Ol oqıǵalardyń boıynda qoǵamnyń irgeli negizderin qozǵaıtyn ózgeristerdiń ózegi bar. О́tkenge zer salyp qarasaq, jaǵdaıattardyń jarasymsyz jymdasýynan asa aýqymdy qoǵamdyq kataklızmder oryn alyp, san ǵasyrlyq órkenıetter men mádenıetterdiń qurdymǵa ketkenin kóremiz. Abyroı-ataǵyn jurt jappaı moıyndap, dańqyn naqty istermen tııanaqtaǵan asa kórnekti tulǵalar ǵana tarıhtyń barysyn yrqynda ustap, ony syndarly arnaǵa salyp jibere alady. Mundaı memlekettik qaıratkerler óziniń aldyndaǵy, qoǵamnyń aldyndaǵy jaýapkershiliktiń alapat júgin ıyǵyna arta biledi de, asqaq maqsat-múddesin jerine jetkize oryndaıdy.
Qazaq KSR-niń joǵary basshylyǵyna Keńes Odaǵynyń talqany taýsylar tusynda kelip, osynaý tar jol, taıǵaq keshýge túsken Nursultan Nazarbaev dál sondaı Kóshbasshy bolatyn. Bul jol osydan dál otyz jyl buryn – 1989 jyldyń 22 maýsymynda bastalǵan edi, sol kúni Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń XV plenýmynda Nursultan Nazarbaev respýblıka partııa uıymynyń birinshi hatshysy qyzmetine saılandy. Bul sheshim Elbasynyń bilikti basshylyǵymen júzege asyrylǵan bolashaqtaǵy asqaraly asýlarǵa bastaıtyn betashar sııaqty bolǵanyn, olar aqyr aıaǵynda táýelsiz Qazaqstannyń dúnıege kelýine jetkizgenin sodan bergi jyldar kórsetip berdi.
Biz bul maqalamyzda osynyń bári qalaı jasalǵanyn, ol jaǵdaılardy nendeı sebepter týyndatqanyn, sol tusta tańdaýdyń nege Nursultan Nazarbaev tulǵasyna túskenin, basqa da kúrdeli sátterdi oı zerdesine salmaqpyz.
Mundaı kúrdeli shyrǵalańdardy sóz etkende olardy jalpy tarıhı konteksten jáne bolǵan oqıǵalardyń bir-birimen shyrmaýyqtaı shyrmasqan ózara baılanysynan bólek qarastyrý áste múmkin emes.
Ol jyldarda Qazaqstan keńestik memlekettiń quramynda odaqtas respýblıkanyń quqymen damyp kelgen bolatyn. Osyndaı ájeptáýir joǵary mártebesine qaramastan, basqarýdyń barlyq tetikteri odaqtyq ortalyqqa – Máskeýge baryp tireletin, túıindi sheshimderdiń bári sonda qabyldanyp, jergilikti jerlerge ókimshil tapsyrmalar sol jaqtan berilip jatatyn. Basqarýdyń osyndaı siresken satylyq júıesi memlekettiń barlyq salalaryn tyrnaǵynan tóbesine deıin tyrp etkizbeı baqylap ustap turatyn da, respýblıkalardyń adymyn ashtyrmaıtyn.
Alaıda ýaqyt óte kele, 80-jyldardyń orta shenine qaraı elde daǵdarystyq qubylystar boı kórsete bastady. Sharýashylyq júrgizýdiń ekstensıvti úlgisine jáne teńgermeshildikke, memlekettiń basyn suqpaıtyn jeri qalmaıtyn júıege negizdelgen ekonomıka adamdardyń kóptegen suranystaryna saı kelmeýge aınaldy. Sóreniń astynan sýyryp salyp, saýda jasaıtyn «qara bazardy» shyǵarǵan taýar zárýligi keńestik qoǵam ómiriniń kózge birden túspeı qoımaıtyn belgisi bolyp aldy.
«Temir shymyldyqpen» qorshalǵan qoǵamnyń jáne ekonomıkalyq avtarkııanyń jaǵdaıynda KSRO-nyń álemniń beldi elderinen artta qalǵany barǵan saıyn badyraıyp kórine bastady. Kóptegen salalarda úrkiterlik úrdister úlkeıgen ústine úlkeıe berdi, óziniń o basta boıyna bitken kemshilikteriniń saldarynan ákimshil-ámirshil júıe syr berýge kóshti. KOKP Ortalyq komıtetiniń Bas hatshysy Mıhaıl Gorbachevtiń bastamashylyǵymen qolǵa alynǵan qaıta qurýdyń Keńes Odaǵyn jańǵyrtý, el damýyn jańa arnaǵa baǵyttaý jónindegi nıeti iske aspady. Qaıta qurý áýelde búkil elde, sonyń ishinde bizdiń Qazaqstanda da úlken úmit týǵyzyp, kóp nárse kúttirgen edi.
Alaıda basymdyqtardyń bulyńǵyrlyǵy, naqty jumystyń syldyr sózben jáne qaǵazbastylyqpen almastyrylýy, bárinen buryn – is-qımyldyń qolmen ustaıtyndaı baǵdarlamasynyń bolmaýy bir qıyrdan bir qıyrǵa shyǵandap shyǵyp kete berýge, aldyn ala oılastyrylmaǵan qadamdarǵa ákelip soqtyrdy. Osyndaı orasholaqtyqtar qatarynda atyshýly «alkogolge qarsy naýqandardy» da, «eńbeksiz kelgen tabyspen kúresti» de, qolǵa alynǵan reformalardyń qadirin ketirgen basqa qatelikterdi de eske alýǵa bolady. Mundaı jańsaqtyqtar bara-bara el basqarý tizgininen aıyrylýǵa, beıberekettikti kóbeıtýge alyp keldi de, sonyń saldarynan memleket ydyrap tyndy.
Sóz júzinde basqarýdyń demokratııalyq tásilderine kóshýdi jaqtaǵanymen, is júzinde Ortalyq óziniń degenin isteýmen boldy, bir ǵana maqsatty – bárin bastan-aıaq baqylap otyrýdy jáne aıtqanyna sózsiz baǵyndyrýdy kózdedi. Osyndaı kórsoqyr sheshimderdiń bireýi 1986 jylǵy 16 jeltoqsandaǵy «18 mınýttyq pleným» boldy, onda Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy Dinmuhamed Qonaev qyzmetinen ketirildi. Respýblıkaǵa óziniń oıyna kelgenin istegen Ortalyq onyń ornyna Qazaqstan jerine tabany tıip kórmegen, buǵan deıin Ýlıanov oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetinde istegen Gennadıı Kolbındi taǵaıyndady. Teginde, munyń ózi ádeıi oılastyrylǵan qadam sııaqty. О́ıtkeni odaqtyq partııa elıtasy úshin jer kólemi Batys Eýropanyń aýmaǵynan asyp túsetin ındýstrııaly-agrarly Qazaqstan udaıy nazarda turatyn meken edi. Qýatty ken baıytýshy jáne agrarly ónerkásip, energetıkanyń, qara jáne tústi metallýrgııanyń alyptary quraıtyn salalar men kásiporyndar eldiń ekonomıkalyq júıesiniń birtutas sharýashylyq mehanızmine tuıyqtalǵan strategııalyq mańyzdy býyndar bolatyn. Astyqty asa mol óndiretin respýblıka retinde Qazaqstannyń Keńes Odaǵynyń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi alar orny da orasan edi.
Taǵy bir óte mańyzdy sebepti atap aıtý jón: respýblıka aýmaǵynda odaqtyń qýatty áskerı-ónerkásiptik keshenine ǵana tikeleı baǵynatyn kóptegen san túrli polıgondar men synaq alańdary bar-dy.
Sondyqtan da 1986 jyldyń jeltoqsanynda Kolbındi ákelip taǵaıyndaý Ortalyq tarapynan jarııalylyq pen qaıta qurý ıdeıalarymen qanattanyp turǵan qazaqstandyqtardyń pikirine ashyqtan-ashyq astamsı qaraýdyń keýdemsoqtyq kórinisi boldy. Mundaı jaǵdaıda basshylyqqa jergilikti kadrlardyń ishinen shyqqan laıyqty ókilderdi tartý qısyndy ári kókeıge qonymdy edi. О́ıtkeni quramyna 19 oblys kiretin, KSRO-daǵy eń kópultty bolyp tabylatyn mundaı alyp ári kúrdeli respýblıkany basqarý ońaı mindet emes-ti. Alaıda Ortalyq osyndaı orynsyz ozbyrlyqqa qarsylyq bildirgen stýdent jastardyń aıaq asty uıymdastyrylǵan beıbit sherýin qatal kúshpen basyp-janshydy. KOKP Ortalyq komıtetiniń «Qazaq respýblıkalyq partııa uıymynyń eńbekshilerge ınternasıonaldyq tárbıe berý jónindegi jumysy týraly» qaýly qabyldap, onda is júzinde búkil qazaq halqyn ultshyl dep aıyptaýy odan da ótken moraldyq-psıhologııalyq aýyr soqqy boldy.
Respýblıka jurtshylyǵy jek kóretin kóldeneń kók atty Kolbınniń az ýaqyt arasynda bılik qurýy tusynda anaý aıtqandaı eshteńe tyndyryla qoımady, kóp uzamaı-aq onyń dáýreni de ótýge aınaldy. «Qazaqstan. Tosynsyılar men qasańqalyptar» atty kitaptyń avtory Dj.Aıtken bul qaıratkerdi «Kolbın eskirgen dáýirge qaıta oralýdyń ózinshe bir beınesine aınaldy» dep sıpattaǵan edi. Buıryq alsa bitti, quıryǵyn qaıqaıtyp shaba jóneletin osyndaı qaıratker-symaqtar ǵoı Keńes ókimetiniń kúni batýyn tezdetken. Ol kádýilgi «partııa soldaty» bolatyn, ondaılardan basqa nárseni kúte qoıý da qıyn. Biz Ortalyq komıtet apparatynda jumys istep júrgenimizde Kolbınniń et óndirý josparyn saıǵaqtar men jyl qustaryn qyryp atýdyń esebinen toltyrýdy usynǵanyn estip, jaǵamyzdy ustaǵanbyz.
Bul oraıda Elbasymyzdyń ádeptilik pen izettilikten attamaǵanyn, Kolbın týraly eshqashan tómensitip sóılemegenin atap aıtý kerek, al talaılar Ortalyqtan ákelingen álginiń jumys tásilin syrtynan sóz etip, kelekege aınaldyryp júretin. Áıtse de, osy jaıynda aıtqanynda Mıhaıl Gorbachev, onyń sózin Aıtken keltirgen, bylaı dep moıyndaıdy: «Bizdiń Kolbınge baılanysty jibergen qateligimizdi túzetýimiz qajet boldy. Munyń ózi etnosaralyq qatynastar salasyndaǵy birinshi óreskel qateligimiz edi, men ony qaıtkende de qaıtalamaýǵa berik bekindim. Biz bárimiz óz respýblıkasyn qazaqtardyń ózi basqarýy kerek dep sheshtik, sóıttik de jańa basshysy kim bolatynyn tańdaýdy olardyń ózderine qaldyrdyq».
Bul kezde ýaqyt anaǵurlym ózgere bastaǵan edi. Reformalardyń tabandap turyp alýy jáne basshylyqtyń jónsiz júrgizilýi bara-bara kóńil tolmaýshylyqty kóbeıtti, tipti alǵash ret jappaı mıtıngiler men ereýilderge shyqqan jurtshylyqtyń yza-kegine ulasty. Ortalyq pen respýblıkalardyń arasyndaǵy ýshyǵa túsken qarama-qaıshylyqtar da iskerlik túıinin tappady. Sondyqtan da 1989 jyl Keńes Odaǵy úshin egemendikke umtylystyń, mıtıngishildiktiń jáne ereýilshildiktiń artýynyń, ultaralyq qatynastardyń shıelenisýiniń bastapqy kezeńine aınaldy, keıinnen olar aıaýsyz qantógis pen qaqtyǵystarǵa ulasty.
Ortalyq endigi jerde Qazaqstanda buryn jiberilgen qatelikti qaıtalamaýǵa tyrysty, respýblıkalyq partııa uıymynyń basshylyǵyna kandıdatýrany jergilikti kadrlardyń arasynan irikteýdi jón dep tapty.
Ol kezdiń ózinde-aq Nursultan Nazarbaevtyń aty respýblıkada da, odan tysqary jerde de aýyzdan túspeı turǵan bolatyn. Jumysshy ortadan shyqqandyqtan, óziniń eńbek jolyn metallýrgtiń «otty» mamandyǵynan bastaǵandyqtan da ol qarapaıym jurtshylyqtyń muń-muqtajyn basqalardan góri sergek sezinetin.
Nazarbaev belsendi, bilimge qushtar edi, óndiris máselesi bolsa da, áleýmettik jaǵdaılar bolsa da eshteńege enjar qaramaıtyn, qashanda qoǵamdyq ómirdiń qaınaǵan ortasynda júretin.
Biz áńgimelep otyrǵan kezge deıin komsomoldaǵy jáne partııadaǵy jumystyń barlyq satylarynan ótken onyń Qaraǵandy oblystyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy, Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń ónerkásip, kólik pen baılanys jónindegi hatshysy, sondaı-aq Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń Tóraǵasy qyzmetterinde jınaqtaǵan eleýli basshylyq tájirıbesi bar edi. Ol respýblıkanyń áleýmettik-ekonomıkalyq ómiriniń barlyq qyr-syryn qyrtysyna deıin biletin, ár oblystaǵy, ár kásiporyndaǵy istiń jaıynan jaqsy habardar bolatyn. Sonymen birge strategııalyq turǵydan oılaıtyndyqtan, respýblıkanyń ǵana emes, tutas eldiń de ekonomıkalyq damýyn boljaı alatyn. Talaı adamdar onyń basshylyq ádisindegi iskerlikti, naqtylyqty jáne máseleni sheshýge qashanda daıyn turatynyn atap aıtatyn. Ol sol kezdegi kóptegen qaıratkerlerden basshylyqtyń aldyna máselelerdi ótkir qoıýymen jáne óziniń pikirin tabandy túrde qorǵaýymen erekshelenetin. Nazarbaevtyń mundaı qaǵıdatshyl qasıetterin, biliktiligi men batyldyǵyn burynyraqtan, 70-jyldardan-aq Máskeýdegiler de biletin, sol kezde ol joǵaryda júrgen partııa qaıratkerlerin respýblıkanyń ónerkásiptik áleýetin damytýǵa, adamdardyń turmysy men jumysy úshin laıyqty jaǵdaı jasaý qajettigine sendiretin.
Alaıda odaqtyq Ortalyq basqa kandıdattardy da qarastyrdy. Talaı atqarympazdardy mańdaıynan shertip kórdi. Alǵash ret azamattardyń aýyzsha saýaldamasy júrgizildi – Almaty turǵyndaryn kóshede toqtatyp turyp, pikirlerin surady. Sodan keıin baryp qana tańdaý Nazarbaevqa kelip tireldi.
Zııatkerlik áleýetimen, qýatty kóshbasshylyq qasıetterimen qabysqan ómirlik jáne kásibı tájirıbesi jańa ýaqyttyń rýhyna barynsha tolyq sáıkes keletin kandıdat tap Nursultan Nazarbaev bolyp shyqty.
Tarıh damýdyń san qıly belesterinde qoǵam memleket kóshbasshysynyń belgili bir túrin qatty kerek etetinin kórsetedi. Qazaqstanǵa da bárinen qoǵam múddesin bıik qoıatyn, ortaq iske shyndap jan aýyrtatyn, jurtty eliktirip, sońynan erte alatyn jańa býyn basshysy aýadaı qajet edi.
Áıtse de, munyń bári op-ońaı bolmaıtyn. Nazarbaevtyń qaǵıdaǵa qatyp qalatyn qasıetin, talapshyldyǵyn jaqtyrmaıtyndar da, onyń respýblıka Mınıstrler keńesiniń tóraǵalyǵynan ári qaraı óspegenin qalaıtyndar da tabylatyn. Ondaılar domalaq aryzdar domalatyp tastaıtyn, bireýler ony teksere bastaıtyn.
Synı turǵydan oılaı biletin Nazarbaev eldegi basqarýdyń túrleri men tásilderi ábden tozyp bitkenin tereń túsindi, keńestik ekonomıkalyq úlginiń qıǵashtyqtaryn jáne tıimsizdigin, olardyń ýaqyttyń talabyna saı kelmeıtinin anyq kórdi. Sonymen qatar onyń bas qatyratyn máseleleri tek ekonomıkanyń aınalasy dep aıtý da atymen qate bolar edi. Halyqtyń qaınaǵan ortasynan shyqqandyqtan da ol respýblıkanyń qoǵamdyq-saıası ómiriniń, adamdardyń kóńil kúıiniń barlyq kókeıkesti máselelerin tereń túsinip otyrdy. Realıst ári pragmatık adam retinde Nazarbaev sol qoǵamdyq ahýaldan qaltarysta jatyp qaınaǵan ózgeristerdi dál sezine bildi jáne olardyń ómirlik qajettiligin aıqyn uǵyndy.
Sol bir betburystyq kezeńniń rýhy men Elbasy aıqyndaǵan baǵyt-baǵdarlarǵa senimniń biregeı kýási retinde Nursultan Nazarbaevqa 1989-1990 jyldar aralyǵynda Qazaqstannyń qıyr-qıyrynan kelip túsken hattar men úndeýlerdi keltirýge bolady. Olar keıde sezimge erik beretin, qatqyldaý aıtylatyn, sonymen birge shynaıy senimdi jáne ózgerister bolady degen úmitti bildiretin. Osy maqalany daıyndaý barysynda Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy arhıvinen aldyrtqan qujattarymyz – munyń aıqyn dáleli. Mundaı hattardyń ásirese, Semeı óńirinen kóp túskeniniń sebebin túsiný qıyn emes. О́ıtkeni dál sol óńirde Semeı ıadrolyq polıgonyndaǵy synaqtardyń zardabynan týyndaǵan ekologııanyń, adamdar densaýlyǵynyń problemalary erekshe kókeıkesti edi. Júrekti tilip ótetindeı, sol sumdyqtan azap tartqan halyqqa kómek kórsetýge umtylǵan osynaý úndeýlerdi shyn máninde janaıqaı deýge bolady. Mysaly, sol kezdegi Semeı oblysynyń Abaı aýdanynyń turǵyndary T.Slámbekov, H.Bıterbaev: «Laýazym ıeleri men vedomstvolardyń adamdarǵa júrgizgen eksperımentteri úshin jaýapkershiliktiń, aıyrylǵan densaýlyqtyń ótemaqysyn alýdyń máselelerin kótere júrip... biz, ázirshe tiri, eshkimge keregi joq, aýrý qarttar, san túrli oryndarǵa, tipti M.S. Gorbachevke deıin shaǵyndyq. Alaıda biz qazir de óz qasiretimizben ózimiz ǵana betpe-bet qalyp otyrmyz. Kómektese kórińiz!» dep jazǵan.
Kóptegen úndeýlerdiń negizgi arqaýy – til men mádenıetti, halyqtyń rýhanı muqtajdyqtaryn qaıta órkendetý, olar ondaǵan jyldar boıy tunshyqtyrylyp, tolyqqandy sheshilmeı kelgen edi. Bul hattar ulttyq sana-sezimniń serpindi damýynyń, ulttyq biregeılikti izdeýdiń kórinisi bolatyn. Aıtalyq, ózderin qınaǵan oılarymen Gýrevten (qazirgi Atyraý) hat joldaǵan B.Aımaǵambetov, N.Naýryzǵalıev, J.Qutqujıev: «Teledıdar men radıo báz-baıaǵysynsha qazaqsha habardy óte az taratady. Ana tilimizdiń mádenıetin nasıhattaýdyń kólemi de, deńgeıi de óte tómen» dep bólisedi. Olar qazaq tiline Qazaqstanda memlekettik til mártebesi berilýi kerek dep sanaıdy.
Taǵdyrdyń tálkegimen týǵan jerden jyraqta júrgen qandas baýyrlarymyzben baılanys ornatý, olardyń Qazaqstanǵa qaıtqysy keletinderine qoldaý kórsetý kerektigi jóninde de oılar ortaǵa salynǵan. Bul sózder Semeı stýdentteri men jumysshy jastar ókilderiniń hattarynda da jazylǵan, olar sondaı-aq áskerı taqyryptaǵy keńestik fılmderde batyr qazaqtardyń kórinbeıtinine, respýblıkanyń talaı jerinde qazaq tilindegi gazetterdiń jetispeıtindigine tańdana ashynatyn, Alashorda qaıratkerlerin aqtaýdy suraıtyn.
Elde ultaralyq shıelenistiń órshýine alańdaýshylyq tanytqan azamattar ózderiniń ortaq úıi – Qazaqstanda tynyshtyq pen birliktiń saqtalýyn, nyǵaıtylýyn jaqtaıtynyn bildiredi. Mysaly, qysqa demalysy kezinde týǵan qalasy Gýrevte bolyp qaıtqan desantshy soldat Igor Kovalenko bylaı dep jazady: «Men Qazaqstanda týyp-óskenmin. Sodan beri Otanymnan qaı jaqqa qaraı attansam da, meni qazaqtyń jerine tartady da turady. Nursultan Ábishuly, Sizdi halyq shynaıy qurmetteıdi, men ózim Sizdi óte jaqsy kóremin. Sizden desantshylar meniń anamdy eshqashan Otanynan alyp shyǵýǵa májbúr bolmaıtyndaı etý úshin qoldan kelgenniń bárin jasaýdy suraımyn. Sizden óz balalarynyń ákesi retinde, jasy úlken aǵa, kópti kórgen adam retinde osyny ótinemin. Bul hatym Sizdiń jeke ózińizge arnalǵan, ony tıisti jerine jibermeseńiz eken».
Respýblıkada beıbit ómir men tynyshtyqty saqtaýdy tilek etetin osyndaı sózderdi Nursultan Nazarbaevqa Shyǵys Qazaqstan oblysynan Aǵjan Qumarova men Maıra Ahmetova da joldaǵan eken. «Bizge ultaralyq janjaldyń keregi joq, óıtkeni onyń aıaǵy nege soqtyratynyn biz bilemiz. Siz júrgizip jatqan saıasatty jalǵyz ǵana durys saıasat dep sanaımyz, Siz bizdi durys túsinedi dep úmit etemiz», dep atap kórsetedi olar.
Ýkraına astanasy Kıevten joldaǵan hatynda Antonına Moskovkına soǵys jyldarynda qarapaıym qazaqtardyń óziniń otbasyna, ózine qandaılyq kómek kórsetkenin alǵys aıta otyryp eske alady: «Qurmetti Nursultan Ábishuly, men bul hatymdy tamasha adamdardy, bizdiń sol bir aýyr jyldardaǵy ómirimizdi jadymda jańǵyrta jazyp otyrmyn. Eshkim de san túrli ulttar ókilderiniń arasyna arazdyq otyn jaǵa almaıtynyna senemin». Osylaı dep keledi de, hatyn «Qurmetti Nursultan Ábishuly, qosh-saý bolyńyz, kóp-kóp densaýlyq tileımin!» degen sózderdi qazaqsha jazyp aıaqtaıdy.
Úndeýler avtorlary respýblıkanyń damýyn tilegen oılaryn Nursultan Nazarbaevtyń esimimen baılanystyrady, ol Qazaqstandy jańasha órkendeý men órleýge jetkizedi dep senedi. Bul oı Shevchenko (qazirgi Aqtaý) qalasynan joldanǵan I.Shoqbarbaevtyń hatynda bylaı jetkizilgen: «Sońǵy 30 jyldyń ishinde qazaqtardyń arasynan Odaqta jáne respýblıkada bedelge ıe, bizdiń tilimizdi, mádenıetimizdi, ónerimizdi, tarıhymyzdy, demek, Otanymyzdy – Altaıdan Atyraýǵa deıingi aralyqta ómir súretin adamdardy qorǵaýǵa múmkindigi bar kóshbasshy shyqty». Basqa da avtorlar sııaqty, ol da Nursultan Nazarbaevtan «ulttyq máselelerdi adam qanyn tókpeı, azamat soǵysyna uryndyrmaı sheshýdi» suraıdy.
Taǵy da aıtamyz: Nazarbaevtyń mundaılyq keń tanymaldylyǵy, alysqa baratyn keń qulashtylyǵy jurttyń bárine birdeı unaı bergen joq. Ádette, tegeýrindi tulǵa dáıim ozyp júredi, sol jolda onyń aldynan teris nıetti kisiler qoıǵan kedergiler shyqpaı qoımaıdy. Sol sııaqty, Nazarbaevtyń belsendi qaıratkerligi de partııanyń ortalyq apparatynda uıysyp turǵan konservatorlar men kertartpalardyń typ-tynysh kabınette jan tynyshtyqta otyra berýdi qalaýyna nemese qatyp-semgen urandardy ustanyp alyp, qyzmet babynda ósýge ne tıisti qasıetteri, ne kásibı tájirıbesi joqtyǵyna qaramastan, mansap satylarymen janushyra joǵary júgirýine atymen kereǵar keletin. Nazarbaev olardyń jolyn anyq kesip turatyn, bitimi bólek bolatyn, úırenshikti úlgiler men qalyptardyń sheńberine syımaıtyn. Osynaý san-sapalaq surqııalar bále-jalanyń toryn shyrmaýyqtaı quryp, Nazarbaevtyń kandıdatýrasyn mejege jaqyndatpaı jatyp «jalp etkizýge» jantalasyp baqty. Olar tutastaı bir naýqan uıymdastyryp jiberdi, maqsattary bireý ǵana: Nazarbaevty qaralaý, qadirin ketirý, sóıtip saǵyn syndyrý. Respýblıkanyń Ortalyq komıtetine aǵylyp kelip jatatyn hattardyń arasynda bolmaǵandy bolǵandaı etip jazý da, ashyqtan ashyq jala jabý da kezdesetin. Kabınetterine qonjıyp alǵan atqarympazdar álgi jalǵan aqparattyń qaıdan kelip jatqanyn jaqsy biletin. Nazarbaevty qalaıda ilip-shalyp, quryqpen qulatyp túsirý úshin kez kelgen ilikti indete izdeýdi maqsat etetin neshe túrli komıssııalar men tekserý toptary birinen keıin biri quryla beretin. Alaıda olarynan eshteńe shyqpady, álgi komıssııalardyń eshqaısysy da onyń ómirinen de, jumysynan da tipti kishkentaı da jaǵymsyz faktini nemese kir keltirer tańbany taba almady. Osynyń bári onyń júıkesin qanshalyqty juqartqany, janyn jegideı jegeni aıtpasa da belgili. Nazarbaev dáıim psıhologııalyq qysymdy sezinýmen júrdi, ony moraldyq jaǵynan maıyp etpekshi boldy.
Biz, sol kezdegi Ortalyq komıtet apparatynyń qyzmetkerleri, Nursultan Ábishulynyń qandaı qıyn jaǵdaıda ekenin túsindik te, sezindik te, oǵan janymyz shyndap ashıtyn. Respýblıkanyń birinshi basshysy qyzmetine tek Nazarbaevtyń ǵana naǵyz laıyqty ekendigi aıdan anyq bolatyn. Abyroı bergende, ol naǵyz kúreskerlik qasıetin, mineziniń myqtylyǵyn kórsetti, taǵdyrdyń tegeýrinine laıyqty tótep berdi. Qaıta sol synaqtan burynǵydan da shynyǵyp, shırap, kúsheıip, jańa syn-qaterlerge daıyn turatyndaı shyńdalyp shyqty.
(Jalǵasy bar)
Saýytbek ABDRAHMANOV,
Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty