Qaztalov aýdanyndaǵy Aqpáter aýyly mańynan Qaraózen aǵyp ótedi. Qaraózenge Edildiń sýy quıylady. Endi osy sýǵa Kırov-Shejin arnasy arqyly Jaıyqtyń jandy sýy qosyldy. Qasıetti Qaraózenniń túbinen jylap aqqan arna tolyǵa tústi.
Men shırek ǵasyr osy aýdanda qyzmet ettim. Aýdan halqy bul jańalyqty ǵasyrlap kútkenin bilemin. Sonaý aǵysqa kedergi túsken kezeńnen beri malǵa jemshóp daıyndaý bylaı tursyn, aýyz sýdyń ózi úlken másele bolatyn. О́ıtkeni jerasty sý kózderi tym tapshy. Qudyq qazsa, ári ketkende 5-10 metr tereńdikten tuzdy sý shyǵatyn. Adamdar mal men janǵa sýdy kólikpen tasıtyn. Endi Jaıyqtyń jandy sýy arqyly tirshilikke nár tarap, ósimdik álemi men janýarlar dúnıesi órkendeıtin boldy. Sharýa qojalyqtary mal ósirip, egin egip, balyq aýlamaq. Qaraózen men Saryózenniń sýy Jańaqala aýdanyndaǵy Qamys Samarǵa quıady. Onda 80-ge jýyq kól bar.
Bul jobanyń júzege asýyna oblys ákimi Altaı Kólginov zor qoldaý kórsetti. Sý arnasynyń iske qosylýyna uıytqy bolyp, qurylys jumystarynyń barysyn bastan-aıaq qadaǵalady. Reseı Federasııasynan keletin sýǵa táýeldilikti azaıtý maqsatynda júzege asyrylǵan bul joba óte kúrdeli bolatyn. Dese de barlyq qıyndyq eńserildi. Arna boıyndaǵy eldimekenderdiń toǵandaryna sý tartylýda. Edil men Jaıyq aralyǵynda qatar ornalasqan Qaraózen men Saryózenniń sýy arnasynan tasyp, balyǵy taıdaı týlaıtyn kún de jaqyn dep senemiz.
Jalpy, bul qos ózenniń geografııalyq kartadaǵy ataýy «Bolshoı ýzen», «Malyı ýzen» dep kórsetiledi. Iаǵnı ejelgi ataýy «О́zen» bolypty. Bul ataý atalǵan ózenderdiń alabyndaǵy ejelgi turǵyndar túrkiler, túrki tektes halyqtardyń mekeni bolǵanyn dáleldeıdi. О́zenderdiń qara jáne sary dep sıpattalýynyń ózinde mán bar. Shynynda da Qaraózen sýynyń túsi – qaraltym da, Saryózendiki – sarǵysh. Munyń sebebi arna tabanynyń topyraǵyna (sazyna) tikeleı baılanysty. Sondaı-aq Qaraózen sýynyń moldyǵy, tereńdigi, arnasynyń keńdigi jóninen Saryózennen asyp túsedi. Erterekte bul ózenderdiń jaǵalaýy ný orman bolǵan. Sondyqtan Qaraózen alqabyn «Jalpaqtal» dep ataǵan. HH ǵasyrdyń alǵashqy jyldaryna deıin bul mańda qyrda qulany, sýda balyǵy, kógoraı shalǵynda ósimdik shópterdiń alýan túrleri bolǵan. Asan qaıǵy babamyz qos ózen týraly:
«Qos ózenniń arasy jaıly meken
Sýy mol, qamysy taýdaı eken.
Qulyny taıdaı eken,
Taıy aıǵyrdaı eken.
Jeti jyl qatarynan jut bolsa da
Tuıaqty mal qalsa,
Kóbeıip qatary qaıtadan tolady eken», depti.
Aıtsa aıtqandaı, talaı qaterge toly 1951-1952-jyldary, 1967-1968-jyldary bolǵan jutta qys qaharly bolsa da, eki-úsh jylda kemigen mal basy qaıtadan kóbeıetin edi.
Endi, mine, atalǵan ózender sýǵa tolyp, Reseıden tasymaldanatyn «óli» sýǵa suranys azaıatyn boldy. «Sýdyń da suraýy bar» demekshi, turǵyndar bar sýdy únemdep kádesine jaratsa, óńirimiz odan ári órkendeı bermek.
Elbasy tapsyrmasymen qolǵa alynǵan mańyzdy joba – Qaztalov-Jánibek-Saıhyn avtojol qurylysynyń da bıyl bastalýy Aq Jaıyq jurtshylyǵy úshin úlken oqıǵa bolyp otyr. Memleket basshysy Q.Toqaevtyń bul máseleni óz baqylaýyna alǵanyn zor qýanyshpen qabyl aldym. Oblys ortalyǵynan shalǵaı, 600 shaqyrymda jatqan kıeli jer órkenıettiń eń basty ıgilikteriniń birine aınalatynyna qýanyshtymyn.
Jaısań AQBAI,
Oral qalasynyń qurmetti azamaty, ólketanýshy