Qadirli qaýym!
Esten ketpes 1989 jyl ýaqyt ótken saıyn alystap barady.
О́zderińiz kóp jyl boıy kýá bolǵan el múddesi jolyndaǵy qyzmetim dál sol kúni bastalǵan bolatyn.
Egemen elimizdiń jańa tarıhyn jazýdy birge bastadyq.
Biz otyz jyl boıy jas urpaqtyń jarqyn bolashaǵy úshin jumys istep, halqymyzǵa qyzmet ettik.
Segodnıa, ıa vmeste s vamı hochý vspomnıt, s chego my nachınalı stroıt nash Nezavısımyı Kazahstan.
Hotel by napomnıt vam, s chem v to vremıa stolknýlsıa ıa ı Kazahstan, 30 let nazad.
Dramatıcheskıı razryv ekonomıcheskıh svıazeı, otsýtstvıe koordınasıı v deıstvııah novyh nezavısımyh gosýdarstv prıvelı k jestochaısheı ekonomıcheskoı katastrofe.
Vse eto ıavlıalos lısh chastıý problem, kotorye neobhodımo bylo reshat!
Strana perejıla rezkıı spad VVP – na 61%!
130 krýpnyh kazahstanskıh predprııatıı prekratılı svoıý rabotý, ostavshıs bez rynkov sbyta, syrıa ı oborotnyh sredstv.
V rezýltate s 1991 po 1995 gody kolıchestvo bezrabotnyh dostıglo 2-h mıllıonov chelovek.
Predprııatııa rasschıtyvalıs drýg s drýgom ne dengamı, a tovarom.
Padenıe proızvodstva, zaderjkı zarplat ı pensıı ımelı samye tıajelye sosıalnye posledstvııa.
Godovaıa ınflıasııa prevysıla 2000 %.
Mnogıe prısýtstvýıýshıe zdes, dýmaıý, horosho pomnıat te vremena, kogda zarplatý vydavalı prodýksıeı sobstvennogo proızvodstva.
Vtoroe. Rısk voznıknovenııa mejetnıcheskıh konflıktov.
I my horosho pomnım, kakýıý ostrotý prınıal nasıonalnyı vopros v konse 80-h nachale – 90-h godov proshlogo veka.
Vy pomnıte, chto proıshodılo v Nagornom Karabahe, Tbılısı, Prıdnestrove, Prıbaltıke, Ferganskoı dolıne – tam gıblı lıýdı.
Togda, po osenkam mnogıh ekspertov, Kazahstan stoıal na poroge masshtabnyh mejetnıcheskıh konflıktov.
Trete. Napomnıý, chto Kazahstan stoıal ı na poroge demografıcheskoı dramy.
Eto bylo rezýltatom pereselenııa ı deportasıı lıýdeı so vseh konsov strany na nashý zemlıý.
Vy pomnıte, zdes v Almaty byla vsego odna takaıa shkola!
Srednıaıa prodoljıtelnost jıznı v te gody ýmenshılas na pıat let, rezko ýpala rojdaemost.
Soglasno perepısı naselenııa 1999 goda v Kazahstane projıvalo ýje okolo 14 mıllıonov chelovek.
Neobhodımo prıamo skazat, chto v nachale nashego pýtı my bylı odnoı ız samyh tehnologıcheskı otstalyh respýblık.
Napomnıý, chto 93% kazahstanskoı promyshlennostı nahodılos v podchınenıı ý sentralnyh vedomstv, nahodıvshıhsıa v Moskve.
Odnako, my osoznalı, chto ý nas net opyta ýpravlenııa ımı.
Pıatoe. Nesbalansırovannost transportnyh marshrýtov.
No v sovetskoe vremıa vse nashı transportnye marshrýty bylı totalno podchıneny odnoı selı – vyvozý syrıa prı polnom otsýtstvıı alternatıvnyh transportnyh pýteı.
Shestoe. Ekologıcheskıe problemy.
Eto – bolnoe «nasledıe» Sovetskogo Soıýza, otgoloskı kotorogo my oshýshaem do sıh por.
Neprostıtelnye oshıbkı prı stroıtelstve damb dlıa orosıtelnyh sıstem prıvelı k ego obmelenııý.
Proızoshlo ızmenenıe klımata.
Mestnoe naselenıe stalo stradat ot razlıchnyh zabolevanıı ı ýezjat ız regıona v poıskah raboty.
Osobenno tıajelym bylo vozdeıstvıe pechalno ızvestnogo Semıpalatınskogo polıgona, ıavlıavshegosıa glavnoı ploshadkoı SSSR dlıa ıspytanıı ıadernogo orýjııa.
Bezýslovno, pagýbnoe vozdeıstvıe etıh ıspytanıı skazalos na zdorove lıýdeı ı na sostoıanıı ekologıcheskoı sıtýasıı v regıone.
Iа vıdel vse etı prosessy vpolne otchetlıvo.
Gorbachev, Elsın – samye avtorıtetnye fıgýry togo vremenı v nachale 1990-h godov predlojılı mne stat Premer-Mınıstrom SSSR.
Sýdıt slojno ı seıchas ýje ne prodýktıvno.
S etogo momenta moeı glavnoı zadacheı stala sýdba moego rodnogo Kazahstana!
V kakýıý gavan vestı svoı korabl v etıh slojnyh ı nepredskazýemyh ýslovııah?
Pervoe. Nýjno bylo perehodıt na rynochnye relsy ı delat eto nemedlenno.
I my býkvalno za korotkoe vremıa razrabotalı plan deıstvıı ı nachalı stroıt rynochnýıý ekonomıký.
To, chto my sdelalı, bylo nastoıashım proryvom.
No v rezýltate nashıh ýsılıı Kazahstan prevratılsıa ız otstaloı perıferıı v naıbolee ýspeshnoe v ekonomıcheskom plane gosýdarstvo, stavshee lıderom razvıtııa na vsem prostranstve SNG.
Za 30 let my dostıglı znachıtelnogo progressa v svoıom razvıtıı.
V to vremıa kak dlıa vseh ostalnyh stran Sentralnoı Azıı, vmeste vzıatyh, etot pokazatel sostavlıaet okolo 109 mıllıardov dollarov.
My prıvleklı bolee 300 mıllıardov dollarov prıamyh ınostrannyh ınvestısıı.
Na segodnıa kajdyı vtoroı prodannyı novyı avtomobıl sdelan v Kazahstane.
Dolıa malogo ı srednego bıznesa v VVP sostavlıaet 27%.
Eslı v nachale 90-h godov bolee tretı naselenııa nahodılos za chertoı bednostı, to vposledstvıı etot pokazatel snızılsıa do 4,6%.
My stavım pered soboı ambısıoznýıý zadachý – voıtı v trıdsatký naıbolee razvıtyh stran mıra. Ýveren, chto my vypolnım etý sel!
My postroılı ýnıkalnýıý model mejetnıcheskogo soglasııa, v osnove kotoroı prınsıp «edınstvo v mnogoobrazıı».
S 2007 goda ANK ımeet pravo delegırovat 9 svoıh predstavıteleı v Majılıs Parlamenta strany.
My obespechılı mejkonfessıonalnyı mır ı soglasıe.
Nasha molodaıa stolısa stala mejdýnarodnym dýhovnym sentrom, gde provodıatsıa regýlıarnye Sezdy mırovyh ı tradısıonnyh relıgıı.
Qazaqstan halqynyń sany 3,5 mıllıon adamǵa kóbeıdi.
Kezinde shetelge ketýge májbúr bolǵan 1 mıllıonnan astam qazaq Otanyna oraldy.
Bir adamǵa arnalǵan turǵyn úı alańy 1,5 ese – 14 sharshy metrden 22 sharshy metrge deıin ósti.
1849 jańa mektep, 900-ge jýyq balabaqsha ashyldy.
Biz ana tilimizdi saqtap qana qoımaı, ony Qazaqstanda ǵylym men bilim salasynyń negizgi tiline aınaldyrý úshin barlyq jaǵdaıdy jasadyq.
Memlekettik tilde oqıtyn stýdentterdiń úlesi – 64,5, orys tilinde – 31, aǵylshyn tilinde – 4,5 prosentti quraıdy.
Biz elimizdiń tarıhynda tuńǵysh ret mańyzdy ulttyq másele – «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn júzege asyrýdy bastadyq.
Qazirgi tańda 48 oqýlyq aýdaryldy.
Meniń eń alǵashqy qabyldaǵan sheshimderimniń biri – Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly.
Muny Keńes Odaǵy áskerı-ónerkásiptik kesheniniń úzildi-kesildi qarsylyǵyna qaramastan iske asyrdyq.
Araldy qutqarý halyqaralyq qorynyń belsendi atsalysýymen Aral teńiziniń basseınin damytýǵa baǵyttalǵan úsh baǵdarlama júzege asyryldy.
Jergilikti turǵyndar osy óńirden kóship ketpeı, turaqtap qala bastady.
Búginde Eýropa odaǵyna jyl saıyn eksportqa shyǵarylatyn balyq kólemi 8 myń tonnadan asty.
Blızıtsıa k zavershenııý realızasııa programmy «Nurly jol».
Eto avtobany, o kotoryh my daje ı ne mechtalı.
Obnovılı vse aeroporty Kazahstana, postroılı dva sovremennyh morskıh porta na Kaspııskom more.
Rastet zapros na stroıtelnye materıaly.
Sozdaıýtsıa dopolnıtelnye rabochıe mesta.
Soprıajenıe programmy «Nurly jol» s ınısıatıvoı «Odın poıas, odın pýt» pozvolılo ýkrepıt tranzıtnyı potensıal Kazahstana kak dohodnyı sektor ekonomıkı.
Dohody ot tranzıta v 2018 godý sostavılı 1,5 mıllıarda dollarov, ı eto ne predel. Býdet 5 mıllıardov.
A segodnıa my ımeem prıamoı vyhod na evropeıskıe strany ı Atlantıcheskıı okean – s odnoı storony.
Jeleznye dorogı, prolojennye cherez Týrkmenıstan, Iran, pozvolılı nam vyıtı v Persıdskıı zalıv ı Indııskıı okean.
Shestoe. Nasha strana dobılas prıznanııa ı obladaet ogromnym avtorıtetom na mejdýnarodnoı arene.
Na fone globalnoı geostrategıcheskoı neopredelennostı eto stalo odnım ız klıýchevyh dostıjenıı Kazahstana.
Nasha stolısa v 2010 godý prınımala edınstvennyı v XXI veke sammıt OBSE.
My samı postroılı novýıý prekrasnýıý stolısý, o chem voobshe ne moglı mechtat 30 let nazad!
V sobytııah sovremennostı my vse otchetlıvee vıdım kontýry obraza drýgogo býdýshego.
Chto je nas ojıdaet?
Onı, na moı vzglıad, ýje kardınalno menıaıýt okrýjaıýshıı nas mır.
My ved samı togo ne zamechaıa, ýje jıvem v sıfrovoı realnostı.
Nastýpaet vtoraıa era mashın.
Vo-vtoryh, ocherednaıa ındýstrıalnaıa revolıýsııa prıvedet k smene ekonomıcheskoı paradıgmy.
Na nashıh glazah bystro menıaetsıa ı energetıcheskıı fýndament sıvılızasıı.
Vo mnogıh stranah vetrovaıa ı solnechnaıa energııa ýje obhodıtsıa deshevle, chem obychnaıa.
Poıavıatsıa novye professıı, a mnogıe prejnıe ıscheznýt.
V-tretıh, na etom fone menıaetsıa ı ýstoıavshıısıa geopolıtıcheskıı rasklad v mıre.
Planeta nýjdaetsıa v prınsıpıalno novoı versıı mırovogo porıadka, kotoraıa býdet ýchıtyvat poıavlenıe novyh sıl, novyh tendensıı, novyh vyzovov ı novyh lıs.
Za poslednıe sto let mır perejıl ne odný sverhrazrýshıtelnýıý mırovýıý voıný.
V-chetvertyh, pomımo rosta konflıktnostı v mıre proıshodıt stolknovenıe raznyh globalnyh realıı.
V «bolshoı dvadsatke» 7 gosýdarstv ýje predstavlıaıýt strany Vostoka.
Na etom fone my takje vıdım ýskorenıe vremenı ı proıshodıashıh peremen.
Sıstemnaıa transformasııa nyneshnego mıra – eto strategıcheskıı vyzov dlıa nashego naroda. My doljny byt gotovy prınıat ıh.
Nachınaıa s momenta raspada SSSR v nachale 1990-h ı azıatskogo «fınansovogo shtorma» 1998 goda do globalnyh ı kompleksnyh krızısnyh voln 2007 ı 2014 godov.
Dlıa etogo byl razrabotan strategıcheskıı plan razvıtııa do 2050 goda.
My vstýpılı v gonký za svoe mesto v novom mıre, stremıas voıtı v klýb 30-tı naıbolee razvıtyh gosýdarstv planety.
Osy oraıda men «Qazaqstan-2050» strategııasyndaǵy sózimdi qaıtalap aıtsam deımin.
Aýyzbirshilik pen turaqtylyq bolǵanda ǵana elimiz ósip-órkendeı alady.
Iа lısh vypolnıal volıý ızbravshego menıa naroda.
Qazaqty baǵyndyryp, bodan etý úshin handyǵyn tartyp alyp, júzge, rýǵa bólinýin aılakerlikpen paıdalanǵan.
Ony eshqashan umytpaýymyz qajet.
О́kinishke oraı, ondaılardy tabady.
Bizge tónetin eń úlken qaýip osy.
Memleket buǵan jol bermeýi qajet.
Qazaq dál búgingideı ómirdi eshqashan kórgen joq. Aıyrylyp qalmaıyq.
Uly Abaıdyń «birińdi, qazaq, biriń dos kórmeseń – istiń bári