Oıyny osylǵan olıgarh

Oıyny osylǵan olıgarh

Sársenbi, 27 naýryz 2013 1:55

Sóıtip… Aspan astyn, jer ústin aq boran men qara daýylǵa ushyratyp, júrgen jerine quıyndaı tıetin aıryqsha jan – Borıs Berezovskıı de kóp pendeniń biri ekenin bildirip, óziniń sońǵy 13 jyldaǵy turaǵy Londonnyń túbindegi Askot degen qalashyqtaǵy úıleriniń birinde 23 naýryzda, 68-ge qaraǵan shaǵynda bul ómirden óte shyqty. О́lmeýge bolatyn bir adam bolsa, tap osy bolar edi, ólmeýdiń jolyn taba alatyn adam bolsa, tap osy tabar edi.

 

Sársenbi, 27 naýryz 2013 1:55

Sóıtip… Aspan astyn, jer ústin aq boran men qara daýylǵa ushyratyp, júrgen jerine quıyndaı tıetin aıryqsha jan – Borıs Berezovskıı de kóp pendeniń biri ekenin bildirip, óziniń sońǵy 13 jyldaǵy turaǵy Londonnyń túbindegi Askot degen qalashyqtaǵy úıleriniń birinde 23 naýryzda, 68-ge qaraǵan shaǵynda bul ómirden óte shyqty. О́lmeýge bolatyn bir adam bolsa, tap osy bolar edi, ólmeýdiń jolyn taba alatyn adam bolsa, tap osy tabar edi.

Álemdegi eki alyp eldiń biri jáne onyń azýy alty qarys qaýipsizdik qyzmetinen qoryqpaı bir kezde: «Osy elde men maımyldy da prezıdent jasaı alamyn», dep asqaqtaǵan Berezovskıı edi ol. Qaýipsizdik qyzmetinen qoryqpaǵan degen ne, bir kezde tipti onyń bastyǵy bolyp, astyna erttep minip te alǵan edi ǵoı. Sol jyldary Reseı Federasııasyndaǵy birde-bir úlken shara onyń qatysýynsyz, aralasýynsyz ótpeıtin. Bıliktegi adam­nyń «otbasylyq dosy» degen bel­gisiz, biraq bárin sheshetin mártebeni de jalǵyz ózi ıelengen. Reseı sııaqty álemdegi eń alpaýyt eldiń qarajat tabý múmkindigi mol kompanııalary men aksıonerlik qoǵamdarynyń da ıesi osy bolyp alǵan edi. Buǵan baǵynǵysy kelmeı, qarsy shyqqan adamdar bolsa, ártúrli belgisiz joldarmen qazaǵa ushyraıtyn. Birneshe jylǵa sozylǵan orys-cheshen soǵysynan da olja tapqan az adamdardyń biri jáne biregeıi osy bolǵany belgili. Eki jaqtyń da tilin taýyp, ortasynda ózi oljaǵa kenelip júrgeni týraly az aıtylyp, az jazylǵan joq. Burynǵy Keńes Odaǵy keńistiginde bolǵan neshe túrli «sary tóńkeristerdiń» de qasynan «teńavtor» retinde osy tabylǵan.

Aıryqsha, tym aıryqsha jan edi ol. Tipti, túr-tulǵasy da uzaq ýaqyt umy­tylmaıtyn shyǵar. Tula boıyndaǵy qudaıdyń qudiretimen berilgen aqyldyń, sezimniń, boljamnyń, túısiktiń, paıym­nyń kúshi bir arnaǵa toǵysyp, jumylǵan judyryqtaı bolyp júretin edi. Aǵyl-tegil sóılep ketkende osy kúshterdiń qaısy bel alatynyn da sez­beısiń, áı­teýir, barlyq jaqtan aǵylǵan qýatty lebiz tasqyn sýdaı laqyldaıtyn. Tipti, dene kúshi de solarǵa úılesip, bulshyq etteri únemi túıýli bolatyn rıngke shyq­qan boksshydaı jınaqylyqpen, aıaǵyn atylatyn taǵyǵa uqsap basatyn.

Bálkı, adamǵa berilgen barlyq osynaý múmkindikterdi ol bir mezgilde te­gis qozǵalysqa keltire alatyn az jan­dardyń biri bolǵan shyǵar. Biraq solary adamzatqa paıdasy tıgen rasıonaldy qyzmet emes, kóbinese basqalarǵa, sonyń ishinde memleketke zııan keltiretin, jeke basynyń paıdasyn ǵana kózdegen ırrasıonaldy reńkte jarqyrap júrdi. Sondyqtan da, oǵan «halyqaralyq deń­geıdegi alaıaq», «jaýyz danyshpan» sekil­di ataqtar tańyldy. Tipti, syrtynan sottalyp, birneshe jylǵa túrmege kesildi.

Búgingi kúni Internet beti onyń ólimi týraly alypqashty áńgimelerge tolyp ketken. Sonyń ishinde onyń qazasyn bas paıdasyna jaratyp, atyn shyǵaryp qalǵysy kelgen adamdardyń da jasandy paıymdary qaptap júr. Ajaly adamnyń qolynan keletin adam bolsa, Berezovskıı budan birneshe jyl buryn joq bolar edi. Bireýlerdiń alty ret jasaǵan qastyǵynan aman qalǵan ony kúzetshileri bar óziniń úıindegi vannada «moıynshálimen tunshyqtyrylǵan» degen boljamyna kúlgennen basqa ne aıtarsyń? Sondaı-aq, advokaty Alek­sandr Dobrovınskıı degenniń «ózine ózi qol salǵan» degenine de sený qıyn. Jaýyryny jer ıiskegenshe aıla jasaýǵa beıim adamnyń ómirden kúder úzerdeı sharasyzdyqqa nemese kúızeliske túsýi múmkin emes sııaqty.

Ázirge eń jaqyn adamdary onyń ólimi ajaly jetkennen tabıǵı jolmen boldy degendi ǵana aıtyp júr. Eshkimnen yǵyp, eshteńeden jasqanýdy bilmeıtin Brıtanııa polısııasy ózderine berilgen sansyz suraqtardy jaýapsyz qaldyryp, zertteý tolyq aıaqtalǵansha eshqandaı boljam aıtpaıtynyn aıtyp, miz baqpaýda. Búginge deıin marqumnyń máıiti tabylǵan úıden hımııalyq ýlandyrǵysh zattardyń izi tabylmas pa eken degen boljammen uńǵyl-shuńǵyldyń bári tekserilgeni belgili bolyp otyr. Odan keıin DNK-synan alynǵan synama ıadrolyq qarýdyń ǵylymı-zertteý ortalyǵyna jiberiledi eken. Qanynda plýtonıı qaldyǵy bar-joǵyn solar anyqtaıdy.

BAQ-tarda Berezovskııdiń júrek talmasynan ketkeni týraly boljamdar da kóp aıtylýda. Ondaı bolsa, Brıtanııa mamandary birden aıtar edi ǵoı. Ázirge bul boljam da resmı túrde qýattalmady. Tek, osy joldar jazylyp jatqan kezde ǵana polısııa onyń tynysy bitip, tunshyǵýdan qaza bolǵandyǵy týraly boljam aıtty. Biraq buǵan basqa adamnyń qatystylyǵy joqtyǵy eskertildi. Biraq bul boljam da áli resmı emes.

О́liminiń ózi jarty álemniń jaǵyn talmaı jyrlaýyna sebep bolǵan Berezovskıı degenniń ózi kim edi degenge toqtalyp kórelikshi.

О́miri men órisi

Borıs Berezovskıı 1946 jyldyń 23 qańtarynda máskeýlik ınjener-qurylysshy, evreı halqynyń ókili Abramnyń otbasynda ómirge kelgen. Sheshesi Anna Aleksandrovna KSRO Medısına ǵylymdary akademııasynyń pedıatrııa ınstıtýtynyń zerthanasynda eńbek etken. Borıs jasynan óte alǵyr bala bolsa kerek, ata-anasy ony alty jasynda-aq mektepke bergen. Altynshy synypta ol aǵylshyn tilin tereńdetip oqytatyn mektepke aýysady. Olıgarhtyń aǵylshyn tilinde zaýlatyp sóıleıtindiginiń sondaı syry bar.

Mektepti jaqsy bitirgen soń ol MMÝ-diń fızıka fakýltetine túspek bolady. Biraq, óziniń aıtýyna qaraǵanda, evreı ultynyń ókili bolǵandyqtan, oǵan qabyldanbaıdy. Sosyn Máskeýdiń orman sharýashylyǵy ınstıtýtynyń elektronıka jáne eseptegish tehnıka­lar fakýltetine túsedi. Bul ıns­tı­týtty bitirgen soń, 1968 jyly KSRO Jabdyqtar jasaý, avtomattan­dy­rý quraldary jáne basqarý jú­ıesi mınıstrliginiń máshınelerdi, jab­dyq­tardy synaý jónindegi ǴZI-inde qa­rapaıym ınjener bolyp bir jyl jumys isteıdi. Odan Gıdrometerologııa ǴZI-ine aýysady, odan KSRO ǴA basqarý problemalary ınstıtýtyna aýysyp, sonda birshama turaqtaıdy. Osyǵan qarap-aq onyń jasynan janyn jep, oljaly jerdi tapqansha oryn tappaı sekire beretin jankeshtiligin kórýge bolady. Sóıtip júrip, 1973 jyly MMÝ-diń mehanıka-matematıka fakýltetin syrttaı oqyp, bitirip alady. Odan keıin basqarý problemalary ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirip, kandıdattyq dıssertasııa qorǵaıdy. 1983 jyly ol aıtýynyń ózi adamnyń basyn shatastyratyn «Joba aldy sheshimderdi qabyldaý algorıtm­deýiniń teorııalyq ne­gizderin ázirleý jáne olardy qoldaný» degen taqyrypta doktorlyq dıssertasııa qorǵap, tehnıka ǵylymdarynyń doktory atanady. Jurttyń kóbi ony matematık dep uǵady, shyn máninde, Berezovskıı tehnıka ǵylymdarynyń doktory edi.

Eger ǵylymmen shuqshııa aınalysyp, eńbek torysy bolsa, ony kim biler edi? Osyny eskergen Berezovskıı sol jyldarda gazetterge problemalyq maqalalar jazyp, túrli usynystar jasap jan tappaı, atyn shyǵaryp júredi. 1978 jyly komsomoldyń syılyǵyn da alady. Al 1991 jyly Reseı Ǵylym akademııasynyń korrespondent-músheligine saılanady. Ol 100-den artyq ǵylymı maqalalar men birneshe monografııalardyń avtory bolyp tabylady.

2008 jyly Borıs Berezovskııdi ústinen segiz qylmystyq is qozǵalýyna baılanysty Ǵylym akademııasynyń múshe-korrespondenttiginen shyǵarý týraly áńgime kóteriledi. Biraq akade­mııanyń jarǵysyna sáıkes bul ataq ómirlik bolyp beriletindikten, usynys qabyldanbaıdy. Ǵylym akademııasynyń prezıdenti Iýrıı Osıpov kezinde Trofım Lysenko men Andreı Saharovty da akademııa Ortalyq komıtettiń qysymyna qaramaı óz qatarynan shyǵarmaǵan, sondyqtan bizdiń de eshkimdi shyǵarýǵa qaqymyz joq degen ýáj aıtady.

Borıs Berezovskııdiń qyz-kelin­shekterge qyrǵıdaı tıetin «óneri­niń» de ústem ekeni jalpaq jurtqa belgili. Onyń Londonda júrip-aq orystyń jas sulýlaryn ushaqpen aldyryp, qyzyqqa batyp júretini týraly talaı jazylǵan. Elimizdiń Syrtqy ister mınıstri bolǵan Qasym-Jomart Toqaev ta óziniń «Nur men kóleńke» kitabynda olıgarhtyń mundaı «ónerin» kórgenin aıtyp ketken. TMD-nyń Atqarýshy hatshysy bolyp júrgen kúnderiniń birinde, 1999 jyldyń kúzinde ol resmı saparmen Astanaǵa kele qalady. Syrtqy ister mınıstri retinde Q.Toqaev ony áýejaıdan qarsy alýǵa barady. Shveısarııalyq aıyrym belgisi bar arnaýly ushaqtan aldymen qaptaǵan kúzetshiler tústi, odan keıin sporttyq formadaǵy joǵary laýazymdy sheneýnigimiz shyqty dep eske alady ol. «Ushý kezinde de dene shynyqtyrýmen aınalysqan sııaqty. Janynda túr-túsi kelisti boıjetken bar» delingen estelikte. Aýzy barynsha aýyr dıplomattyń syzdyqtatyp aıtqan shyny barsha álem aıtyp júretin syrdy bildirip-aq tur…

Sóıtip júrse de B.Berezovskıı úsh ret resmı túrde úılenip, árbir áıelinen eki baladan alty urpaǵyn ómirge ákelgen. Qazir alty nemeresi de bar kórinedi. Birinshi áıeli Nına Korotkovamen ınstıtýttan keıin, 70-shi jyldardyń basynda úılenedi. Odan týǵan eki qyzy qazir úıli-barandy. Ekinshi áıeli Galına Besharovadan Artem esimdi ul men Anastasııa esimdi qyzy bar. Galına Berezovskıımen 1993 jyly ajyrasyp, Londonǵa kúıeýinen buryn qonys aýdarǵan. Biraq 2000 jyly sońynan kelgen kúıeýimen ajyrasý úderisi 2011 jylǵa deıin sozylyp, aqyrynda ol Berezovskııden Brıtanııada buryn- sońdy bolyp kórmegen 220 mln. fýnt sterlıngke jaqyn dúnıe men aqsha óndirip alady. Keıbireýler Berezovskııdi osy utylys pen Roman Abramovıchti sotta jeńe almaǵan ókinish qatty kúızeltti degendi aıtady.

Berezovskıı sońǵy jubaıy Elena Gorbýnovamen 20 jylǵa jýyq otasqan. Bul nekeden Arına esimdi qyz ben Gleb atty ul bar. Erli-zaıyptylar otbasylyq qatynastaryn resmı túrde rásimdemegen, tek azamattyq nekede turyp kelgen. Ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda, dál 67-ge tolǵan jasynda Berezovskıı bul áıelimen de ajyrasady. Gorbýnova da sotqa aryz berip, olıgarhtan birneshe mln. fýnt sterlıng talap etken. Árıne, mundaı soqqylar et pen teriden jaralǵan adam bolǵan soń qansha myqty bolsa da Berezovskııge ońaı tımegeni anyq. Biraq, biletin adamdar Berezovskııdiń baılyǵy qumǵa sińgen sýdaı bolyp joǵalyp bara jatqanyn kórgen soń E.Gorbýnova ózine tıesili úlesti sot arqyly qamtyp qalmaq maqsatpen ajyrasqan degen boljamdar aıtady. Bul sózdiń jany bar. О́ıtkeni, R.Abramovıchpen sottasqannan keıin onyń barlyq shyǵyndary úshin 70 mln. fýnt sterlıng bereshek bolǵan Berezovskıı óziniń biraz múlkin satýǵa shyǵarypty.

Bıznes pen bılik jolynda

Jeke menshik iskerlikke ruqsat berile bastaǵan 1980-shi jyldardyń aıaǵynan qýaty boıyna, ıdeıalary basyna syımaı júrgen B.Berezovskıı bızneske kúmp beredi. Biraq ony jaqsy biletinder Berezovskııdiń bıznesti naqty júrgizýge shorqaqtyǵyn eske alady. Onyń basynda tek ıdeıalar bolatyn. Ol solardy iske asyratyn adamdarǵa ıek artty degendi aıtady olar. Bul sózderdiń de jany bar sııaqty. Qalaı dese de, 1989 jyly Berezovskıı keıin ataǵy búkil KSRO-ǵa belgili bolǵan «LogoVaz» kompanııasyn qurady. Munyń maqsaty sheteldik avtosalondarda turǵan «VAZ» avtomobılderin ishki rynokqa ákelip, satý bolǵan. 80-shi jyldardyń aıaǵynda halyqta aqsha kóp, biraq alatyn zat tapshy edi. Shet-elderde ótpese de «VAZ» mashınalary eldiń ishinde attaı shaýyp, ıelerin tabatyn. Sony birden ańǵarǵan ol ótimdi zatty eldiń ishinde kóterme baǵamen satyp, shash-etekten paıdaǵa keneledi. Al 1991 jyly «LogoVaz» nemistiń eń jaqsy avtosy Mercedes-Benz-ti KSRO-da satýǵa resmı túrde ruqsat alyp, dıller mártebesin ıelenedi. Kooperatıvtik qozǵalys sharyqtap, kóp jurtta artyq aqsha paıda bola bastaǵanda bul mashınany satý da óte tıimdi bolǵan.

Kóp aqshasy bar adamdar sol jyldary «aqshamen aqsha tabý» úshin bank ashýmen aınalysqan. Berezovskıı de bul úrdisten qalmaı, áriptesterimen birge 1991 jyly «Birlesken bank» degendi ashady. Munda Berezovskıımen birge onyń N.Glýshkov, B.Patarkasıshvılı jáne t.b. jaqyn áriptesteri quryltaıshy bolǵan. Shveısarııalyq «Anros» kompanııasy da onyń 8 paıyzdyq úlesin ıelengen. Bul bank 2003 jyly ǵana jabyldy. Onyń sońǵy ýaqyttarda Berezovskıımen esh baılanysy bolmaǵanyna qaraǵanda, olıgarh mundaǵy úlesin satyp jibergenge uqsaıdy.

1994-97 jyldary B.Berezovskıı «Avtomobılnyı Vserossııskıı Alıans» (AVVA) atty jobany usynyp, halyqtyq arzan avtomobıl qurastyratyn zaýyt salamyz dep jahannamǵa jar saldy. «E, mynaý durys eken», degen talaı adam aqshalaryn salyp, onyń aksııalaryn satyp aldy. AVVA basshylary biraz ýaqyttan keıin 20 mln. dollar kóleminde ǵana qarajat jınaldy, bul bizdiń elde zaýyt salýǵa jetpeıdi degen áńgime taratty. Endi ony Latyn Amerıkasy nemese Egıpette salatyn shyǵarmyz dep kóńirsitip, aqyry sý aıaǵyn qurdymǵa jiberedi. Aksııany satyp alǵandar ózderiniń aldanǵandaryn bilip, uzaq ýaqyt Berezovskııdi qarǵaýmen boldy. Oǵan jasalǵan 1994 jylǵy alǵashqy qastandyq ta osy oqıǵaǵa baılanysty degendi aıtýshylar bar.

1995 jyly Berezovskıı Reseıdiń qoǵamdyq teledıdaryn qurý (ORT) isine belsene aralasyp, onyń dırektorlar keńesiniń múshesi boldy. Dál sol kezde Máskeýdiń «TV-6» atty táýelsiz arnasyn da ashyp úlgerdi. Odan basqa birneshe ótimdi gazet, jýrnaldardyń, radıolardyń, sonyń ishinde «Nezavısımaıa gazeta», «Ogonek», «Nashe radıo» bar, basyn qosyp, «Kommersant» baspa úıiniń de qojaıyny atanyp, shyn mánindegi medıa-magnat bolyp alady. Sol jyldary bir BAQ-ta Berezovskıı týraly jaǵymsyz habar aıtylyp jatsa, ekinshisinde, onyń eńbegi asyra baǵalanatyn. Osynyń ózi BAB (qysqartyp alynǵan esimi) týraly kereǵar pikirler týǵyzyp tursa da, áıteýir atyn aýyzdan túsirmedi. BAB-qa keregi de sol bolsa kerek. Ol atyn shyǵaryp, óz basynyń «mańyzdylyǵyn» kórsetý úshin budan basqa da qıturqylyqtarǵa baryp turǵan. Máselen, Prezıdent B.Elsın kúzetiniń basshysy V.Korjakov onyń ózine jıi keletinin, qabyldamaı qoısa, saǵattar boıy qabyldaý bólmesinen shyqpaı, ondaǵy qyzǵa túrli syılyqtar jasaı otyryp, qyzmet telefony arqyly «kerek adamdaryna» habarlasatynyn, sóıtip, Federaldyq qaýipsizdik qyzmeti (FSB) ATS-tiń nómirin kórsete otyryp, «men Korjakovtamyn» deý arqyly óziniń mańyzdylyǵyn kóteretinin aıtady. Ol-ol ma, kabınetine kirse de uzaq ýaqyt túrli sebeptermen shyqpaı, ýaqytty uzata túsý úshin «tamaǵym keýip qaldy» dep sháı suratatynyn da aıtady.

Osynyń bári onyń joǵarydaǵylarmen «jaqyndyǵyn» basqalarǵa kórsetýdiń amaly eken. Kez kelgen jurt mundaıda Berezovskııdi qaýipsizdik qyzmetimen mańyzdy sharýalar sheship jatyr dep oılaıtyny anyq. Biraq artynan ol mundaı arzan trıýkterden asyp ketip, prezıdenttiń janyna deıin jetip, jo­ǵaryda aıtylǵan «otbasynyń dosy» mártebesine qol jetkizdi. Bul ýa­qyt­­ta oǵan «sur kardınal» degen de ataq tańylady. О́ıtkeni, Máskeýdegi «LogoVAZ»-dyń qabyldaý úıinde (BAB-tyń resmı keńsesi) eldegi eń joǵary laýazymdardy taratý máseleleri sheshilip, ol jerge Reseı ısteblıshmentiniń barlyq ókilderi bas suǵyp otyrǵan. Osy kezderde ol tabystyń kózi munaı ekenine kózi jetip, «Sıbneft» kompanııasynyń da iri aksıoneri bolyp alady. «Aeroflot» kompanııasyna da qol salyp, onyń biraz dúnıesin de qaqshyp ketedi.

Sol jyldary Reseı astanasyn basyp alǵan uıymdasqan qylmystyq toptardan qorǵaný úshin jeke basyn kúzetý máselesin de BAB túpkilikti sheship alǵan. Onyń ATOLL kúzet fırmasy týraly da aqıqat pen ańyzdar kúni búginge deıin jurttyń aýzynan túspeıdi.

1996 jylǵy Reseıdegi prezıdenttik saılaýda kommýnıster kósemi G.Zıý­ganovtyń jeńip ketip, eldegi reformalar tegershigin keri baǵytqa aınaldyrýynan qoryqqan olıgarhtar B.Elsındi qoldaý úshin qoldan kelgenniń bárin jasaǵany belgili. Buryn KSRO qol astynda kóp aıtyla qoımaıtyn polıttehnologtar osy kezden qatty áreket etti. Saılaýaldy naýqanyn jańasha oılaýǵa beıim A.Chýbaısqa basqartý arqyly B.Be­rezovskıı bastaǵan olıgarhtar Elsınniń jeńýi úshin ózderiniń úlesterin belsendi túrde qosa aldy. Daýys berýdiń birinshi týrynda 15 paıyzdyq úles alǵan A.Lebedti de óz daýystaryn ekinshi týrda B.Elsınge berýge úgittegenderdiń biri BAB ekeni az aıtylǵan joq. Sonyń arqasynda 54 paıyzǵa jýyq daýys jınaǵan Elsın prezıdent bolyp saılanyp, A.Lebedti Qaýipsizdik keńesiniń hatshysy etip taǵaıyndady. Al BAB onyń orynbasary bolyp shyǵa keldi. Bul qyzmettiń saıası salmaǵy Reseıdiń jańa tarıhynyń túrli kezeńderinde ár túrli boldy. A.Lebed basqarǵan kezde ol barlyq áleýetti qurylymdardy typyr etkizbeı ustap, zor bedel ıelendi. Mine, osy kezde Berezovskııdiń cheshen jankeshtileriniń tutqynyna túsken biraz adamdardy, sonyń ishinde sheteldik jýrnalısterdi qutqaryp, umytylmastaı bolyp kózge tústi. Biraq onyń bul áre­ketterin mansuqtaýshylar da kóp. Sonyń biri general G.Troshev óziniń «Moıa voına. Chechenskıı dnevnık okopnogo generala» degen eńbeginde Berezovskııdiń tutqynǵa túsken Reseı soldattaryn bo­satýyna kúmán keltiredi. Sonymen qatar, Troshev Shámil Basaevtyń óz áskerlerimen Daǵystan aýmaǵyna basyp kirýin Berezovskıı 1 mln. dollar berip qarjylandyrǵan degendi aıtady.

Qalaı dese de, bul jyldar Bere­zov­skııdiń baǵy jarqyraı janyp, ataǵy aspanǵa shyǵyp turǵan kezeń edi. Sonyń arqasynda ol, 1998 jyly, TMD ortalyq organyna Atqarýshy hatshy bolyp ta saılandy. Joǵaryda atalǵan Qasym-Jomart Toqaevtyń eńbegine súıenetin bolsaq, ol bul qyzmetti kerek te qylmaı, Qap taýyna baratyn qupııa júristerin kóbeıtip júre beripti. Mınskidegi TMD-nyń shtab-páterine de anda-sanda bir soǵady eken. «Berezovskııdi bárinen buryn munaı men gaz saýdasy, sondaı-aq cheshen máselesi tolǵandyratyn. Qujattarmen jumys ony qyzyqtyratyn nárselerden múldem alshaq edi», dep eske alady dıplomat. Soǵan qaraǵanda, bul qyzmetti de ol tek ózine paıda tabý quraly etken.

B.Berezovskııdiń saıası mansaby 1999-2000-jyldary Qarashaı-Cherkes respýblıkasynan Memlekettik Dýmaǵa depýtat bolyp saılanýymen aıaqtaldy. Bul mandattan artynan ol óz erkimen bas tartty.

О́ziniń aıtýyna qaraǵanda, BAB V.Pýtınniń bılik basyna kelýi jolynda birshama ter tókken. Biraq ekeýiniń arasynda 2000-shy jyldary salqyndyq paıda boldy. Bılik basyna kelgen soń Prezıdent V.Pýtın óziniń saılaý aldyndaǵy «ravnoýdalenıe olıgarhov ot vlastı» delingen urandarynyń birin iske asyra bastady. Bılikti belden basyp júretin Berezovskııge bul unamaı qaldy. Sol kezderi «Medıa-Mosttyń» basshysy V.Gýsınskııdiń tutqynǵa alynýyn ol qatty synap, ashyq hat jazdy. Biraq bul kezeńde óziniń basyna da qaýip bulty úıirilgen edi. Bılik Berezovskııge tıesili ORT kompanııasynyń 49 paıyzdyq úlesin memleketke qaıtarýdy talap etti. Ol ýaqytta bul arna bılikti qatty synaıtyn. Osydan bastalǵan kıkiljiń Berezovskııdiń ústinen birneshe qylmystyq istiń qozǵalýyna ulasty. Bul olıgarhtyń elden qashyp shyǵyp, Anglııadan saıası baspana suraýyna soqtyrdy. Osydan keıin ol Anglııada jatyp Reseıdegi bılikti kúshpen basyp alýdy qarjylandyratyny, t.b. týraly birneshe ýtopııalyq málimdemeler jasap, jurt nazaryn ózine aýdaratyn boldy. Bulary Reseı bıliginiń shamyna tıip, erin moınyna alyp týlatýdyń ǵana ádisteri sekildi. Prokýratýra da birneshe qylmystyq is qozǵap, Anglııa bıliginen ony ekstradısııalaýdy talap etip jatty. Biraq «saıası bosqyn» mártebesi berilgen ony eline qaıtara almady. Sondaı-aq, Londonda jatyp Ýkraınadaǵy jáne basqa elderdegi «sary tóńkeristerge» túrli joldarmen baǵyt-baǵdar siltep, kómek bergen boldy. Máselen, ol BAQ-tarǵa Ýkraınanyń tóńkerisin qoldaýǵa, ıaǵnı «demokratııany damytý isine kómekke» 30 mln. dollar aýdarǵandyǵy týraly qujat kórsetken.

Saıyp kelgende, bular B.Be­rezov­skııdiń alys-jaqyndy tez boljap, kóre biletin, túısigi tereń suńǵyla saıa­satker emes, tek usaq tirlikti kózdegen qarapaıym pende ekendigin kórsetken ister boldy. Ol saıasatty tek aqsha tabýdyń kezekti quraly dep sanaǵanǵa uqsaıdy.

Qylmysty ister. Kúıreý

Borıs Berezovskııdi reseılik BAQ-tardyń «tapsyrys berip kisi óltirýshi» dep synamaǵan kezi joq, biraq sonyń biri de dáleldengen emes. 1996 jyly «Novyı vzglıad» gazeti A.Korjakovtyń B.Berezovskıı ózinen V.Gýsınskıı, Iý.Lýjkov, I.Kobzon jáne basqalardyń kózin joıý týraly úgittegeni týraly málimdemesin jarııalady. Biraq onyń da ras-ótirigin anyqtaǵan adam joq. B.Berezovskııdiń sońyna shyraq alyp túsken jýrnalısterdiń biri Forbes jýrnalynyń oryssha nusqasynda qyzmet etken Pol Hlebnıkov boldy. Ol BAB-ty cheshen mafııasymen baılanysty boldy, tapsyrystar berip kisi óltirdi, sonyń ishinde jýrnalıst Vladıslav Lıstevti óltirtti dep kinálady. Biraq BAB onyń ústinen Londonnyń sotyna shaǵym bergen edi. Sot V.Lıstevtiń ólimine jazyqty degen kinány jalǵan dep tapty. Basqa dúnıeler boıynsha maqaladaǵy kinálardy alǵan joq jáne jýrnalıske keshirim suratý týraly sheshim shyǵarǵan joq. Sonyń ózinde BAB-tyń baqylaýyndaǵy BAQ-tar Forbes-tiń jeńilgenin jer-kókke syıǵyzbaı jarııa­lap jatty. Al endi sol P.Hlebnıkov 2004 jyly Máskeýde jumbaq jaǵdaıda qaza tapty…

B.Berezovskııdiń ústinen «Aeroflot» kompanııasynyń «aqshasyn jeýine baılanysty» qylmystyq is birneshe ret qozǵaldy. Alǵash ret 1999 jyly qozǵalyp, ol jabyldy. Ekinshi ret 2000 jyldyń aıaǵynda qaıtadan qozǵaldy. Bul ýaqytta olıgarh Londonǵa ketip úlgergen. 2001 jyldyń qyrkúıeginde «Aeroflot» oqıǵasy qaıta qaıtalanyp, olıgarhtyń syrtynan qylmystyq is qozǵaldy. Bul is 2007 jylǵy 29 qarashada ǵana aıaqtalyp, Máskeýdiń Savelev aýdandyq soty BAB-ty «Aeroflottyń» 214 mln. rýblin jymqyrǵan degen aıyppen syrttaı 6 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrýǵa sheshti. Biraq bul sotqa Berezovskıı pysqyrǵan da joq, kerisinshe, ony oıynshyq dep sanap, advokattaryn da qatystyrmady. Al Reseıdiń Bas prokýratýrasy Berezovskııdiń ústinen Nıderlandyda, Fransııada, Brazılııada, Shveısarııada túrli qylmystary úshin is qozǵalǵany týraly birneshe málimdeme jasady. Solardyń ishinde Shveısarııadaǵy istiń sońy olıgarh úshin shyǵyndy boldy. Osy eldiń sot trıbýnaly 2008 jyldyń 27 qazanynda Shveısarııa bankteriniń birinde benefısıarlarynyń biri Berezovskıı bolyp tabylatyn bir esep-shottan birneshe mln. frankti tárkilep, 2010 jyly sonyń 52 mln. dollaryn «Aeroflottyń» esep-shotyna aýdardy.

Osylaı bola tura BAB ózi týraly jalǵan sóılegen, jala japqan birneshe adamdy da sotqa tartyp, moraldyq shyǵyn óndirip alyp júrdi. Máselen, «Alfa-Grýpp» qojaıyny Mıhaıl Frıdmannan 50 myń, «Eýrobıznes» jýrnalynan 10 myń jáne t.b. fýnt sterlıng óndirip aldy. Munyń bárin Berezovskııdiń aǵylshyn sot isterimen tyǵyz aınalysyp, óziniń ómirindegi eń basty tartys – Roman Abramovıchten 5 mlrd. dollar óndirip alý úshin sottasýǵa daıyndalyp júrgeni sııaqty kórýge bolady.

2011 jyldyń qazan aıynda BAB óziniń burynǵy áriptesi R.Abramovıchten 5 mlrd. óndirip alý jóninde Londonnyń joǵarǵy sotyna shaǵymdandy. Shaǵymnyń mazmuny – Reseıden qýǵynǵa túserdiń aldynda óziniń Abramovıchtiń aldaýyna túsip qalyp, «Sıbneft» jáne «Rýsal» kompanııalarynyń aksııalaryn oǵan arzanǵa satyp jibergenine jáne sol sebepti 5 mlrd.-tan artyq tabystan aırylyp qalǵanyn aıtýǵa saıady. 3 aıǵa jýyq is qaraǵan sot aqyry Abramovıchtiń paıdasyna sheshilip, Berezovskııdiń talap-aryzy qanaǵattandyrylmady. Onyń ústine jeńilgen jaq retinde júz mıllıondaǵan fýnt sterlıng turatyn sot jáne qarsylasynyń shyǵyndaryn óteý mindetteldi.

Osy oqıǵadan keıin 2012 jyl boıy B.Berezovskııdiń dybysy shyqpaı qalǵan-tyn. BAQ-tar ony bankrotqa ushyrap, ońalmas jaǵdaıǵa túsipti degen daqpyrttar taratyp jatty. Izraıl men Anglııada em qabyldap júrgendigi týraly da aıtyldy.

«Aramdyqtan jamandyq kórmeı qalmas, Myń kún synbas, bir kúni synar shólmek», dep Abaı aıtqandaı, dúnıeniń bar qyzyǵyn kórip, urttap iship, shaıqap tógip júrgen Borıs Berezovskııdiń ómirden óterde ózegin ókinishtiń órtegeni anyq. Tipti, jany shyǵyp, dúnıemen qoshtasarynda sońǵy sózin estıtin qasynda tiri jan da bolmaǵan eken. Turmys qansha shalyqtatsa da, pende artyq asqaqtamaı, óz ornyn eshqashan umytpaǵany durys-aý… Kóp asqanǵa – bir tosqan» degende qazekem osyndaılardy aıtqan ǵoı.

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan».