Qoǵam áleýmettik ádildik arqyly órkendeıdi

Ulttyq tabys ádil bólinýi tıis

Memleket basshysy halyq­ty alańdatqan máselelerdi sheshý joldaryn usyndy, ási­rese áleýmettik salada ja­ńa serpilistiń ornaıtynyn jet­kizdi. Q.Toqaev birinshi kezek­te Qazaqstannyń Úshinshi jań­ǵyrýyn júzege asyrý, Bes ıns­tıtýttyq reformany ilgeriletý jáne memleketimizdiń basqa da asa mańyzdy strategııalyq qu­jattaryn oryndaý baǵytynda jumys isteıtinin, Elbasy Stra­tegııasyn iske asyrý jolynda eńbek etetinin aıtty. Turaqty damý­dyń jańa deńgeıine shyǵý úshin jańa tásilder men tyń sheshimder jýyq arada jarııalanbaq.

Ekinshiden, el Prezıdenti ózekti áleý­mettik problemalar­dy sheshýmen, asa muq­taj aza­mattarǵa kómek kórsetýmen naq­ty aınalysýdy josparlap otyrǵanyn jet­kizdi. Úki­met­ke osy salada baıypty nátı­­je­­ler­ge qol jetkizý úshin sharalar ázir­leýge tap­syrma berildi.  Áleýmettik saıasat­ty sal­maq­ty túr­de jańartý qajettigin aıt­qan Pre­zı­dent dál qazirgi ýaqyt­ta eldi qan­daı jaıt­­tar­­dyń mazalaıtynyna nazar aýdar­­ǵa­ny baıqaldy.

Máselen, sońǵy jyldary elimizde ekinshi deńgeıli bankter beretin nesıe kólemi artpasa, azaımaǵanyn Ulttyq ekono­mıka mınıstrligi taratqan máli­met­terden de bilýge bolady. Belgili bol­ǵandaı, sońǵy úsh jyl­da jeke tulǵaǵa nesıe berý 2,6 trln teńgeden 4,5 trln-ǵa deıin ósken. Aıta keter­ligi, odan bólek shaǵyn jáne orta kásipkerlikpen aınaly­satyn­dardyń da nesıe alýǵa kóptep bet burǵanyn ańǵaramyz. Byl­tyr jeke tulǵalar tarapynan alynǵan nesıelerdiń jartysy­nan astamy kásipkerlik maqsat úshin berilgen.

Al bıyl ıpote­ka­lyq nesıe boıynsha rekord ornap, ıpoteka naryǵy baspana alýǵa baǵyttalǵan memlekettik baǵ­darlamalar aıasynda qar­qyn­dy damýda. О́tken jylmen salystyrǵanda bıylǵy kór­set­kish 55,7 paıyzǵa ósken. El­degi nesıelendirý saıasatyn júr­gizýmen qatar halyqtyń tabys deńgeıiniń de artýyna basym­dyq berý ekijaqty te­pe-teńdikti ustap turýǵa múm­kindik beredi. Sondyqtan da Pre­zı­dent Qasym-Jomart Toqaev kún tártibindegi sheshilýi tıis má­­se­­lelerdiń al­ǵash­­qysy retin­de ha­lyqtyń taby­syn art­tyrý má­selesine nazar aýdaryp otyr. Bul oraıda Mem­leket bas­­shysynyń:

– Eń birinshi, azamattar bar­lyq jerde ádildik ornaýyn qa­laıdy. Áleýmettik saıa­sat­tan bastap, mem­lekettik or­gan­dar­dyń halyqqa ádil qyz­met kór­setýin talap etedi. Ha­lyq­­ty tol­ǵan­dyryp otyrǵan basty má­sele – tabys kóleminiń azaıýy. Halyq­aralyq qarjy naryq­tary­nyń turaqsyzdanýy, teń­geniń devalvasııasy ha­lyq­­­tyń tabysyna keri áser etti. Mıllıonnan astam aza­­mat­­tary­­myz bankten nesıe alý­ǵa májbúr boldy. Tabysy jo­­­ǵa­ry jáne tómen azamattar ara­­­­syn­­daǵy alshaqtyq – bizdiń qo­­ǵam­­dy mazalaıtyn taǵy bir ózek­­ti másele. Árıne, mundaı qu­­by­­­lys­tar búkil álemde bar, de­­gen­­­men toqmeıilsip otyra berý­ge bol­maıdy. Demek, dál osy ó­t­kir áleý­mettik-ekonomıkalyq jáne saıa­sı máseleni sheshý úshin orta mer­zim­­di keshendi sharalar qabyl­daý qajet, – degenin atap ótýge bolady.

Prezıdent turaqty jáne qar­qyndy ekonomıkalyq ósim ar­qyly ǵana bul máseleni she­shýge bo­latynyn, eń aldy­men, ósim biz­ge ne úshin qajet eke­nin tereń túsi­nýimiz kerek­tigine kóńil aýdardy.

Prezıdent usynǵan baǵyt­tyń biri – jańa jumys oryndaryn ashý jáne halyqty la­ıyqty jalaqy­­men qamtý bol­maq. Ult­tyq tabysty ádil bólý máselesi – stra­tegııalyq ma­ńyz­dy dúnıe eke­nin, bıýdjet qara­jatyn aldymen ke­le­shegi zor maqsattarǵa jáne jańa jumys oryndaryn ashýǵa bólý qajet­tigin aıtqan Q.Toqaev alda­ǵy ýaqyt­ta memle­kettiń eko­nomı­­ka­­­symen qatar, áleýmettik sala­­lar­dyń tynysyn ashýǵa kúsh salmaq.

Baspana salý da basty baǵyttardyń biri

Prezıdent mejelep bergen ekinshi baǵyt – jem­qor­lyqty joıý. Belgili bolǵan­daı, 1 qyr­kúıekke deıin jemqor­lyq­tyń deńgeıin meılinshe tómende­týge baǵyttalǵan reformalar toptamasy daıyndalady. Eń aldymen kadrlyq rezervti daıyndaý arqyly bilikti, qabiletti eń bas­tysy isine adal, memlekettik qyz­met­kerlerdiń sanyn arttyrýǵa basymdyq berilmek. Munyń ózi eldegi jemqorlyq indetiniń ta­myryn kesýge jasalǵan bas­tapqy qadamdardyń biri bolý­ǵa tıis. Memleket basshysy jemqorlyqty – memlekettiń damýyn tejeıtin kesel, qoǵam­daǵy ózara senimge, memleket qaýipsizdigine qater tóndire­tin kesapat dep, sybaılas jemqorlyqqa qarsy júıeli jumys júrgiziletinin aıtty.

Sot jáne quqyq qorǵaý jú­ıesin reformalaý da negiz­gi ba­ǵyt­tardyń sanatynda. Sot – zań ústemdiginiń kepili eke­ni aıtyl­dy. Tıisinshe, sýdıa­lardyń jo­ǵary kásibı jáne adamgershilik talaptary­na saı bolýy, sýdıa­lar men osy qyz­metke úmitkerler­di baǵa­laý jáne irikteý júıesi qatań­da­tylyp, bul eldegi ádil jú­ıe­niń ornaýyna yqpal etýi kerek.

Turǵyn úımen qamtý isi eli­mizdegi ondaǵan jyldardan beri sheshilmeı kele jatqan máse­le­­lerdiń biri ekeni belgili. Áleý­­­met­tik problemalardyń bas­­­taýynda osy baspananyń jet­ki­lik­­­sizdigi tur desek te ar­tyq aıt­­­paı­myz. Prezı­dent­­tiń de al­ǵa qoıǵan basym ba­ǵ­yt­­tary­nyń biri osyǵan ar­na­­lyp otyr. El Pre­zıdenti túr­­li sa­nat­ta­ǵy aza­­mat­tardyń qol­­jetim­­di bas­pana­ǵa ıe bolýyna aı­ryq­sha nazar aýdar­maq. Q.To­qaev bılik aldynda «Bir­yń­ǵaı turǵyn úı saıasatyn» ja­saqtaý mindeti tur­ǵanyn aıtyp, Úkimet osy baǵytta naqty shara­­lar qabyl­daıtynyna senim bildirdi.

Jalpy, elimizde buǵan de­ıin de baspanaly bolýǵa ar­nal­ǵan túrli baǵdarlamalar qa­byl­dan­dy, olardyń az-kem ná­tıjesi bol­­ǵanyn da joqqa shyǵarýǵa bol­­mas. Máselen, byl­tyr 12,5 mln shar­shy metr ja­ńa turǵyn úı paı­da­lanýǵa berilse, bul kór­set­kish 2017 jylǵy deńgeıge qara­ǵanda 12,1%-ǵa óskendigin kóremiz. Onyń ústine aǵymdaǵy jyly 13 mln sharshy metr jańa tur­­ǵyn úı sa­ly­nady degen jo­s­par bar. Jyl ba­synan beri 4,6 mln sharshy metr turǵyn úı nysan­dary paı­­­­da­lanýǵa berildi. Kóp ba­laly ot­­­­ba­­sylar úshin 7 jylǵa jal­ǵa be­­ri­­­­letin turǵyn úı salýǵa jáne sa­­­typ alýǵa 350 mlrd teńge qa­ras­­­­­­ty­­­­rylǵan. Osy kezeń ishinde jyl saıyn 6 myń jalǵa beriletin pá­ter­­d­iń qurylysy qamtamasyz etilmek.

Aıta keterligi, bıylǵy jyl­dyń mamyr aıynda ákimdikter kóp balaly otbasylar úshin jalǵa beriletin turǵyn úı bere bastady. Qosymsha Turǵyn úı qurylys jınaq banki arqyly az qamtylǵan kóp balaly, to­lyq emes otbasylar men múm­kindigi shekteýli balalary bar otbasylardy jyldyq 2 paıyz­ben nesıeleý engizilýde. Bul ar­qyly jyl saıyn 6 myń otba­sy­nyń turǵyn úı jaǵdaıyn jaq­sartý­ǵa múmkindik týmaq.

– Bılik halyqqa bergen ýáde­sin oryndaýǵa mindetti. Bıliktiń basty mıssııasy da sol. Osy arqy­ly eldegi turaqtylyq pen ult­tyq birlikti nyǵaıtý múmkin bol­maq, – degen Prezıdent al­daǵy ýaqytta júzege asatyn re­for­malardyń nátıjeli bolýyn, buǵan deıin bekitilgen jos­par­lardyń nazardan tys qalmaı­ty­nyn aıtty.

Endi Úkimettiń keńeıtilgen otyry­syn­­­da elimizdiń áleýmet­tik-ekonomıka­lyq damýyna ar­nal­ǵan naqty mindetter ba­­ryn­­­sha egjeı-tegjeıli aıqyn­da­lyp, jo­­ǵa­r­yda atalǵan basym baǵyttardyń naq­ty iske asý kartasy bekitilip, jaýapty organdar men azamattar anyqtalýǵa tıis.