Gaz qubyry qurylysy oıdaǵydaı

Mınıstrdiń aıtýynsha, Mem­leket basshysy Qasym-Jo­mart Toqaevtyń saılaýaldy tuǵyr­namasyn iske asyrý jospary aıa­synda otyn-energetıkalyq ke­she­ninde jańa ken oryndary iske qosylady dep josparlanýda. «Munaı-gaz salasynda aǵymdaǵy jyldyń 5 aıy ishinde 36,5 mln tonna munaı óndirildi. Jedel jos­par 101% -ǵa oryndaldy» degen Q.Bozymbaev bıylǵy munaı óndirý jospary 89 mln tonna kóleminde belgilengenin atap ótti. Sondaı-aq Qashaǵanda aǵymdaǵy jylǵy 14 sáýir-19 ma­myr aralyǵyndaǵy jóndeý ju­mystary merziminen 10 kún bu­­r­yn aıaqtalǵanyn málim­dedi. Te­ńiz jáne jerústi qury­lys­ta­ryn­da tehnıkalyq jumystar júr­­g­izilgen. Mundaǵy munaı ón­di­rý kó­lemi qazir táýligine 400 myń bar­relge jetken. Mundaı re­­kord­­ty kórsetkishke jyldyń so­­ńy­na taman qol jetkiziledi dep jos­­parlanǵan bolatyn. «Al­daǵy ýa­qytta Teńiz ken ornyn ke­ńeı­tý jobasy aıaqtalsa, 2024 jyly óndirý kólemi jy­­lyna 39 mln tonnaǵa deıin ul­ǵaıa­dy» dedi mınıstr. Búgingi tań­da jobada 45 myńnan astam qazaq­standyq jumys isteýde. Ve­domst­vo basshysynyń málim­de­ýin­she, elimizdi gazdandyrýǵa bó­li­netin qarajat kólemi jyl­dan-jylǵa ulǵaıý ústinde. Nátı­je­sin­de halyqty kógildir otynmen qam­tý kólemi 49,7%-ǵa jetti. Qazirgi kúni shamamen 9 mıl­lıonǵa jýyq adam gaz tutynýda.

Aıta keteıik, 2019-2021 jyldar kezeńinde gazdandyrýǵa ar­nal­ǵan qarajat óńirlerdi damytý, «Nurly jer», sondaı-aq aǵym­daǵy jylǵy 27 aqpanda Nur Otan partııasynyń XVIII sezinde berilgen Elbasynyń jeke tapsyrmalaryn júzege asyrý úshin ázirlengen baǵdar­la­ma­larda kóz­­delgen. Osyǵan sáıkes bul ju­mys­­tyń odan ári óristeı be­re­tind­igi atap ótildi. Sóıtip eli­miz­diń 13 óńirinde osy kezeń ishin­de 100-den astam joba iske asy­ryl­maq. «El­basy tapsyrma­laryn iske asyrý sheńberinde gaz­dandyrý jobalary endi 1 mln-nan astam turǵyndy gazben qamtamasyz etýge múmkindik be­redi», dedi mınıstr. Sonymen qatar Q.Bozymbaev 2019 jyldyń so­ńynda eldi mekenderdiń gazdan­dyrylý deńgeıin 50%-dan asyrý josparlanǵanyn aıtyp ótti. Sary­arqa gaz qubyrynyń tarty­lýyna baılanysty el astanasymen birge, birinshi kezeńde Qara­ǵandy, Temirtaý, Jezqazǵan, Sát­baev, Saran, Shahtınsk qala­larynyń 171 eldi mekeni kógildir otynmen qamtamasyz etilmek. Joba aıa­syn­da elimizdiń 142 myń turǵy­ny otynnyń osy qolaıly túrine qol jetkizetin bolady. Energe­tıka mınıstri «Saryarqa» gaz quby­rynyń belgilengen kes­tege sáı­kes salynyp jatqanyn da atap ótti. «Qazirgi ýaqytta Jez­qaz­­ǵan qalasyna jaqyn jerde dáne­­ker­leý jumystary júrgizilýde. Búgin­ge shamamen 420 shaqyrym qu­byr dá­ne­ker­lendi. Bul gaz qu­byry uzyndy­ǵynyń 40%-yn qu­raıdy» dep málimdedi. Dánekerleý jumystarynyń ortasha qarqyny kúnine 7-8 shaqyrym. Osy iske 2200-den astam adam men 700-ge jýyq arnaıy tehnıka jumyldyrylǵan.

Q.Bozymbaev elimizdiń «ja­syl» ekonomıkaǵa kóshý baǵ­daryna sáıkes jańartylatyn energetıka sektory josparly túrde damyp kele jatqanyn aıtyp ótti. «Elektr energııasyn óndirýdiń jalpy kólemindegi jańartylatyn energııa kózderiniń úlesi 2020 jylǵa qaraı 3%-ǵa deıin, 2025 jylǵa qaraı 6%-ǵa deıin, 2030 jylǵa qaraı 10%-ǵa deıin artady» dedi ol.

Eger 2014 jyly Qazaqstanda qýaty 177 MVt bolatyn 35 JEK obektisi bolsa, búginde jal­py qýaty 679 MVt bolatyn jańar­ty­latyn energııa kózderiniń 74 obektisi jumys isteýde. Jyl sońyna deıin qýaty 236 MVt bolatyn taǵy 10 JEK obektisin iske qosý josparlanyp otyr. Sóı­tip jańartylatyn energııa kóz­deri obektileriniń sanyn 2020 jy­ly – 95 (1483 MVt), 2021 jyly 119 (2096 MVt) birlikke jetkizý kóz­delýde.

Memleket basshysynyń tapsyrmasy aıasynda ekologııalyq ortany qorǵaý boıynsha jol kar­tasynyń ázirlenip jatqany atap ótildi. Osy sharaǵa oraı jańa Eko­logııalyq kodeks jobasyn ázirleý boıynsha aýqymdy jumys júrgizilýde. Mundaǵy eń negizgi baǵyttardyń biri – «las­taýshy tóleıdi» halyqaralyq ekologııalyq qaǵıdatyn iske asyrý. «Lastaýshy úshin aıyppul tó­leýdiń ornyna lastaýǵa jol ber­meý jáne eń ozyq qoljetimdi teh­nologııalardy engizý ekono­mıkalyq jaǵynan tıimdi bolady» dedi mınıstr. Al emıssııalar úshin óndirip alý júıesi jáne tólemder mólsherlemesi qaıta qarastyrylatyn bolady.

Endi jergilikti bıýdjetterge túse­tin ekologııalyq tólem­der­diń ke­minde 50%-y ekolo­gııa­lyq máse­lelerdi sheshýge jum­sa­­latyny zańnamalyq túrde be­ki­tilmek. Qazirgi ýaqytta Eko­lo­gııalyq kodekstiń jobasy bel­sendi talqylanýda.