Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵy Juqpaly emes aýrýlardyń aldyn alý departamentiniń bólim basshysy Násıma Júnisovanyń aıtýynsha, 8 ben 14 jas arasyndaǵy balalar arasynda qulap jáne jol-kólik oqıǵasynan jaraqattanatyndar kóp. 4 jasqa deıingi balalar kúıip qalý, ýlaný, tunshyǵý, elektr togyna túsý jáne sýǵa batý sııaqty oqys jaǵdaılarǵa jıi ushyraıdy. О́ıtkeni bul balanyń eń tynyshsyz kezi bolyp esepteledi. Jaraqattanýdan múgedek bolyp qalatyn balalar da az emes kórinedi. Keıbir jaraqattanýdyń uzaq jyldardan keıin zardaby bolatynyn eskersek, kórsetkish arta túsetini anyq. «Jaraqat alýdyń saldarynan múgedek bolý basqa ınfeksııalyq emes aýrýlar boıynsha 4-orynda tur. 2017 jylǵy statıstıka boıynsha, elimizdegi múgedek balalardyń sany 83 myńǵa jetken. Onyń 10 myńy osy jaraqattanýdyń sebebinen bolǵan. Biraq kóbinese jaraqat alǵan balanyń múgedektigi on shaqty jyldan keıin baıqalýy múmkin. Sondyqtan bul statıstıkany dóp basyp aıtýǵa kelmeıdi», deıdi N.Júnisova.
Mamannyń aıtýynsha, balaǵa alǵashqy kómekti kórsetetin ata-ana bolǵandyqtan ınternetten qarap nemese bireýden estigeni boıynsha em-dom jasaýǵa bolmaıdy. «Kez kelgen oqys jaǵdaıda balaǵa qandaı kómek kórsetý kerektigin bilgen jón jáne mindetti túrde dárigerden keńes alý kerek. Sondaı-aq árbir jaǵdaıdan bala sabaq alatyndaı, qalaı saqtaný kerektigin baıyppen túsindirgen abzal. Mektep pen balabaqshalarda medbıkeler aı saıyn nemese toqsan saıyn ár jaraqatqa taldaý jasap otyrǵany durys. Mundaı saraptamalardy júrgizetinder kemde-kem. Saraptamaǵa saı qaı kezde qaı bala jaraqat alatynyn anyqtap, ata-anasyna durystap jetkizip, muǵalimderdiń de nazaryna salyp otyrsa kóp jaǵdaıdan saqtanýǵa bolady», deıdi N.Júnisova.
Byltyr IýNISEF elimizdiń 8 óńirinde 14 jasqa deıingi balalardyń ata-analary arasynda saýaldama júrgizgen. Saýaldamaǵa qatysqan 3000 otbasynyń 84 paıyzy balany qaýip-qaterden qorǵaýdyń qıynǵa soǵatynyn aıtqan. 82 paıyzy ınfraqurylym sapasyz jobalanǵan dep sanaıdy. 80 paıyzy zańnama jetkilikti deńgeıde saqtalmaıdy jáne qorǵalmaıdy dep oılaıdy. IýNISEF jáne DDU-nyń jaraqattaný, densaýlyq jáne qorshaǵan orta máseleleri jónindegi halyqaralyq sarapshysy Djoan Vınsenten saýaldamany qorytyndylaı kele, balaǵa qaýipsiz orta qalyptastyrý úshin ata-anamen qosa atalǵan máselege qatysty memlekettik organdar da kúsh salýy tıis ekenin jetkizdi.
«Ata-analardyń aıtýynsha, balalardy qalt etpeı qadaǵalap otyrý qıyn. Olar qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin Úkimet pen qoǵamnyń kómegi kerek ekenin alǵa tartady. Atap aıtqanda, jaıaý júrginshilerdiń qaýipsizdigine qatysty erejelerdiń qatań baqylaýda bolýy, kólikterdiń jyldamdyqty asyrmaýy, qurylys kezinde mektep, balabaqsha, balalar alańynyń anaǵurlym durys jobalanýy sııaqty usynystar aıtyldy. Mysaly, avtokólik oryndyǵynyń keńinen qoldanylýy úshin tıisti memlekettik organdar ony jalǵa alýǵa nemese qoljetimdi baǵamen satylatyn ortalyqtardy qurýǵa múmkindik týǵyzǵany jón. Sondaı-aq saqtaný sharalary men ádisterin tek sabaq arqyly ǵana jetkizip qoımaı, tájirıbe júzinde de kórsetý kerek», deıdi IýNISEF ókili.
Al N.Júnisova balalardyń qaýipsizdigin saqtaý úshin qarapaıym turmystyq erejelerdi saqtaý asa mańyzdy ekenin aıtady. «Ata-analar oıynshyqty balanyń jasyna qaraı tańdaý, emizgende abaı bolý, ózimen birge alyp jatpaý, ásirese kishkentaı balalardy kózden tasa qylmaý degen sııaqty qarapaıym turmystyq erejeni qatań ustanýy kerek. Balany kólikpen alyp júrgende avtokólik oryndyǵyna otyrǵyzý shart. Onyń ólsheminiń bala jasyna sáıkes kelýi de óte mańyzdy. Bala dalada oınaǵanda, fýtbolǵa barǵanda tizeqap, velosıped minetin bolsa shlem kııýi kerek», deıdi ol.
Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń ókili bala qaýipsizdigin arttyrý maqsatynda júıeli jumys júrip jatqanyn jetkizip, ortalyqtyń josparymen de bólisti. «Biz 2020-2023 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamalyq josparymyzdy daıyndadyq. Jaraqattanýdyń túrleri men sebepterine taldaý jasaı otyryp oqytý jumystaryn jetildirýdi kózdep otyrmyz. Iаǵnı, ata-ana, tárbıeshiler men muǵalimder, kólik júrgizýshileri sııaqty balanyń qaýipsizdigine atsalysatyn árbir toppen baǵytyna qaraı jeke-jeke oqytý jumystary júrgiziletin bolady. Olardyń áleýetin arttyrý da basty nazarda. Ata-ananyń áleýmettik jaǵdaıyna da (jumyssyz, jalǵyzbasty, turmysy tómen, t.b.) basa mán berý kerek», deıdi N.Júnisova.