sheteldik ýchaskelik saılaý ko­mıs­­sııasy tıisti sheteldik saı­­­laý ýchaskesindegi daýys berý qorytyndylary týraly óz sheshimderin Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Ortalyq saılaý komıs­­sııasynyń 2019 jylǵy 10 sáýir­degi № 10/233 qaýlysymen beki­tilgen nysan boıynsha daýys berý qorytyndylary týraly hattamamen resimdeıdi. Ýchas­kelik saılaý komıssııasy hat­tamasy jáne basqa da saı­laý qujattary mindetti túr­de Qa­zaq­stan Respýblıkasy dıp­lo­ma­tııalyq ókildikteri men kon­sýl­dyq mekemeleri arqyly be­ril­ýi tıis.

Respýblıka ókildikteriniń ja­nynan qurylǵan sheteldik saı­laý ýchaskelerinde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kezekten tys saılaýyn daıyndaý men uıymdastyrýdyń negizgi ke­zeń­deri osyndaı.

Baqyt MELDEShOV,

Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi