Beısenbi, 6 maýsym 2013 2:13
HH ǵasyrdyń 70-80-shi jyldarynan bastap osy kezge deıin júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń (JQA) epıdemııasy júrip jatyr deýge bolady. Qazirgi zamanda álemde jyl saıyn bolatyn adam óliminiń 50%-ynan astamy sol JQA-men baılanysty. Al olardyń ishinde júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń klınıkalyq túrleri, ásirese mıokard ınfarktisi adam óliminiń negizgi sebepshisi bolyp otyr.
Beısenbi, 6 maýsym 2013 2:13
HH ǵasyrdyń 70-80-shi jyldarynan bastap osy kezge deıin júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń (JQA) epıdemııasy júrip jatyr deýge bolady. Qazirgi zamanda álemde jyl saıyn bolatyn adam óliminiń 50%-ynan astamy sol JQA-men baılanysty. Al olardyń ishinde júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń klınıkalyq túrleri, ásirese mıokard ınfarktisi adam óliminiń negizgi sebepshisi bolyp otyr. Sol ótken ǵasyrdyń 80-90-shy jyldarynda Amerıka Qurama Shtattarynda, Batys Eýropanyń tehnıkalyq damyǵan elderinde JQA-ny dıagnostıkalaýǵa jáne emdeýge joǵary tehnologııalyq ádister paıdalanyla bastady. Olardyń ishinde angıografııa, kompıýterlik tomografııa, magnıttik rezonansty tomografııa, júrekti ýltradybyspen zertteý jáne júrek elektrofızıologııasyn tekseretin júıeni aıtqan durys. Emdeý tásilderiniń ishinde qolqa jáne koronarlyq arterııalardy shýnttaý, mamarlyq shýnttaý, júrek klapandaryn plastıkalaý jáne protezdeý, koronarlyq arterııalardy plastıkalaý jáne stentteý sııaqty amaldar asa paıdaly bolyp tabylady. 1977 jyly Almaty qalalyq jedel medısınalyq kómek kórsetý aýrýhanasynyń kardıologııa bólimshesi janynan elimizdegi birinshi Kardıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty ashyldy. 2001 jyly ekonomıkalyq daǵdarystyń saldarynan Aımaqtyq patologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty jabyldy. Onyń terapııalyq beıindegi bólimsheleri Kardıologııa ınstıtýtyna qosylyp, jańadan Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýty bolyp qaıta quryldy. Eki mekemeniń basy birikkennen keıin biraz ýaqyt boıy dástúrli konservatıvtik baǵytta qyzmet kórsetýmen aınalysty. 2004 jylǵa deıin búkil Qazaqstanda jalǵyz ǵana kardıohırýrgııa bólimshesi A.N. Syzganov atyndaǵy Hırýrgııa ortalyǵynyń quramynda boldy. Bul bólimshede ár ýaqytta A.Sergıevskıı, S.Joshybaev sııaqty belgili kardıohırýrgter qyzmet istedi. Olar júrek klapandaryn protezdeý, týa bitken júrek aqaýlaryn kardıohırýrgııalyq tásildermen emdeýde úlken jetistikterge jetken mamandar edi. Alaıda, Keńes Odaǵy ydyrap, daǵdarys jaılaǵan kezeńde jańa tehnologııalardan qol úzip, batys elderindegi áriptesterinen kóp artta qalyp qoıdy. Sol sebepten Qazaqstan azamattary kóbine kardıohırýrgııalyq operasııalardy jasatý úshin Reseıge nemese Eýropa elderine baratyn edi. Qazaqstanda kardıohırýrgııanyń qaıta órleýi 2004 jyly Astanadaǵy professor A.Baıgenjın jetekshilik etetin Ulttyq ǵylymı medısınalyq ortalyqtyń quramynda kardıohırýrgııa ortalyǵynyń ashylýymen jandandy. Bul klınıkany belgili kardıohırýrg Iý.Pıa basqardy. Az ýaqyttyń ishinde atalǵan bólimshe halyqaralyq deńgeıdegi kardıohırýrgııa ortalyǵyna aınaldy.
Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń tapsyrmasymen 2007 jyly Úkimet «Qazaqstan Respýblıkasynda 2007-2009 jyldardaǵy kardıologııanyń jáne kardıohırýrgııanyń damýy» atty memlekettik baǵdarlamany qabyldady. Osy baǵdarlamany iske asyrý aıasynda elimizde úsh kardıohırýrgııa ortalyǵy (Astana, Aqtóbe, Pavlodar qalalarynda) ashyldy. Olardyń eń úlkeni Astana qalasynda salynǵan 180 oryndyq Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy edi. Ortalyq tehnıkalyq jabdyqtalýy, jasalatyn operasııalar deńgeıi jáne kardıohırýrgterdiń biliktilik dárejesi jaǵynan álemdegi eń aldyńǵy qatarly kardıohırýrgııa mekemeleriniń qataryna kirdi. О́tken jyly professor Iý.Pıa chehııalyq áriptesi Iа.Pırkpen birlesip Qazaqstandaǵy eń alǵashqy júrek transplantasııasyn jasady. Sonymen qatar, ol júrek jetispeýshiligine shaldyqqan 50 emdelýshige jasandy júrektiń sol jaq qarynshasyn qondyrdy.
Eger 2004 jylǵa deıin búkil Qazaqstanda eki angıografııalyq qondyrǵy bolsa, búgingi tańda olardyń sany 37-ge jetti. Sonyń nátıjesinde, árbir oblys ortalyǵynda, Astana jáne Almaty qalalarynda jiti koronarlyq sındromdy dıagnostıkalaý jáne ınterventtik tásildermen emdeý úshin táýlik boıy qyzmet kórsetetin angıografııalyq jáne ıntervensııalyq kardıologııa bólimsheleri qyzmet kórsetedi.
Joǵaryda aıtylǵan ózgerister Qazaqstan kardıologııasy men kardıohırýrgııasynyń deńgeıin joǵary satyǵa kóterdi. JQA-men aýyratyndardyń ólimin azaıtýǵa múmkindik berdi. Eger JQA-nyń saldarynan bolǵan ólim kórsetkishi 100 myń adamǵa shaqqanda 526-ǵa teń bolsa, 2012 jyly bul kórsetkish 100 myń adamǵa shaqqanda 319 ólimge teń boldy. О́te qysqa merzimde mundaı kórsetkishke kóterilý elimizde kardıologııa salasynyń jaqsy damyp kele jatqandyǵyn kórsetedi. Qazaqstan Respýblıkasynda densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes elimizdiń azamattaryna barlyq kardıohırýrgııalyq operasııalar, ıntervensııalyq kardıologııa amaldary, konservatıvtik kardıologııada qoldanylatyn dári-dármekter medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminde tegin beriledi.
2012 jyldyń tamyz aıynda Qazaqstan kardıologtary assosıasııasy Eýropa kardıologtary uıymynyń 55-shi múshesi bolyp qabyldandy. Sol sebepten 2013 jyldan bastap júrek-qantamyr aýrýlarynyń negizgi túrlerin dıagnostıkalaý jáne emdeý úshin Eýropa kardıologtary uıymynyń ádistemeleri qoldanylýda. «Júrek jetispeýshiligin dıagnostıkalaý jáne emdeý», «ST-segmentin joǵarylaýy bar mıokard ınfarktisin dıagnostıkalaý jáne emdeý», «Profılaktıkalyq kardıologııa» tárizdi ádistemelik nusqaýlyqtary orys jáne qazaq tilderine aýdarylyp, elimizdiń kardıologtaryna taratylmaq. Sonymen birge, Eýropada ótetin túrli sımpozıýmdar men kongresterge qatysýǵa múmkindik jasalady.
Bıyl Qazaqstannyń jas dárigerleri 25 kardıologııa mamandyǵy boıynsha dıplomnan keıingi daıyndyqtan ótý úshin konkýrsqa qatysýǵa múmkindik alady.
Aǵymdaǵy jyldyń 5-7 maýsymynda Almaty qalasynda Qazaqstan kardıologtarynyń V kongresi men Qazaqstan terapevteriniń III cezi birlesip ótkiziledi. Onda elimizdegi profılaktıkalyq kardıologııany damytý máseleleri jan-jaqty qarastyrylady. Al álemdik tájirıbege bet bursaq, JQA-men baılanysty bolatyn adam ólimin azaıtýdyń negizgi tásilderi profılaktıkalyq is-sharalar bolyp sanalady.
Sondyqtan da kardıologııalyq sebepterge baılanysty bolatyn ólimdi azaıtýǵa basa nazar aýdaryp, aldyn alý jumystaryn barynsha keńinen qoldanýymyz qajet. Bul oraıda ásirese, shylym shekpeýge, arterııalyq gıpertonııany durys baqylaýǵa, qandaǵy holesterın deńgeıin qalypty deńgeıde ustaýǵa, gıpodınamııamen kúresip, sportpen shuǵyldanýǵa kóp kóńil bólý kerek.
Eń bastysy – júrekti aýyrtyp em izdegenshe, aýyrtpaıtyn jol izdegen abzal.
Sálim BERKINBAEV,
Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý
ınstıtýtynyń dırektory, medısına
ǵylymdarynyń doktory, professor.
ALMATY.