Erekshe jobalar oryndalýymen mańyzdy

Bul kúnderi S.Toraıǵyrov atyn­­daǵy oblystyq kitaphana ǵı­ma­ratynda ornalasqan «Rýhanı jań­ǵyrý» óńirlik jobalyq keńsesine ke­lýshiler az emes. Munda bilim berý, mádenıet, ishki saıasat, áleýmettik qorǵaý, tilderdi damytý, Jastar isi jó­nindegi basqarmalardyń, qalalyq ákimdik qyzmetkerleri eńbek etedi. Jobalyq ofıstiń naqty mindetteri belgilenip, arnaıy jospar quryldy.

Sonymen birge 6 arnaıy joba jáne 6 kishi baǵdarlama boıynsha ǵa­­lymdar, memlekettik mekemeler, úki­­mettik emes uıymdar ókilderi bar ǵylymı-mádenı-ádebı jáne ar­heo­logııalyq jumys toptary qu­ryldy.

Top ókilderi spıkerler pýlyn qu­ryp, óńir turǵyndarymen kezdesýlerge qatysady. Jumys tobymen birlesip, baǵdarlamanyń baǵyttary boıynsha josparlar ázirlendi.

Bastysy, «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­dar­lamasyn júzege asyrýda ót­ken­ jyly «Uly dalanyń jeti qy­ry»­ maqalasyna oraı «Uly dala» etno­­­festıvali, «Ertis sınema» ha­lyq­ara­lyq kınofestıvali, «Ertis dýmany», «Etnoaýyl», «Ertis promenad», «Rý­hanı jańǵyrý» patrıottyq fo­rý­my, «Jyl janashyry» jobalary bas­taldy.

О́ńir boıynsha 78 nysannan tu­ratyn kıeli oryndardyń tizimi ázir­lendi. Osy tizimdegi Baıanaýyldaǵy Másh­­húr Júsiptiń, Ekibastuzdaǵy Isa­bek ıshannyń keseneleri, Baıan­aýyl­daǵy Qońyr áýlıe úńgiri, Ja­sy­baı batyr eskertkishi, Aqkól-Ja­ıylma óńiri «Jalpyulttyq sakraldy oryndar» kitabyna jáne basqa 36 nysan «О́ńirlik sakraldy oryndar» kitabyna endi. Sakraldy jerlerdiń ba­sym bóligi – Baıanaýylda.

Qazir taqyryptarǵa saı materıaldardy jınaqtaý jáne zertteý jumysy jalǵasýda. Mamandar sakraldy oryndar geografııasy týraly Android jáne iOS operasııalyq júıelerine sáıkes uıa­ly telefondarǵa ornatylatyn qo­sym­shalar ázirleý ústinde.

Baıanaýyldaǵy Sabyndykóldiń jaǵasynda Abylaıhannyń tasy bar. Osy kóldiń jaǵasynda Qanjyǵaly rýy­nyń bıleri Abyz ben Shomaq Aby­laıdyń qurmetine úlken toı uıym­­­das­tyryp, jas sultandy kútip al­ǵan desedi.

Al Ertis aýdanyndaǵy Naıza, Maı aýdanyndaǵy Abylaı júrgen jer­ler týraly jergilikti halyq arasyn­da kóp aıtylady. Joryq kezinde Aby­laı sultannyń ordasy qonyp, jaýyngerleri tynyqqan jaılaýlar bar. Bul jerdiń Naıza dep atalýynyń ózi Abylaıdyń atymen baılanysty. Ańyz boıynsha, osy aýmaqqa Abylaı sultan naızasyn qadap ketken eken. Tarıh qatparlarynda jatqan osyndaı málimetter az emes.

Oblys aýmaǵynda Tarıhı-etno­grafııalyq, arheologııalyq ekspedı­sııa­lar da bastalady. Ǵylymı eń­bek­ter jazylyp, ǵylymı-kópshilik fılm­der shyǵarylýda. Al «Kereký óńi­riniń kıeli jerleri balalardyń kóz­derimen» jobasy oqýshylarǵa peda­­gogtermen birlesip, elimizdiń qa­sıet­ti jerlerin zertteýge múmkindik berýde.

Oblystaǵy memlekettik peda­go­gıkalyq ýnıversıteti Margulan Centre arheologııalyq ortalyǵy óńir­diń kıe­li jerler eskertkishteri bo­ıyn­sha ǵy­ly­mı turǵydan júıelep, zerdelengen málimetterden jınaq shyǵa­ryp, jal­py kópshilikke qoljetimdi jáne tú­sinikti bolatyn saıt jasady.

Taǵy bir rýhanı bastama «Abaı ata­myz el aralap júr» jobasy bastaý aldy, ol óńirdegi belgili abaıtanýshy Danııal Ásenovtiń qatysýymen monospektaklder sıklynan turady.

Bıylǵy baǵdarlama aıasynda oblys ortalyǵynda jerlesimiz, ánshi kompozıtor Estaı Berkimbaevqa arnalǵan es­kert­kish pen mýzeı ashylmaq. Burynǵy «Stıks» mektebiniń ǵımaratynda balalardy kóp tilde tár­­­bıeleıtin 250 oryndyq balabaqsha ashylady. Bul jańalyqtar jýyrda oblys áki­miniń orynbasary Ashat Oralov­tyń tór­aǵalyǵymen ótken jıynda aıtyldy.

Osy jıynda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda óńirdegi ishki saıa­sat bólimderiniń basshylary ózderi ázirlegen jobalar barysymen tanys­tyrdy.

 Alǵashqysy – Ekibastuz qalasy Ishki saıasat bóliminiń basshysy Zı­naıda Muhametjanova tanystyrǵan Aq­kól-Jaıylmadaǵy Isabek ıshan kesenesiniń mańyn abattandyrý, etno-folklorlyq ansambl qurý jáne Baýyrjan Momyshulyna eskertkish ornatý jobasy kóńilden shyqty. Qalada «Týǵan jer» arnaıy jobasy boıynsha júzege asyrylyp jatqan tyń joba – «Sábıler alleıasynda» jańa týǵan ərbir nəresteniń qur­metine ata-anasy belgilengen jerge aǵash otyr­ǵyzady. Osyndaı jaqsy jańa­lyqty Aqsý qalasy jalǵastyrdy. Qa­lada «Aqsý tolqyny» atty birinshi dástúrli ánderdiń respýblıkalyq baıqaýy bastalady. Baıqaý kezinde ánshi Baıǵabyl Jylqybaevtyń músini týǵan aýyly Qurkólde boı kóteredi.

Osy bir ıgi mádenı shara Aqqýly aýda­­nynda da jalǵasady. Halyq ár­tisi, kúıshi Rústembek Omarovtyń 100 jyldyǵyna oraı «Kúı óneriniń sa­­ryny» atty kúıshiler baıqaýynda «Jastyq shaq» kúıin aýdan jastarynan quralǵan 100 kúıshi bir ýaqytta oryn­daıdy.

Jastar jyly aıasynda aýdandyq Jastar ortalyǵy uıymdastyrǵan «Jas shabandoz» jobasy aıasynda báı­ge, asaý úıretý, aýdaryspaq sııaq­­ty at sporty oıyndary ótedi. So­­ny­men birge Aqqýly aýdanynan usy­nyl­ǵan «Tuz city» jobasy Tuz­dykólge kelý­shilerdiń sanyn kóbeı­týge tıis. Jo­ba demalýshylarǵa kıiz úıdi jaldaý qyz­meti, atqa miný, bas­seı­nge túsý, bala­lardyń oıyn alańy, bıeniń saýmalymen emdeý sharasyn jasaıdy.

Jergilikti kásipker «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy arqyly alǵan qarjysyn kól jaǵasynyń kórkin keltirýge jumsamaq.

Aqtoǵaı aýdanyndaǵy «Aqto­ǵaı­taný» jobasy da qyzyqty. Aýdanda 2018 jyldan bastap ár mekteptiń 5-7 synyptarynda «Aqtoǵaıtaný» arnaıy kýrsy engizilgen. Osy arnaıy jobada jyl boıyna aýdannyń, aýyldardyń she­jireli tarıhy oqytylady.

Sharbaqty aýdanynda «Arheo­logııalyq eskertkishterdi zertteý jáne izdeý jumystaryn júrgizý» jo­­basy aıasynda aýdan jaıly tarıhı jınaq ázirlenýde. Osy baǵytta «Aýylym – altyn qazynam» jobasy arqyly Ýspen aýdanynyń da ót­ken tarıhy túgendelmek. Bul kún­­deri aýdan men aýyldardyń qury­lýy, ótken ǵasyrlardan qalǵan she­ji­­reler jınaqtalýda. Aýdannyń ma­ńynda arheologııalyq ekspedısııa múshe­lerimen birlese otyryp qorǵandar men úıindilerge qazba ju­mystaryn júrgizý jáne olardy zertteý josparlanýda.

Aldaǵy jazda Áýlıekól, Qımaq qaǵanaty – Baıdala, Kenjekól jáne Jelezın aýdandaryna arheologııalyq, aýyl-aýyldy aralaýǵa etnografııalyq ekspedısııalar shyǵady.

Al Baıanaýyl aýdanynda «Ruhty Qazaqstan» jobasy barysynda aýdan­daǵy respýblıkalyq mańyzy bar qa­sıetti oryndarǵa ekskýrsııalyq týr­ uıymdastyrylady. Oblys áki­miniń orynbasary Ashat Oralov Baıan­­aýyldy «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­darlamasy boıynsha damytýdyń jeke baǵdarlamasyn ázirleý jóninde usynys jasap otyr.

Sarapshylyq keńes músheleri bul usynysty biraýyzdan qoldap, aldaǵy ýa­qytta oǵan óz kómekterin kórsetýge ázir ekenderin aıtýda.

Jelezınka aýdanynda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy boıynsha «Shabyt» balalar men jastar orta­lyǵy ashylady. Jáne de óńirde «Tildes» til ortalyǵy arnaıy jobasy aıa­synda latyn grafıkasyn oqy­tý ortalyǵy jobasyn iske asyrý usy­nyldy. Oqytý ortalyǵy aýdandyq ki­tap­hanada ashylady.

Taǵy bir erekshe jobalar: Ertis jáne Maı aýdandarynda óńirdiń eko­júıesin jaqsartýǵa baǵyttalǵan «Almaly baq – saıaly ómir» jobasy aıasynda 200 alma aǵashy otyrǵyzyldy. Aýdandar tamshylap sýarý təsilimen alma aǵashyn egip, ónim alyp, jastardy eńbekke baýlýdy josparlaýda. Aldaǵy ýaqytta alma aǵashyna toly demalys oryndary jasalady.

Tereńkól aýdanynyń jastary Novosibir oblysyna issapar­men ba­­ryp, qandas­ta­ry­myzben kezdesip, ulttyq qun­dylyq­tarymyzdy tanys­tyrady. Osy aýdanda ómir súrgen din­ta­nýshy, tálimger Seı­dildá qajy Túı­tebekulynyń kese­nesi de jobalanýda.

Al Pavlodar aýdany Ońtústikten kó­ship kelgen otbasylardyń basyn qo­­syp, olardy jergilikti jurttyń qa­zaqy dástúrmen erýlik berý salty­na ar­nalǵan «Arnaý» konserttik-mere­ke­lik festıvaline shaqyrady.

Árıne, óńir úshin ár joba orynda­lýy­men mańyzdy. О́ıtkeni, búgingi joba – jas urpaqqa qalatyn erteńgi mura.

Ǵalymdar men ólketanýshylardyń, mesenattardyń kómegimen ata-baba tarıhyn keńirek bilýge, ulttyq, ot­basylyq qundylyqtardy tereńirek túsinýge jeteleıtin ıgi ister jasaldy.

Kópshilikke beımálim tarıh betteri qaıta ashyldy. О́ńirdegi qasıetti oryndardy retteý júıeli túrde jań­ǵyrtyla bastady.

Halqymyzdyń ulttyq kelbetin, ereksheligin, salt-dástúri men ónerin tanytatyn dúnıelerimen ózge ult ókilderi tanysty. Sondyqtan «Rýha­nı jańǵyrý» aıasyndaǵy ár jobaǵa jaýapkershilikpen qaraýdy, onyń oryndalyp, júzege asýyna mán beremiz.

Ernur DÁÝENOV,  oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń bastyǵy  Pavlodar oblysy