Ankaranyń Etımesgýt mýnısıpalıtetindegi jańadan boı kótergen kópqabatty bıik úılerdiń turǵyndary balalaryn oınatyp ári ózderi de tynystap, serýendep júrý úshin arnaıy egilgen ári jaqsy jabdyqtalǵan birneshe saıabaq bar. Túrik baýyrlarymyz solardyń birine Táttimbettiń, endi birine Dınanyń esimin bergen eken.
Kezinde bul saıabaqtardyń ashylýyna Qazaqstannan arnaıy kelgen delegasııalar qatysyp, ulttyq orkestrlerimiz konsert berip, jergilikti halyqtyń rızashylyǵyna bólengen.
Kúnnen-kúnge boı túzep, órken jaıyp kele jatqan jas aǵashtardyń japyraǵy úlbirep, ártúrli túske boıalǵan ádemi sákilerge kóleńkesin túsirip, saıa bolyp tur. Nemere-shóbereleri átkenshek teýip, qoldan jasalǵan syrǵanaqtarǵa baryp syrǵanap, máz-meıram bolyp júrgen eki qart sol sákilerdiń birine jaıǵasyp alyp, áńgime-dúken quryp otyr.
– Biz ázirge Táttimbettiń de, Dınanyń da atyn alystan estip, olardyń óneri men ómiri týraly derekterdi kóbirek bilýge qumartyp júrgen jandarmyz, – deıdi bizge jol bastap kelgen mýnısıpalıtet ákimdiginiń ókili.
Al biz bolsaq, myna saıabaqtardy kórgenimizge qýanyp, óń men tústeı tańǵajaıyp bir kúı keship turmyz.
«Mynaý saıabaqtarǵa Táttimbet atamyz ben Dına apamyzdyń eskertkishteri ornatylsa, qandaı jaqsy bolar edi, – degen oı keledi. – Sodan soń, osynda, belgili bir ýaqytta mýzykalyq shyǵarmalary oryndalatyn bolsa, saıabaqqa demalýǵa kelgen kisiler erekshe áser alar edi-aý!..»
– Aıtyńyzshy, Táttimbet, Dına týraly jazylǵan kórkem shyǵarmalar, ǵylymı-zertteýler kóp pe? – deıdi mýnısıpalıtet ákimdiginiń ókili.
– Árıne kóp. Biraq olardy tárjimalaý qajet qoı.
Bizdiń esimizge tól ádebıetimizdiń klassıgi Táken Álimqulovtyń «Saryjaılaý» atty tamasha novellasy túsedi. Ony oqyp otyrǵanda kim-kimniń de kúı tyńdaǵandaı tań-tamasha áserge bólenetini anyq.
Mine, qarańyzshy:
«Jer kóktemde, el jazda túleıdi. Kári men jasty teńestirgen jomart jazǵa ne jetsin! Sary jazdyń sánindeı Saryjaılaýda qymyzǵa mas bop asyr salǵan bozbastardyń ishinde Táttimbet te ómir súrdi. Etegi búrmeli aq kóılek, beli qynamaly kók masaty, qyzyl masaty beshpent kıgen qyzdar, qara maqpal qamzoldy kelinshekter aıt kúnderi dúrkireı qydyrǵanda, mamyrdyń qyrmyzy gúlindeı qulpyryp, qyzyl-jasyldanyp, bal-bul janyp turatyn sıqyr shaq Táttimbettiń kóz aldynda…».
«Jer ortasyna kelgen jasamys Táttimbettiń kórgen qyzyǵy, keshken baqyty, endi oılasa, Saryjaılaýda jatyr. Sol jaılaýdyń shyraıyndaı Saryqyz Táttimbettiń kókeıinde. Kúl astynda kómýli jatqan qyzyl shoqtaı áser etedi…».
«Aq patshanyń áskerine beket kerek, mujyqtarǵa qonys kerek degen jeleýmen dáýirlep, aq degeni – alǵys, qara degeni – qarǵys bop turǵan dýanbasy jyldan-jylǵa aılasyn, kúshin asyryp, myǵymdanyp keldi de, aqyry Saryjaılaýdy tartyp aldy. Qalyń el yǵysyp, ysyrylyp, shóleıtke shyǵyp qaldy…».
Nemese mynaǵan qarańyzshy:
«Táttimbet sary jazdy, Saryjaılaýdy saǵynady. Jazynyń sanyna kózi jetpese, jaılaýynyń sany – kókeıde!
Shirkin, dúnıe-aı, bul óńirden talaı Táttimbetter óter, sansyz urpaq sapyrylysar, sonda Saryjaılaý túk kórmegendeı bolyp, saǵymǵa shomylyp, manaýrap jatady-aý! Tósinde asyr salǵan keshegi bóbegin, búgingi armanshyl azamatyn umytady-aý!».
Keń dalasy kerilip, tórt mezgili kezek-kezek aýysyp, jasyly saryǵa, sarysy qońyrǵa, qońyry aqqa aınalyp, túrlenip jatatyn eldiń poezııasy mine, osylaı tógilip, osylaı tolǵanady. Muny qaıtip aýdararsyń, qalaı jetkizesiń, ony óziń bil, dostym…
Al endi Dına Nurpeıisova apamyzdyń taǵdyry she? Ol da sondaı qyzyq ári taǵylymdy.
– Olaı bolsa, bizge áńgimelep berseńizshi, – deıdi mýnısıpalıtet ákimdiginiń ókili.
«Jaraıdy, – deısiń basyńdy shulǵyp. – Tyrysyp kóreıin...» Biraq taban astynda neden bastaryńdy da bilmeısiń…
Dına – óte kórnekti halyq kompozıtory. Al halyq kompozıtory degenińiz – tabıǵattyń ózi jaratqan tańǵajaıyp qubylys. Sol sebepti onyń daryny, túısigi, ishki dúnıesindegi ózi ǵana oqı alatyn jumbaq notalary bylaıǵy jurtqa múlde jumbaq. Kúı qalaı týady kúmbirlep, áýen qaıdan keledi? Ol bir tylsym dúnıe…
– Al ómirde qandaı adam bolǵan? Taǵdyr-talaıy qalaı?..
Qarshadaı kúninen kúı tartyp, kózge túsipti. Aýyl-aımaǵy ony kúıshi qyz, dombyrashy qyz dep atap ketedi. Áıgili Dáýletkereı, Músiráli, Álikeı, Túrkesh, Uzaq, Esjan, Baıjuma, Balamaısań sekildi kúıshilerdiń kúıin náshine keltirip oryndaıdy. Sóıte-sóıte ataǵy alysqa jaıylǵan toǵyz jasar talantty qyzdy birde kúı atasy – Qurmanǵazynyń ózi izdep keledi. Onyń dombyra tartysyna súısinip, aq batasyn beredi.
– Paı, paı, osyndaı uly kompozıtorlar týraly qyzyqty áńgimeler aıtylǵanda mýzyka tyńdaǵyń keledi, – deıdi mýnısıpalıtet ákimdiginiń ókili. – Sondyqtan da aldaǵy ýaqytta osy saıabaqqa kelgender Dına Nurpeıisovanyń eskertkishin kórip, kúılerin tyńdasa degen oı keledi.
– Álbette. Ol kúnge de jetetin bolarmyz...
– Endeshe, Túrkııa tarapynan da, Qazaqstan tarapynan da osyndaı ıgilikti isterdi birlesip atqarýǵa tıispiz. Áıtpese, bul saıabaqtar nege Táttimbettiń, Dınanyń atymen atalady degen suraqtyń kópshilik kókeıinde qala beretini anyq qoı.